Di dema Şoreşa Eylûlê ya 1961-1975an de, li Îraqê çend derbeyên leşkerî pêk hatin. Li ser dikê siyasetmedar hejmarek ji rêjîmên xwedî îdeolojiyên cuda yên bi navika neteweperestiya erebî derketin. Her yek ji wan ji bo demekê hikûmî Îraqê kir, rêjîma Ebdulkerîm Qasim, ku di 14ê Tîrmeha 1958an de sîstema monarşîk betal kir û sîstema komarî ava kir. Di 8ê Sibata 1963an de Partiya Beis ew ji desthilatê xist. Di 18ê Cotmeha 1963an de Ebdulselam Arif û komek ji generalan Beisî ji desthilatê xistin. Di 17ê Tîrmeha 1968an de Beisî vegeriyan û rêjîma Ebdulrehman Arif ji desthilatê xistin û cara duyemîn desthilat bi dest xistin, ku ev dirêjtirîn rêjîma dîktatorî di dîroka Îraqê de bû.
Hêjayî gotinê ye ku dema hemû van rêjîman gihîştin desthilatê, di destpêkê de guh dan Kurdan û ji bo xurtkirina pozîsyona xwe bi wan re danûstandin kirin, lê piştî demekê dema desthilata xwe xurt kirin, dîsa dest bi şerê li dijî Kurdan kirin. Lê kampanyayên wan ên leşkerî yên herî dijwar di sala 1968an de bûn, dema ku Beisî cara duyemîn vegeriyan desthilatê. Di vê heyamê de mala Kurdî parçe bûbû. Baskê Ofîsa Siyasî ya kevin ji bo demekê xwe dabû bin sîwana hikûmetê û hêzên wê li kêleka hêzên hikûmetê êrîşî herêmên şoreşê dikirin. Di destpêkê de wan karîbû dest deynin ser çend bajar û bajarokan.
Lê şoreşê li hemberî van pêşhatên nû destê xwe ji destê xwe berneda, belku dest bi rêkxistina hêzên xwe û çekdarkirina wan kir, û hejmarek dewreyên perwerdeyê li Qesrê û Hecî Omeran ji bo perwerdekirina li ser bikaranîna çekan û tamîrkirina wan hatin vekirin. Di sala 1969an de hejmarek mezin ji çekan wekî tiving, katyûşa, topên 106 mm û 107 mm gihîştin şoreşê, û di nav 70 rojan de 38 hezar tiving li ser Hêzên Pêşmerge hatin dabeşkirin, û amadekariyên şoreşê ne tenê bi berevaniyê sînordar bûn, belku bi çalakiyên fedayî yên cuda û êrîşên li ser artêş û saziyên hikûmetê li gelek cihan dest pê kirin.
Şer ji Sibata 1969an heta dawiya salê berdewam kir, dema ku Artêşa Iraqê û kadroyên Ofîsa Siyasî ya kevin kampanyaya xwe ya leşkerî li dijî herêmên di bin kontrola şoreşê de berdewam kirin. Di bersiva zextên zêde yên li ser xwe de, fermandariya şoreşê rêze-êrîşên berevajî û kampanya li cihên cuda da destpêkirin. Yek ji wan melbenda Kertek û Maxûbznan bû. Dema ku pêşveçûna Artêşa Iraqê li herêma Pişder gihîşt bilindahiyên gundê Kertek ji paş ve nêzîkî Sengeserê, wan plan kir ku ber bi Nawdeşt û paşê Dêlemanê ve biçin, cihê ku baregeha Barzanî lê bû. Ji ber ku pêşveçûna hêzên hikûmetê gefeke rasterast li ser baregeha Barzanî bû, hêzên taybet ên Barzanî bi fermandariya Omer Axa Dolmerî bo Newala Şehîdan hatin şandin. Di şeva 30-31ê Cotmeha 1969an de Hêzên Pêşmerge êrîşî artêş û sîxuran (caş) kirin ku li derdora bilindahiyên gundên Kertek û Maxûbznan bi cih bûbûn. Wan hêzeke din şandin binê çiyê ji bo dorpêçkirina wan û qutkirina rêya ku alîkarî jê re diçû.
Di kampanyaya yekem de, Hêzên Pêşmerge piştî çend deqîqeyan ketin ser gir, û rasterast rû bi rû man heta ku çekên sar ên wekî xenceran hatin bikaranîn, û hejmarek kêm ji hêzên hikûmetê rizgar bûn, û hemû yên din hatin kuştin û birîndarkirin. Di şer de nêzîkî 150 efser, leşker û sîxur (caş) hatin kuştin, û hêzên hikûmetê rastî derbeyeke kujer hatin, Îsmaîl El-Nuêmî fermandeyê firqeyê du roj berê hatibû Sengeserê da ku barûdox bibîne. Lê ji ber têkçûna artêşê rastî şokeke derûnî hat, ji ber ku wî berê tu carî têkçûneke wiha nedîtibû. Artêşa Iraqê û hêzên din nekarîn careke din Newala Şehîdan dagir bikin, heta Pêşmerge destûr nedan wan ku termên miriyên xwe veguhezînin Sengeserê, lewra neçar man ku yazdeh helîkopteran ji bo vê armancê bikar bînin.
Hêzên Pêşmerge dest danîn ser 60 tivingên kalaşnîkov, 30 tiving, guleyeke hawanê ya 82 mm, topa hawanê ya 60 mm, du çekên ji cureyê Dîktaryov, du amûrên radyoyê û hin alavên leşkerî. Hêjayî gotinê ye ku di vê şerê de tenê 50 kes ji Pêşmerge beşdar bûn. Wan karîbû tabûreke temam a komandoyan tune bikin. Piştî vê û çend şerên din, hêviyên hikûmetê yên ji bo çareseriya leşkerî lawaz bûn û serî li diyalog û danûstandinan dan. Encama wê Peymana 11ê Adara 1970yî bû.
Çavkanî:1- Şewket Mela Îsmaîl Hesen, Rojane li mêjûy Şoreşa Eylûlê, çapa yekem, Hewlêr, 2007.
2- Omer Osman, Jiyana kurdekî, çapxaneya Mukriyan, çapa duyem, Hewlêr, 2008.
3- Mesûd Barzanî, Barzanî û bizûtnewey rizgarîxwazî Kurd, berga sêyem, beşa duyem, Şoreşa Eylûlê 1961-1975, çapxaneya wezareta perwerde, çapa yekem, Hewlêr, 2004.
4- Hawkar Kerîm Heme Şerîf, Şoreşa Eylûlê, çapxaneya zanîngeha Selahedîn, çapa yekem, Hewlêr, 2012.
5- Îbrahîm Celal, Başûrê Kurdistan û Şoreşa Eylûlê bînyadnan û heltekandin 1961- 1975, çapa çarem, 2021.
6- Arî Kerîm, Çend lapereyekî zindû le Şoreşa Eylûlê da, çapxaneya Xebat, Dihok 1999.
7- Îbrahîm Xelîl Ehmed û Cefer Abas Hemîdî, Tarîx el-Iraq el-muasir, Mûsil, 1989.