Hacî Omeran dikeve bakurê rojhilatê bajarê Hewlêrê, bi dûrahiya 183 km, ser bi qezaya Çoman ve li ser sînorê Herêma Kurdistanê bi Komara Îslamiya Îranê re ye. Li gorî cihê xwe yê erdnîgarî, navçe bûye şahidê gelek bûyerên dîrokî yên girîng, bi taybetî roleke berbiçav di şoreşên Kurdistanê de lîstiye, ya herî berçav destpêkirina Şoreşa Eylûlê di sala 1961an de heta 1975an bi serokatiya rêber Mela Mistefa Barzanî bû. Yekem şehîd li navçeyê di Şoreşa Gulanê de Seyîd Ebdullah bû di dîroka 26ê gulanê 1976an de. Herwiha şahidê şer û melbendên din bû. Di heyama ji 1980an heta 1988an de, navçeya Hacî Omeran û gundên wê ji ber şerê heşt salan ê di navbera Iraq û Îranê de bo dema sê salan rastî wêraniya temam hatin. Navçe piştî bihara sala 1991an, dema raperîna pîroz a gelê Kurd, bi temamî hat avedankirin.
Piştî destpêkirina Şoreşa Gulanê, baregeha sereke ya Polîtbîroya Partiya Dêmokrata Kurdistanê li gundê Koberê yê ser bi navçeya Xane (Pîranşar) li Rojhilatê Kurdistanê bû. Wisa xuya dike ku topavêjên Artêşa Iraqê ji navçeya Hacî Omeran bi awayekî bêserûber topbaran dikirin. Lewma serkirdayetiya şoreşê biryar da ku pêwîste tiştekî bikin da ku topavêjan dûr bixin. Ji bo vê armancê hêzek bi qasî (60) Pêşmerge bi serokatiya (Zekerya Yehya Xan, Yasîn Biroxî, Ehmed Keşxî Celalî, Hesen Axa Zêwî, Omer Osman) ji bo pêkanîna vê çalakiyê hat avakirin.
Hêzê ji gundê Hacî Îbrahîm ber bi Qendîla Biçûk ve hilkişiya û berê xwe da çiyayê Kodo. Cihê wan bi awayekî mezin li ser Hacî Omeran, Rayat, Çoman û navçeyên derdora wê kontrola xwe hebû. Wan ji wir agahî da topavêjên Îranê da ku dest bi topbarankirina tabûra topavêjan û kampa rejîma Iraqê ya li Hacî Omeran bikin.
Piştî diyarkirina cih, kamp û topavêjên Artêşa Iraqê bo dema du an sê rojan bi awayekî hûr hatin topbarankirin. Di encama vê topbaranê de Artêşa Iraqê nekarî xwe ragire û piştî ku rastî ziyanên mezin hat, ji navçeyê paşve vekişiya.
Dema serkirdayetiya şoreşgerî bawer kir ku şerê di navbera Iraq û Îranê de ketiye qonaxeke dijwar, diviyabû vê fersendê bi kar bîne. Ji bo vê armancê bi fermandarên serbazî yên şoreşê re civiya û şerê di navbera her du dewletan de gotûbêj kirin.
Li gorî agahiyên hatine wergirtin, ji ber şer hêzeke mezin li navçeyên sînorî nemabû, lewma çêtir bû ku ev navçe bixin bin kontrola şoreşê. Ji bo cîbicîkirina vê ramanê, serkirdayetiya şoreşê biryar da ku êrîşî Hacî Omeran bike bi mebesta rizgarkirina wê, lê pirsgirêkek derket pêşiya wan ku ew jî ew bû ku bilindahiyên navçeyê di wê heyamê de di destê Partiya Dêmokrata Kurdistanê ya Îranê de bûn.
Pêşmergeyên Partiya Dêmokrata Kurdistanê ya Îranê şeva 17/18ê cotmeha 1980an bi piştgiriya topavêjên Iraqê êrîşî baregeha serbazî (padgah) ya li Xane (Pîranşar) kirin û bi tundî topbaran kirin. Piştî êrîşê, Partiya Dêmokrata Kurdistanê ya Îranê Hacî Omeran vala kir. Piştî wê serkirdayetiya şoreşê Hêzên Pêşmerge şandin ser bilindahiyên navçeyê û ji hikûmeta Îranê xwestin ku di vê êrîşê de alîkariya wan bikin. Her çend hikûmeta Îranê daxwaz qebûl kir, lê alîkarî ne wekî ku dihat hêvîkirin bû. Piştî civîna serokê Partiya Dêmokrata Kurdistanê Mesûd Barzanî bi berpirsiyarên Hêzên Pêşmerge re, erkên wan bi vî awayî diyar kirin:
- Elî Xelîl, Sebrî Nêroyî, Elî Şaban û Necmedîn Toronî hatin erkdarkirin bo newala Îne û Meranê da ku bi serokatiya berpirsiyarê mihwer Elî Xelîl zextê li ser rêya Çoman – Hacî Omeran bikin.
- M. Elî û hêzên şaxê duyem daketin ser rêya Rayatê li aliyê paşî yê Gûndêjorê.
- Hemîd Efendî û Erif Yasîn û şaxê çarem, Tehsîn Nêroyî û Ebdulrehman Taha çûn newala Sîber a rojhilatê Hacî Omeran.
2- Eumer Eusman: Jiyana Kurdekî, bergê yekem û duyem, çapxaneya Mukriyan, çapa duyem, Hewlêr-2008, l118-119.
3- Xazî Adil Gerdî: Pêşmergeyek di xizmeta rêbaza Barzanî de Hecî Bîroxî, bergê duyem çapa duyem, Tirkiye, 2021, l124.
4- Hacî Mîrxan Dolemerî: Geran bi dû dadperweriyê de, bergê duyem, çapa duyem, Kurdistan- 2021, l277.
5- Mesûd Barzanî: Barzanî û bizûtneweya rizgarîxwazî Kurd, bergê çarem 1975 – 1990 Şoreşa Gulanê beşa duyem çapa yekem, çapxaneya Roksana. l54.
- Huso Jajokî ji bo eniya Şiwêreş hat erkdarkirin.
- Rêya Hacî Omeran ji bo derbaskirina hêzên şaxê duyem, Resûl Feqê, Ebdullah Qado, Fêzo Selîm Xan û Mela Resûl hat diyarkirin.
- Hacî Bîroxî û Reşîd Îsomerî li Qemtere wekî hêzî man.
- Dr. Roj Nûrî Şawês, Serok Ebdullah û Azad Berwarî ji bo serkirdayetî û çavdêriya şer li meydanê hatin erkdarkirin.
Di 11ê mijdarê 1980an de, hemû karên têkildarî êrîşê temam bûn û her hêzek çû cihê ku jê re hatibû diyarkirin. Alîkariyên Îranê ji bo piştgiriya şer topbarankirina kampên Artêşa Iraqê, pêşkêşkirina alîkariyên lojîstîkî û veguhestina şehîd û birîndaran bi sûdwergirtina ji helîkopteran bo vê armancê dihewand.
Herwiha Îranê soz da ku di rewşa hatina helîkopterên Artêşa Iraqê de bi balafirên şer piştgiriya Pêşmerge bike, lê wê ev yek nekir û sozên xwe bi cih neanîn û di dema cîbicîkirinê de ne wekî ku diviyabû bû. Her çend rewşa hêzên hikûmetê ji ya ku Pêşmerge dizanî bihêztir bû, lê astengiya herî mezin li pêşiya wan, li gorî agahiyên gihîştine wan, berf û sermayê bû.
Êrîş di 15ê mijdarê 1980an de dest pê kir. Di destpêkê de topavêjên Îranê navçeyên ku çavdêriya Hêzên Pêşmerge bûn topbaran kirin, lê ew ne li gorî hêviyan bû. Carekê bûyer çêbû ku Pêşmerge nêzîk bû ji ber wê topbaranê birîndar bibe. Pêşmerge karî kontrola sê cihên girîng bi dest bixe û pênc serbaz dîl bigire, lê ji ber berf û bahozê li ser bilindahiyan ketin rewşeke dijwar. Di destpêkê de êrîş serkeftî bû û Pêşmerge karî kontrola navçeyeke nêzîkî mizgefta Hacî Omeran bi dest bixe. Artêşa Iraqê termên serbazên xwe yên kuştî li qada şer hiştin, lê piştî belavbûna nûçeya şehîdbûna Fettah Axa û hejmarek ji hevalên wî yên Pêşmerge ji hêzên Bîroxî, çalakî ji ber topbaranê aram bû.
Ev melbend (48) saetan berdewam kir û gelek cih ketin destê Pêşmerge, lê ji ber metirsiya berfê ya ku rê bigire û zehmetiya mayîn û xwe ragirtina Pêşmerge li wê navçeyê, biryara paşvekişandinê hat dayîn.
Herwiha hêzeke din ku li Diyana bû, xwe ji bo êrîşkirina ser Pêşmerge amade dikir. Ziyanên artêşê di vî şerî de kuştin û birîndarkirina zêdetirî 70 serbazan bi pênc dîlan bû.
Piştî ku biryara rawestandina êrîşê hat dayîn, Hêzên Pêşmerge paşve vekişiyan û hêzên komando yên ser bi Artêşa Iraqê ve vegeriyan cihên xwe yên berê. Hêzên Pêşmerge bo dema mehekê li gundê Temirciyan li nav axa Rojhilatê Kurdistanê man, lê bi awayekî dewreyî diçûn ser bilindahiyên navçeyê.
Zirarên Hêzên Pêşmerge di vê şerî de (14) Şehîd û (26) birîndar bûn ku piraniya wan ji ber topbarana dijwar a Artêşa Iraqê bûn, hêjayî gotinê ye wekî ku pirtûka (Barzanî û bizûtnewey rizgarîxwazî Kurd) amaje pê kiriye, Barûdoxê serbazî yê hêzên Iraqî ji ya ku li cem Pêşmerge dihat zanîn bihêztir bû li gorî wan agahiyên ku gihîştibûn wan, ev ji aliyekî ve, herwiha sermaya demsalê jî ji aliyekî din ve sedemek bû ji bo nebûna şiyana Pêşmerge ya kontrolkirina hemû Hacî Omeran û azadkirina wê, nemaze mayîna berdewam li bilindahiyên herêmê.
Çavkanî:-
Ewmer Osman: Jiyanî Kurdîk, bergî yekem û duwem, çapxaneyî Mukriyan, çapî duwem, Hewlêr-2008.
-
Mesûd Barzanî: Barzanî û bizûtnewey rizgarîxwazî Kurd, bergî çwarem 1975 – 1990 şorşî Gulan beşî duwem çapî yekem, çapxaneyî Roksana, 2021.
-
Xazî Adil Gerdî: Pêşmergeyek le xizmet rîbazî Barzanîda Hecî Bîroxî, bergî duwem, çapî duwem, Tirkiya, 2021.
-
Hacî Mîrxan Dolemerî: Geran bedway dadperwerîda, bergî duwem, çapî duwem, Kurdistan- 2021.