Jînenîgarî
Silêman Omer Ebdullah, Pêşmerge û hevalê Barzanî li Yekîtiya Sovyetê, di sala 1920an de li gundê Xelana yê ser bi nahiyeya Mezneyê ya qezaya Mergesorê ya parêzgeha Hewlêrê ji dayik bûye.
Di 5ê îlona 1959an de, beşdarî Şerê Lolanê yê Hewlêrê bû û şehîd ket.
Bîranîna Têkoşînê
Di sala 1945an de tevlî refên Şoreşa Duyemîn a Barzan bû. Piştî têkçûna Şoreşa Duyemîn a Barzan, di 11ê çiriya pêşîn a 1945an de çû Rojhilatê Kurdistanê. Di 31ê adara 1946an de, li Mehabadê bû Pêşmerge di hêzên Barzanî yên Artêşa Komara Kurdistanê de. Piştî hilweşîna Komara Kurdistanê li Mehabadê, beşdarî şerên Xelawa û Caldiyanê li Rojhilatê Kurdistanê bû.
Ew yek ji wan Pêşmergeyan bû ku di 19ê nîsana 1947an de bi rêya axa Bakurê Kurdistanê (deştên Xwakurk û Barazagrawa) vegeriyan herêma Şêrwan û Mazûriyê.
Mistefa Barzanî di 15ê gulana 1947an de li gundê Argûşê civîneke bi hevalên xwe re kir, wî destûr da wan ku hilbijêrin ka bimînin an biçin Yekîtiya Sovyetê, ku hemû hevalên wî biryar dan ku berdewam bikin û biçin Yekîtiya Sovyetê. Di 23ê gulana 1947an de, wî hevaltiya Mistefa Barzanî kir bo Yekîtiya Sovyetê û beşdarî şerê çemê Qatur û Şerê Pira Makoyê bû, û piştî gelek zehmetiyan, di 18ê hezîrana 1947an de, wî çemê Aras derbas kir û çû Sovyetê. Ew li ser sînorê di navbera Îran û Yekîtiya Sovyetê de ye.
Piştî gihîştina wan a Yekîtiya Sovyetê, di 19ê hezîrana 1947an de, ew bi hemû hevalên xwe re li bajarê Naxçivanê, li Komara Azerbaycanê, bo heyama çil rojan li civakeke vala ya ku bi têlên dirî dorpêçkirî bû û ji aliyê komek leşkeran ve dihat parastin hatin bicihkirin û derbarê xwarin, cil û berg û tevgerê de wek dîlên şer bi wan re hat kirin. Paşê, bi biryara hikûmeta Sovyetê, ew li ser deverên Axdam, Laçîn, Aywlax û Kelbecerê li Azerbaycanê hatin belavkirin. Di 10ê kanûna pêşîn a 1947an de, ew bo baregeheke leşkerî ya li ser Deryaya Xezerê li paytexta Azerbaycanê, Bakûyê hatin veguhestin, û di 23ê heman mehê de, cil û bergên leşkerî li wan hatin kirin û di bin çavdêriya efserên Azerbaycanî de rojane heşt saetan hatin perwerdekirin. Di heman demê de, rojane çar saetan, ji aliyê hin hevalên xwe yên xwendewar ve dersên zimanê Kurdî hîn bûn.
Piştî reftarên xerab ên Cefer Bagrov li hember hevalên wî, Barzanî biryar dide ku kampa xwe ya leşkerî ji Azerbaycanê veguhezîne civaka Çirçîkê ya nêzîkî Taşkentê, paytexta Ûzbêkistanê, ku li wir perwerdeya xwe ya leşkerî berdewam bikin.
Di adara 1949an de, ew û hevalên xwe wek kom û yekîneyan bi trênê li gundên Yekîtiya Sovyetê hatin belavkirin û di çandiniyên Kolxozê de (erdên ku xelkê ji hikûmetê kirê dikirin û paşê para hikûmetê didan) xebitîn.
Piştî hewldanên zêde û gelek nameyên ku ji aliyê Barzanî ve ji Stalîn re hatin şandin, nameyek di dawiyê de digihîje destê Stalîn ku tê de Barzanî behsa pirsgirêkên hevalên xwe dike û Stalîn tavilê biryar dide ku komîteyekê ji bo lêkolîna rewşa hevalên Barzanî ava bike, û di dawiyê de biryara komîteyê ew bû ku hemûyan li bajarê Vrivskî kom bikin, lewma ew di çiriya paşîn a 1951ê de diçe bajarê Vrivskî yê Sovyetê.
Li pey şoreşa 14ê tîrmeha 1958an li Îraqê û vegera Mistefa Barzanî, di 25ê sibata 1959an de, li gorî her du xalên sê û heft û beşa (A) ya xala dehê, û bi kar anîna xala 11ê, li gorî yasaya hejmar 19 ya sala 1959an a hatî sererastkirin, ew û hevalên wî ketin ber lêborîna giştî.
Di sala 1958an de, Komara Iraqê di bin serokatiya Ebdulkerîm Qasim de hat damezrandin, navborî di 16ê nîsana 1959an de bi hevalên xwe re bi keştiya Groza bi rêya bendera Besrayê li başûrê Iraqê vegeriya Kurdistanê.
Çavkanî:
-
حه‌مید گه‌ردی، پوخته‌ی مێژوونامه، چاپی یه‌كه‌م، (هه‌ولێر - ده‌زگای چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ی ئاراس - چاپخانه‌ی وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده - 2004ز).
-
شه‌عبان عه‌لی شه‌عبان، هه‌ندێك زانیاری سیاسی و مێژوویی، چاپی سێیه‌م، (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی رۆژهه‌لات - 2013ز).
-
عمر فاروقی، سردار دانا زندگی و مبارزات مرحوم ملا مصطفی بارزانی، چاپ دوم، (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی وزارت آموزش و پرورش - 2002ز).
-
كاروان محه‌مه‌د مه‌جید، بارزانییه‌كان له مه‌هاباده‌وه بۆ سۆڤێت، چاپی یه‌كه‌م، (سلێمانی - چاپخانه‌ی په‌یوه‌ند - 2011ز).
-
له یادداشتی فه‌رمانده‌ی شه‌هید حه‌سۆ میرخان ژاژۆكی، 62 رۆژ له‌گه‌ڵ بارزانی دا چوونی بارزانییه‌كان بۆ یه‌كێتی سۆڤێت، چاپی یه‌كه‌م (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی رۆشنبیری - 1997ز).
-
محه‌مه‌د توفیق ووردی، چوونی بارزانیانی قاره‌مان بۆسۆڤێت، چاپی دووه‌م، (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی هاوسه‌ر - 2001ز).
-
مسعود بارزانی، بارزانی و بزوتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی كورد 1931 - 1958، (دهۆك - چاپخانه‌ی خه‌بات - 1998ز).
-
نه‌جه‌ف قولی پسیان، له مهابادی خوێناوییه‌وه هه‌تا لێواره‌كانی ئاراس، و. شه‌وكه‌ت شێخ یه‌زدین، چاپی یه‌كه‌م، (پیرمام - یۆبیلی زێڕینی پارتی دیموكراتی كوردستان - 1996ز).
-
ئـ.د.ئـ، فایلی ژماره AI-10، لیستی هه‌ڤاڵانی مسته‌فا بارزانی بۆ یه‌كێتی سۆڤێت، به‌ڵگه‌نامه له‌لایه‌ن سه‌گڤان هاڵۆ پێشكه‌ش كراوه، 2016ز.
-
ئـ.دئـ، فایلی ژماره AN-98، وینه‌ی هه‌ڤاڵی بارزانی نه‌مر سلێمان عومەر خه‌لانه‌یی له‌لایه‌ن سامی عبدی له ڕێكه‌وتی 12 ته‌مووزی 2021ز پێشكه‌ش كراوه