Jînenîgarî

 

Ew di sala 1925an de li gundê Argoşê, nahiyeya Şêrwanê Mezin, qezaya Mêrgesorê, parêzgeha Hewlêrê ji dayik bûye. Di 21ê hezîrana 1932an de, bi malbata xwe re koçî Komara Tirkiyeyê kir. Beriya ku biçe Yekîtiya Sovyetê, bi Gulbeyaz Ezîz Hemîd re zewicî û di sala 1948an de kurekî wan bi navê Mislîh Selîm çêbû.

 

Selîm Reşîd Selîm li Yekîtiya Sovyetê xwend û bawernameya teknîkî ya çandiniyê wergirt. Di sala 1959an de, wekî çavdêrê hunerî li Ofîsa Çandiniyê ya Silêmaniyê hat damezrandin. Ew bi zimanên Kurdî, Tirkî û Rûsî dizanibû. Ew di sala 1967an de li gundê Argoşê koça dawî kir û li wir hat veşartin.

Tomara Xizmetê 

 

Di sala 1943an de, tevlî refên Şoreşa Duyemîn a Barzan bû. Di 12ê çiriya pêşîna 1943an de, beşdarî dagirkirina qereqola polîsan a Xêrzokî bû. Di 19ê tebaxa 1945an de, hemû milkên wî yên liv û neliv bi biryara Dadgeha Serbazî ya Îraqê hatin desteserkirin. 

 

Di 11ê çiriya pêşîna 1945an de, piştî têkçûna Şoreşa Duyemîn a Barzan çû Rojhilatê Kurdistanê. Di 31ê adara 1946an de, tevlî Hêzên Barzanî yên Artêşa Komara Demokratîk a Kurdistanê li Mehabadê bû. Ew yek ji wan Pêşmergeyan bû ku di 19ê nîsana 1947an de, bi rêya Xawkûrk û Deşta Barazgar a li Bakurê Kurdistanê vegeriyan Şêrwan û Mazûrî.

 

Piştî vegera wan, General Mistefa Barzanî di 15ê gulana 1947an de li gundê Argoşê civînek bi hevalên xwe re saz kir. Wî ji hevalên xwe re bijardeyek azad da ku bixwazin bimînin an biçin Yekîtiya Sovyetê. Hemû hevalên wî biryar dan ku berdewam bikin û ber bi Yekîtiya Sovyetê ve biçin. Di 23ê gulana 1947an de, Şemdîn bi General Mistefa Barzanî re çû Yekîtiya Sovyetê û beşdarî Şerê Gelê Qetur û Şerê Pira Makoyê bû. Di 18ê hezîrana 1947an de, piştî gelek zehmetiyan, wî Çemê Arasê yê li ser sînorê Îran û Yekîtiya Sovyetê derbas kir. 

 

Piştî gihîştina Yekîtiya Sovyetê, di 19ê hezîrana 1947an de, ew û hemû hevalên wî li Nexçivana Azerbaycanê, ji bo çil rojan di civakeke vekirî de ku bi têlên dirî dorpêçkirî bû û ji aliyê serbazan ve dihat parastin, hatin girtin. Di warê xwarin, kinc û veguhastinê de, wekî dîlên şer bi wan re hatibû kirin. Ew paşê bi biryara hikûmeta Sovyetê li herêmên Axdam, Laçîn, Ayûlax û Kelbecerê yên Komara Azerbaycanê hatin dabeşkirin. Di 10ê çiriya pêşîna 1947an de, ew bo baregeheke serbazî ya li ser Deryaya Qezwînê li Bakûyê, paytexta Komara Azerbaycanê, hatin veguhestin. Di 23ê heman mehê de, kincên serbazî li wan hatin kirin û di bin çavdêriya efserên Komara Azerbaycanê de rojane heşt saetan perwerdeya serbazî wergirtin. Di heman demê de, ji aliyê hin hevalên xwe yên xwendewar ve rojane çar saetan fêrî Kurdî bûn.

Piştî reftarên xerab ên Cefer Bakîrov ên li hemberî hevalên wî, Serok Barzanî biryar da ku di 29ê tebaxa 1948an de kampa xwe ya serbazî ji Azerbaycanê veguhezîne civaka Çîrçûk a nêzîkî Taşkentê, paytexta Ozbekistanê, ku li wir perwerdeya xwe ya serbazî berdewam kirin.

 

Di adara 1949an de, ew û hevalên wî bi trênê li gundên Yekîtiya Sovyetê hatin belavkirin û li zeviyên “Kolxozan” (erdê ku xelkê ji hikûmetê kirê dikir û paşê parek ji berhemê didan hikûmetê) xebitîn. Ew li herêma Şowê ya nêzîkî Moskowê xebitî. 

 

Piştî hewldanên zêde û şandina çend nameyan ji aliyê General Barzanî ve bo Stalîn, Stalîn di dawiyê de nameyek wergirt ku tê de Barzanî behsa êşên hevalên xwe dikir. Wî tavilê biryar da ku komîteyekê ji bo lêkolîna rewşa hevalên Barzanî ava bike. Komîteyê di dawiyê de biryar da ku hemûyan li Vrevskî kom bike, lewma di çiriya paşîna 1951an de, General Barzanî û hevalên wî çûn Vrevskî ya Yekîtiya Sovyetê.

 

Piştî şoreşa 14ê tîrmeha 1958an a li Îraqê û vegera General Mistefa Barzanî, di 25ê sibata 1959an de, li gorî her du xalên 3 û 7, paragrafa (a) ya xala 10an û li gorî xala (11)an, û li ser bingeha yasaya guherbar a hejmar 19, General Mistefa Barzanî û hevalên wî efûya giştî wergirtin.

 

Di sala 1958an de, Komara Îraqê di bin serokatiya Ebdulkerîm Qasim de hat damezrandin. Di 16ê nîsana 1959an de, Serok Barzanî bi keştiya Groza ve bi rêya bendera Besrayê ya li başûrê Îraqê bi hevalên xwe re vegeriya Kurdistanê.

 

Ew di sala 1961an de beşdarî Şoreşa Îlonê bû. Di sala 1961an de, beşdarî Şerê Pîrsê bû. Di heman salê de, beşdarî Şerê Parastina Barzan bû.

Çavkanî:

 

  1. حه‌مید گه‌ردی، پوخته‌ی مێژوونامه‌، چاپی یه‌كه‌م، (هه‌ولێر - ده‌زگای چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ی ئاراس - چاپخانه‌ی وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده ‌- 2004ز).

  2. حیدر فاروق السامرائي، ضیاء جعفر ودوره‌ السیاسي و الاقتصادي في العراق، (لندن – دارالحكمة - 2016م).

  3. سه‌فه‌ر یوسف میرخان، بارزانی نه‌مر دیفه‌رموو ئه‌گه‌ر نانێكیان دا پێمان ده‌یخۆن ئه‌گه‌ر نا به‌ برسێتی دڕێژه‌ به‌ ڕۆیشتنمان ده‌كه‌ین، رۆژنامه‌ی خه‌بات، ئورگانی پارتی دیموكراتی كوردستان، ژماره‌ 3713، هه‌ولێر، 7 ئاداری 2011ز.

  4. شه‌عبان عه‌لی شه‌عبان، هه‌ندێك زانیاری سیاسی و مێژوویی، چاپی سێیه‌م، (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی ڕۆژهه‌ڵات - 2013ز).

  5. صالح یوسف صوفي، كرۆنۆلۆژیا كوردستانێ و جیهانێ، چاپا ئێكێ، به‌رگێ سێ، (دهۆك - چاپخانا پارێزگه‌ها دهۆكێ - 2013ز).

  6. صالح یوسف صوفي، كرۆنۆلۆژیا كوردستانێ و جیهانێ، چاپا ئێكێ، به‌رگێ دووێ، (دهۆك - چاپخانا پارێزگه‌ها دهۆكێ - 2013ز).

  7. عمر فاروقی، سردار دانا زندگی و مبارزات مرحوم ملا مصطفی بارزانی، چاپ دوم، (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی وزارت آموزش و پرورش - 2002ز).

  8. عه‌بدولڕه‌حمان مه‌لا حه‌بیب ئه‌بوبه‌كر، عه‌شیره‌تی بارزان له‌ نێوان 1931 - 1991، چاپی یه‌كه‌م، (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی وه‌زاره‌تی رۆشنبیری - 2001ز).

  9. له‌ یادداشتی فه‌رمانده‌ی شه‌هید حه‌سۆ میرخان ژاژۆكی، 62 رۆژ له‌گه‌ڵ بارزانی دا چوونی بارزانییه‌كان بۆ یه‌كێتی سۆڤێت، چاپی یه‌كه‌م (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی رۆشنبیری - 1997ز).

  10. لیث عبدالمحسن جواد الزبیدي، ثورة 14 تموز 1958 في العراق، (بغداد - دارالرشید للنشر - 1979م).

  11. Mihemed Salih Pêndroyî (Cigersoz), Jiyana keltûrî û komelayetî ya devera Mizûrî Bala, (Hewlêr – Çapxaneya Rojhilat - 2020z).

  12. Mesûd Barzanî, Barzanî û bizûtneweya rizgarîxwazî ya Kurd 1931 - 1958, (Dihok - Çapxaneya Xebat - 1998z).

  13. Necef Qulî Pesyan, Ji Mehabada xwînawî heta lîwarên Aras, w. Şewket Şêx Yezdîn, çapa yekem, (Pîrmam - Yûbîlî zêrînî Partiya Demokrat a Kurdistanê - 1996z).

  14. A.D.A., fayla hejmar AI-10, lîsteya hevalên Mistefa Barzanî bo Yekîtiya Sovyet, belgeyên ku ji aliyê Segvan Halo ve hatine pêşkêşkirin, 2016z, r. 26.

  15. A.D.A., fayla hejmar HB-159, Partiya Demokrat a Kurdistanê, Baregayê Barzanî, Lijneya Bala ya navçeya Barzan, formê  Selîm Reşîd Şemdîn Umer, Pîrmam, 1ê çiriya paşîn a 2018z, r. 1.

  16. Arşîva Desteya Ensîklopediya Partiya Demokrat a Kurdistanê.