Şêx Qadir Seyîd Yûnis Seyîd Elî Seyîd Ehmedê Brîfkanî naskirî bi (Doktor Qadir Brîfkanî), bijîşk û ji kesayetiyên diyar ên Şoreşa Eylûlê ya mezin hevalekî gelek nêzîk û bawerpêkirî yê Mistefa Barzanî û serbazekî wendayî yê rêya kurdayetiyê bû. Sala 1926an li gundê Brîfka li qezaya Dihokê û parêzgeha Mûsilê ya wê demê, di malbateke seyîd de ku bi regez vedigere ser malbata Şêx Nûredînê Brîfkanî yê ser bi terîqeta Qadirî ve ji dayik bûye, xwendina xwe ya seretayî li heman gundê Brîfkan bi dawî aniye. Xwendekarekî zîrek û guhdêr bûye. Di malbatekê de bû ku endamên malbata wî pêk dihatin ji birayekî û sê xwişkan bi navên Mistefa, Şems, Eîşe û Xedîce, her di destpêka 1940an de di temenê xwe yê xortaniyê de piştî têkçûna barûdoxê gundê wan, Şêx Qadir bi neçarî ligel dayik û xwişkeke xwe gundê xwe bi cih dihêle û rû dike bajarê Mûsilê û xwendina amadehiyê bi berdewamî temam dike. Di temenê 18 saliyê de wek her welatiyekî Îraqî navê wî ji bo xizmeta serbazî tê û di 1944an de dibe serbaz di artêşa Îraqê de, sala 1945an li nexweşxaneya Reşîd a serbazî diçe xuleke serbazî ya taybet û piştre diçe xula birînpêçiyê û bi pileya nayab derdikeve, her li nexweşxaneya Reşîd a serbazî wek alîkar di beşa neştergeriyê de dest bi kar dibe, bi sedema zîrekî û ezmûnên xwe yên serkeftî, pileya mûlazimê serbazî werdigire. Piştî şerê cîhanî yê duyem di sala 1948an de beşdarî di şerê rizgariya Filistînê dike û di yekîneyên bijîşkî yên nexweşxaneya serbazî de di warê neştergeriyê de kar dike. Piştî temambûna şer bi fermana serbazî tê veguhastin bo bajarê Kerkûkê û li nexweşxaneya Kerkûkê ya serbazî dest bi kar dibe, her li wir ligel dayika xwe niştecih dibe û jiyana hevjîniyê pêk tîne, dibe xwediyê du zarokan, keçikek û kurekî, di wê serdemê de hejmarek ciwanên Badînan bi sedema karê xwe di warê serbazî de bi xwe û malbatên xwe ve li Kerkûkê niştecih dibin, ev malbat peywendiyeke xurt a malbatî ligel malbata Şêx Qadir çêdikin ku piraniya wan hevdu nas dikirin û têkeliyên wan hebûn û niştecihên taxa Şatirlû ya Kerkûkê bûn, maweya 18 salan di warê serbazî û neştergeriyê de kar kiriye, Doktor Şêx Qadir hezkirineke taybet ji bo bajarê Kerkûkê û kerkûkiyan hebû, rayeleke xurt a kurdewarî û civakî ew bi Kerkûkê ve girêdabû.
Xebatname
Di destpêk û navînên çileyan de wê demê ku Partiya Hîwa li Başûrê Kurdistanê pêş dikeve bi rêya xizmê xwe bi navê Mihemed Sidîq Şerefanî û Seyda Salih Yûsifî peywendî bi partiyê dike û wek endamekî karayê rêxistina Partiya Hîwa çalakane kar dike. Piştî hilweşandina Partiya Hîwa di 1944an de, piştî damezrandina Partiya Dêmokrata Kurdistanê peywendî bi rêzên partiyê dike û wek endam di organên wê partiyê de çalak dibe.
Di sala 1961ê de ligel hilgirsa Şoreşa Eylûlê ya mezin bi serokatiya Mela Mistefa Barzanî û bi biryarekê daxwaz ji hevalan tê kirin ku her kesê xwedî pîşeyeke taybet e, peywendî bi rêzên şoreşê bikin.
Di 15ê Tebaxa 1962an de ku Doktor Kemal Xawer ku rêveberê nexweşxaneya serbazî ya Kerkûkê bû nûçeyê dide Şêx Qadir ku hinek ji hevalên wî di organên partiyê de hatine girtin û eşkere bûye, di hewla girtina wî de ne û divê bi zûtirîn dem bajarê Kerkûkê bi cih bihêle.
Di şevekê tarî de bi alîkariya şaneyên Partiya Dêmokrata Kurdistanê ligel jineke têkoşer ku şarezayê rê ye bi navê Dayika Seîd di rêya Xasaya Kerkûkê re derbasî navçeya Çîmenê tê kirin û tê gihandin cem Mûlazim Yûsif, ji wir bi نهێنی (nehênî) tê gihandin rêzên şoreşê li Çemê Rêzan, Doktor Qadir dermaneke zêde ligel xwe dibe bo nav şoreşê, di wê serdemê de du dermanxaneyên kevn li Kerkûkê hebûn yekemîn dermanxaneya Fexrî bû ku alîkarekî baş ê şoreşê bûye, hêjayî gotinê ye dermanfiroşê jêhatî Doktor Fexrî Umer Şerîf di sala 1959an de dermanxaneya Fexrî damezrandibû, ligel dermanxaneya Fatih, Doktor Fexrî zilamekî kurdperwer, çavnetirs di tevahiya temenê xwe de di xizmeta nexweş û xelkê hejar û kêmderamet de bû heta derengiya şevê bi sedema şiyan û jêhatîbûna xwe hem cihê doktorî ji bo hejarên bajêr girtibû û hem jî berdewam di xizmeta şoreşê de bûye û sil nedikir ji dayîna dermanan û cureyên dermanên dijî-hewkirinê û nexweşiyên çermî bê reçeteya bijîşkî dida kesên nenas, ev dermanxaneyê cihê doktoriyê jî ji bo xelkê gundan girtibû.
Piştre Şêx Qadir li (Çemê Rêzan) ligel Doktor Hikmet Hekîm dest bi kar dibin, nexweşxaneya şoreşê dadimezrînin.
Malbata Şêx Qadir (jin û zarokên wî) ji tirsa hikûmetê xwe vedişêrin, êdî çarenivîsa wan bi temamî bi nediyarî ma kesî nizanî li ku ne, heta خودی (xwezî) cenabê Mistefa Barzanî bi rêya şaneyên nehênî yên partiyê hewla dîtina wan dide. Sala 1965an Şêx Qadir bi sedema hevalekî xwe yê xelkê Silêmaniyê hevjîniya duyem ligel hevjîna xwe bi navê Neîme Ebdulla Salih dike, ew jin wek jineke kurdperwer û têkoşer mil bi milê Doktor Şêx Qadir gav bi gav di rojên zehmet û nehametiyan de alîkariya wî kiriye, gelek caran bi karê nehênî hatiye şandin bo Kerkûkê û navçeyên derdora wê bo dabînkirina derman û pêdiviyên bijîşkî bo şoreşê û veguhastina birîndarên şoreşê bo çareserkirinê li Silêmaniyê yan Kerkûkê, Neîme Xan di sala 1966an de ku ducanî bûye bi bordûmana firokeyên Îraqî birîndar dibe, Doktor Mehmûd Osman bi mebesta çareseriyê dişîne welatê Îranê.
Yek ji stûnên sereke yên şoreşê kerta tenduristiyê bû, ku ji destpêka şoreşê ve ji bo xizmetkirina nexweş û birîndarên şoreşê hatibû damezrandin û peywendî ya wê ya rasterast bi jiyana Pêşmerge û welatiyan re hebû. Bi rêya vê kertê xizmetguzariya tenduristiyê pêşkêşî welatiyan û hêzên Pêşmerge dihat kirin. Di wê serdemê de navçeyên azadkirî yên di bin desthilata şoreşê de, di hemû waran de di rewşek pir xirab de bûn, di nav wan de rewşa tenduristiyê, ji her alî ve dorpêç li ser navçeyên di bin kontrola şoreşê de hatibû danîn. Hikûmeta Îraqê rê nedida ti amûr an dermanek derbasî navçeyên azadkirî bibe, lewma Dabînkirin a dermanan ji bo bi hezaran Pêşmerge û welatiyan pir zehmet û dijwar bû, karmendên tenduristiyê, bijîşk û hemşîre pir kêm bûn, lê doktor Şêx Qadir Brîfkanî ezmûneke serbazî û hemşîretî û neştergerî ya pir hebû, her wekî gelek ji şahidhalan vedigêrin, çendîn neştergeriyên giran û bi lezgînî bêyî bêhêşkirina giştî encam dane, hinek ji wan Pêşmergeyan heta niha jî di jiyanê de mane. Di wê serdemê de bi giştî hejmara kesên pîşewer û xwendewar kêm bûn. Di wê demê de Şêx Qadir bîra xwe lê kir ku çend xulekên hemşîretiyê ji bo hejmarek ji xwendekaran veke. Her xulekê maweya sê mehan girtiye û bawername dane xwendekaran, sala 1966an du bereki dikeve nav rêzên şoreşê, Mekteba Siyasî û Serkirdatî, Celalî û Melayî wekî du hêzên neyar ji hev cuda dibin. Şêx Qadir li gel Mistefa Barzanîyê nemir re diçe Raniye, li wir li ser daxwaza Mela Mistefa Barzanî bengeheke tenduristiyê li gundê Bolê vedike, ji bo çareserkirina hevalên Pêşmerge û xelkê deverê li gel d. Hikmet Hekîm ji bo maweya çend salan berdewam dibe, her ji destpêka veguhastina wî bo Raniye, dadgeha artêşa Îraqê bi gîbî biryara sizayê jêstandina bawerî û pileya serbazî û girtinê jê re derdixin û dest bi ser mal û milkê wî de tê girtin. Lê belê wî baweriyeke pir xurt bi şoreşê hebû, lewma berdewam dibe li ser xebata siyasî û pêşmergatî û karê pîşeyî yê xwe, çimkî her tim îdeolojiya baweriya şoreşgerî, li ser berjewendiya tak û taybetî ya wî de serdest bû.
Paşê li ser biryara Doktor Mehmûd Osman sekreterê Mekteba Siyasî ya Partî hat şandin bo nexweşxaneya Hêza Rizgarî û li wir bû berpirsiyar ê nexweşxaneyê û erka ser milê xwe bi cih anî, piştî çend salan kar kirin li Hêza Rizgarî, hat veguhastin bo nexweşxaneya Hêza Kawa, ku wê demê Hesoyê Mîrxan Jajokî amirê hêz bû û li wir jî karê xwe bi dilsozî encam da, di dawiyê de li ser daxwaza xwe ya Mistefa Barzanî çûye nexweşxaneya Hêza Akrê li gundên Şûş û Şermen heta sala 1973an, her di wê salê de li ser biryara Mekteb Tenfîzî hat veguhastin bo navçeya Bêtwate li cem Elî Şe'ban li wir jî nexweşxane bi rê ve bir. Di piraniya şeran de wekî doktorêkî azad û bi cerg, beşdarî kiriye, di nav wan de dastana Hendrên ku di meha gulana sala 1966an de, ji destpêka şer heta dawiyê bêyî bêhnvedan wekî doktor erka ser milê xwe bi cih aniye.
Berdewamiya milmilanê, şer û êrîşên dijwar ên artêşa Îraqê di sala 1974an de û bordûmana welatiyan û gund û navçeyên şoreşê bi bombeyên napalm, Şêx Qadir û hevalên wî neçar kirin ji bo çareserkirina nexweş û birîndaran li ser sînorê Îraq-Îranê nexweşxaneya şoreşê damezrînin, dîsan cihê wî ne aram bû, bi mebesta Dabînkirin a cihêkî aramtir ji bo nexweş û birîndaran çûn Rojhilatê Kurdistanê (Îran) li bajarê Mehabadê, li wir jî li nexweşxaneya Xaneya Cewanan bû berpirsiyar ê nexweşxaneyê.
Piştî nesko ya Şoreşa Eylûlê (1961- 1975) her wekî sedan malbatên din awareyî Rojhilatê Kurdistanê bûn û gihîştin kampên Zêwe. Li Zêwe ji bo maweya şeş mehan li gel malbata xwe ti nûçeyeke hev nedihatin zanîn û ji mal û zarokan qut bûbû, piştî hev dîtinê li ser biryara Barzanî malbata wî gihîşt Mehabadê û li wir niştecî bûn.
Di dawiya 1975an de piştî vegerê bo Îraqê li bajarê Silêmaniyê niştecî bûn. Sala 1978an vegeriya Kerkûkê, diyar e jiyan kirin ji bo kesekî gumanlêkirî yê wekî Şêx Qadir li bajarekî wekî Kerkûkê, tiştekî wisa hêsan nebû, wê demê pileya serbazî nemabû, ji pîşeya xwe hatibû derxistin, di wê maweyê de tûşî gelek teng û çelem û astengên pir bû, di nav wan de girtin û lêpirsîn û heta gelek caran zext li ser dihat kirin ku bibe Be'sî û li gel wan kar bike, an fevcên mefrezeyên xasse û caşîtî, û ew bi van daxwazan ne razî bû, hemû pile û post û payeyek red kir. Her ji ber wê rêzeke taybetî di nav xelkê Kerkûkê û heval û hogirên xwe de hebû, gelek pile û pêgeh û paye red kir, di pênav baweriya xurt a doza xwe bi şahidiya sedan kesên wî bajarî û xweşewîstiya nav xelk û hevalên xwe bû.
Sala 1991an di dema raperînê de hembêza dilsozane ji bo Pêşmerge û raperînxwazên wî bajarî vekir, yekem dergeh ku ji bo xelkê raperî û Pêşmerge û şaneyên çekdar hat vekirin, dergehê mala Doktor Şêx Qadir Brîfkanî bû, saet çara berbangê li ser banê mala xwe li taxa Yadgar li hember Baregeh a Partiya Be's ku piraniya caş û refîqên hizbiyan xwe tê de veşartibûn, şer dest pê dike bi çekên sivik û navîn û çekên giran heta şev şerekî pir mezin bû heta ew cih hat paqijkirin û bi dehan refîqên hizbî û artêşa şe'bî û caş li wî cihî hatin kuştin û hinek jî derbaz bûn. Li hemû kuçe û kolanên Kerkûkê şer berdewam bû, Şêx Qadir li gorî ezmûna serbazî ya xwe rêberiya Pêşmergeyan dikir, di wê demê de dergeh vekirin ji bo Pêşmerge û xelkê raperî sizayekî giran li ser hebû, çimkî eger ew roj raperîn dest pê nekiribûya plan wisa bû piştî Enfalê mêran dest bi reşgirtina jinan jî bikin, heta paseke pir anîbûn garaja baregehê. Lê bi xweşhalî ve nekarîn wê biryara negrîs encam bidin.
Diyar e ev kêfxweşî zêde nema, êrîşa artêşa Îraqê dest pê kir û bi hezaran kes hatin kuştin û derbeder bûn, lewma careke din pêla awarebûna xelkê Kerkûkê di bihara 1991ê de ber bi sînorê Îranê ve dest pê kir û ligel malbata xwe awareyê welatê Îranê bûn. Hema bi gihîştina ser sînorê Îranê piştî çend saetan Rêxistina Xaça Sor a Navneteweyî gihîştin wir û konên alîkariya seretayî danîn. Doktor Şêx Qadir û keça wî bi navê Bêgerd Qadir Brîfkanî ku xwendekara beşa tîrêjê bû, bi dilxwazî ligel tîma Xaça Sor dest bi kar kirin. Paşê bo kampeke li Seqizê hatin veguhestin, li wir jî wek Pêşmergeyekî dilsoz, binkeyeke tenduristiyê ya dilxwazî bi mebesta çareseriya pizîşkî birêve dibir. Di nîvê sala 1991ê de vegeriya Kerkûkê lê ji bo cara pêncemîn mal tê talankirin û Beasiyan bi gefan malê wî dagir kirin. Ji ber alîkarî û rêberiya Pêşmergeyan bo kuştina bi dehan refîqên Partî, neçar bû Kerkûkê biterikîne. Ev xema giran bandoreke mezin li ser tenduristiya wî kir û bi wê sedemê tûşî xwînberbûna mêjî bû û paşê bi malbatî diçin bajarê Dihokê û li wir bi cih dibin. Lê ji ber bandora nexweşiya xwe di 28ê nîsana 1998an de koça dawî kir.
Çavkanî:
Hevpeyvîn ligel Bêgerd Qadir Yûnis Brîfkanî, 2026