کوه متین یکی از چالشبرانگیزترین کوه‌ها در اقلیم کردستان در منطقه بادینان از توابع شهرستان عمادیه است. این کوه منطقه‌ای مهم و استراتژیک برای اتصال مناطق بارزان و بادینان بود. از این رو، دولت عراق بارها به آن حمله کرده و سعی در تصرف آن داشته است. در 1963، این منطقه، مانند سایر مناطق دیگر، با حماسه‌ای تاریخی روبرو شد چرا که ارتش عراق با طرحی گسترده و بلندپروازانه از چندین جهت حمله کرد تا به فعالیت‌های انقلاب کردستان در منطقه پایان دهد و این مکان را تحت کنترل خود درآورد.
پس از کودتای نظامی بعثی و سقوط رژیم عبدالکریم قاسم، جنگ و حمله دولت عراق به کردستان برای مدتی متوقف شد و مذاکراتی میان رهبری انقلابی و دولت عراق برگزار گردید. با این حال، بعثی‌ها خیلی زود از شنیدن و توجه به خواسته‌های کردها سر باز زدند. در تاریخ 10 ژوئن 1963، آن‌ها تجاوز خود به کردستان، به‌ویژه در مناطق بارزان و بادینان را از سر گرفتند. در اواسط ماه اوت، ارتش عراق نیروی بزرگی از سربازان و مزدورانی را به همراه نیرویی از ارتش سوریه به نام «نیروی یرموک» به فرماندهی سرهنگ فهد الشاعر که برای حمایت از دولت عراق از مرز عبور کرده بود، بسیج کرد تا از طریق توافقی بین دولت‌های عراق و سوریه، انقلاب کردستان را نابود کنند.
پس از آنکه اطلاعات مربوط به حمله از سوی وفاداران و حامیان انقلاب به نیروهای پیشمرگه و رهبری انقلابی رسید مبنی بر اینکه دولت قصد دارد تهاجم گسترده‌ای را به منطقه عمادیه آغاز کند، رهبری انقلابی در منطقه برای مقابله با این تجاوز و شکست آن برنامه‌ریزی کرد: یک نیروی پیشمرگه به فرماندهی فیصل حسن نزارکی و حاجی شعبان در اشاوه مستقر شد تا از حمله نیروی مهاجم به منگیشکه جلوگیری کند. نیروی دیگری در بامرنی تحت فرماندهی جمیله سور بامرنی مستقر شد. نیروی دیگری به آردنا اعزام گردید، نیروی دیگری به فرماندهی عارف سلیمان دوسکی در میان دو منطقه مزوری بالا و دوسکی ژری مستقر شد. یک نیروی ذخیره متشکل از حدود 300 پیشمرگه، به فرماندهی عیسی سوار، در منطقه گولیا در حالت آماده‌باش بود. نیروی دیگری از نیروهای زاخو آماده شد تا بین باتیفا و زاخو در حالت آماده‌باش باشد، و نیروی دیگری به فرماندهی سعید حاجی شعبان در روستای کانی‌رش ماند و جاده از سر-عمادیه به برواری ژوری را مسدود کرد.
همانطور که در بالا ذکر شد، در اواسط اوت، یک نیروی بزرگ دولتی با سلاح‌های سنگین، خودروهای زرهی، هواپیما و صدها پیاده‌نظام و مزدور (جاش) از دهوک به سمت مواضع پیشمرگه‌ها در سوارتوکا ظاهر شدند.
اگرچه پیشمرگه‌ها در ابتدا دفاع کرده و مانع پیشروی آن‌ها شدند، اما به دلیل حجم حمله نتوانستند مقاومت کنند و در چندین مکان نیروهای خود را عقب کشیدند و ارتش عراق شروع به سوزاندن روستاها کرد (باندا، کوولی، کورما، باروشکا سعدینا، مهلامبا، درکژنیک، زوکا کاندلا، زوکا ابو، بانا سورا، بسفکی الکیشک). مردم این روستاها مجبور شدند برای حفظ جان خود در دره‌ها و پناهگاه‌ها مخفی شوند.
نیروهای دولتی به پیشروی خود ادامه دادند تا به ناحیه منگیشکه رسیدند و در آنجا با نیروهای منطقه به سمت فرودگاه بامرنی رفتند و آن را به پایگاه عملیاتی خود تبدیل کردند. سپس طرح حمله را به چهار بخش تقسیم کردند:
جناح اول: از فرودگاه بامرنی به سمت کوه متین و غرب منطقه برواری ژوری.
جناح دوم: از فرودگاه بامرنی به سمت سر-بامرنی.
جناح سوم: از سرسنگ به سمت آردنا، روستای ناویلا، کوه متین و روستای شلازا.
جناح چهارم: از عمادیه به سمت سر-عمادیه، چارچلی و ناحیه کانی ماسی.
تهاجم اصلی در تاریخ 20 اوت 1963 آغاز شد و مزدوران (جاش) به دسته‌های جنگی تقسیم شدند. حمله دولت در ابتدا پیشرفت قابل‌توجهی در تمامی جناح‌ها داشت. آن‌ها توانستند کوه متین و بامرنی را تصرف کنند و جمیله سور بامرنی و دو پیشمرگه دیگر را به شهادت برسانند. هرج و مرج در میان نیروهای پیشمرگه حاکم شد. برخی از آن‌ها تسلیم شده و سلاح‌های خود را زمین گذاشتند، در حالی که برخی دیگر به ترکیه گریختند. دولت ترکیه در هماهنگی با دولت عراق، مزدوران را در قلمرو ریکانی مسلح کرد. آن‌ها چندین پیشمرگه را در حکاری دستگیر کرده و تحویل دولت عراق دادند.
سپس نیروهای پیشمرگه توانستند تعداد زیادی سلاح و مهمات به دست آورده و خود را دوباره مسلح کنند. در طول 45 روز متوالی نبرد و درگیری که در دفاع با حمایت و یاری نیروهای دفاع ملی ادامه یافت، آن‌ها طرح دیگری را از دفاع به حمله علیه نیروهای ارتش عراق تحت فرماندهی (عیسی سوار) و معاونش (علی هالو) با نام «نبرد پیروزی یا مرگ» اتخاذ کردند. آن‌ها وعده دادند که کوه متین را بازپس بگیرند. اولین گام تهاجم پیشمرگه‌ها در روستای گابنرکه در شب 4-5 اکتبر 1963 آغاز شد. ارتش پیشمرگه به چندین جناح تقسیم شد و به نظامیان و مزدوران حمله کرد،
از غروب تا سپیده دم، آن‌ها ضربه بسیار مهلکی به ارتش عراق وارد کردند و آن‌ها را در تمامی جناح‌ها شکست دادند؛ آن‌ها توانستند نیروهای دولتی را به فرودگاه بامرنی که پایگاه عملیاتی‌شان بود عقب برانند و کوه متین را بازپس گیرند.
پس از شکست ارتش‌های عراق و سوریه، هر دو متحمل تلفات سنگینی شدند، از جمله نابودی اکثر نیروهای سوری (نیروی یرموک) و سربازان عراقی، که اجساد 113 کشته، از جمله چندین سرباز سوری، بر جای ماند. صدها نفر دیگر زخمی شدند و چندین خودرو منهدم شد. دستاوردهای پیشمرگه‌ها شامل دو توپ 103 میلی‌متری، 400 تفنگ، 15 تیربار، مقدار زیادی مهمات و مقدار زیادی تجهیزات نظامی بود. تلفات پیشمرگه‌ها شامل 36 شهید و 78 مجروح از میان پیشمرگه‌ها و نیروهای دفاع ملی بود.
پیروزی پیشمرگه در کوه متین، نه تنها روحیه و شجاعت نیروهای پیشمرگه را تقویت کرد، بلکه یک پیروزی چشمگیر برای انقلاب در بادینان نیز به شمار می‌رفت. افزون بر این، فشاری را که ارتش عراق ماه‌ها بر بارزانی تحمیل کرده بود، کاهش داد. حملات به بارزان از ماه ژوئن شدت گرفته بود و ساکنان را وادار کرده بود تا به فکر پناهنده شدن به ترکیه باشند. با این حال، با این پیروزی، مردم بارزان امید و شهامت خود را برای بازگشت به روستاها و خانه‌هایشان بازیافتند.
-
غازى عادل گەردى، پێشمەرگەیەک لە خزمەت ڕێبازى بارزانیدا حەجى بیڕۆخى، بەرگى یەکەم چاپى دووەم، تورکیا، ٢٠٢١.
-
مسعود بارزانی، بارزانی و بزوتنەوەى ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی سێیەم، بەشی یەکەم، شۆڕسی ئەیلوول ١٩٦١-١٩٧٥، چ: یەکەم ٢٠٠٤.
-
هاوکار کەریم حەمە شەریف، شۆڕشى ئەیلوول ١٩٦١-١٩٧٠، چاپى یەکەم- چاپخانەى زانکۆى سەلاحەدین، هەولێر، ٢٠١٢.
-
هۆژین مەسعود سەرنى، شورەشا ئیلونێ ل دەڤەرا بەهدینان ١٠٦١- ١٩٧٥، چاپى یەکەم، ٢٠١٨.
-
وەلى زبێر هۆستان، چەند ڕووداو و بەسەرهاتێک لە شۆرش و ڕاپەڕینەکانى بارزاندا، چ: یەکەم، چاپخانەى ڕۆژهەڵات، هەولێر، ٢٠١٧.
-
ئارى کەریم، چەند لاپەڕەیەکى زیندوو لە شۆرشى ئەیلوولدا، چاپخانەى خەبات، دهۆک ١٩٩٩.
-
شەوکەت مەلا ئیسماعیل حسن، ڕۆژانێ لە مێژووى شۆرشى ئەیلوول، چاحى یەکەم، هەولێر، ٢٠٠٧.