Ji destpêka Şoreşa Eylûlê ve, Ebdulkerîm Qasim di konfêranseke rojnamevanî de bi bawerî ragihand ku wî şoreş têk biriye. Lê belê, serkeftina destpêkê ya şoreşgerên Kurd li herêma Badînan ne tenê hemû propagandaya hikûmetê û gotegotan red kir, herwiha desthilatdar neçar kirin ku zêdetir pişta xwe bi hêzên caş û kirêgirtiyên herêmê girêbidin. Ev girêdayîbûn ji ber wê yekê derket ku artêşa Îraqê bi erdnîgariya dijwar, rê û rêçikên çiyayên bilind ên Kurdistanê neşareza bû. Wekî din, artêş ji bo şerê gerîlayî ne amade bû, ev yek bû sedema kêmxîretî û bêkêrhatinê di nava refên wê de.
Wekî din, caşên Rekaniyan reviyabûn Tirkiyeyê, lê ji aliyê hikûmeta Tirkiyeyê ve hatibûn radestkirin bo desthilatdarên Îraqê. Van kirêgirtiyan bi rêya çemê Masî şandin da ku vegerin Mûsilê bi mebesta avakirina astengekê di navbera şoreşgerên Kurd û gundên Kurdî yên Bakurê Kurdistanê de, ku niştecihên wan bi awayekî berfireh piştgiriya şoreşê dikirin. Bo nimûne, Pêşmergeyekî ku beşdarî bûyerên wê demê bûye, belge kiriye ku şervanên Kurd ji Tirkiyeyê gihîştine herêmê da ku piştgiriya Barzanî û şoreşê bikin. Fermandarê wan, Sadiq Marinos, êrîşeke dijwar bir ser caşan û derbeyeke giran li hêzên wan da.
Hikûmetê biryar dabû ku bi her bihayî Geliyê Zawîte bigire û hejmareke mezin ji personelên artêşê, hêzên polîsan û caşan şandibû herêmê. Eniya şoreşgerî li du beşên sereke hatibû rêxistinkirin. Li eniya rojhilat, serokatî radestî fermandarên wekî Mihemed Emîn Mîrxan, Hacî Beroxî, Mela Şinê Bedarûnî, Hars Bedarûnî û Hadî Hasko hatibû kirin, bi piştgiriya Huso Mîrxan Zazûkî. Li eniya rojava, fermandarên wekî Esed Xoşaw, Îsa Siwar, Elî Xelîl, Huso Mîrxan, Omer Axa Dolamerî û Suleyman Mîrxan hebûn. Hêzên Pêşmerge bi şervanên eşîrên Kurd ên Badînan, di nav de Mazûrî Zêrî, Berwarî Zêrî, Doskî Zêrî, Gulî, Sindî û Nerwayî, hatin xurtkirin ku beşdariya wan refên şoreşê xurt kirin.
Ji bo pêkanîna plana xwe, hêzên hikûmetê—ku ji Fermandariya Duyem a Duhokê, ligel yekîneyên caş û polîsan pêk dihat—hewl dan ku bi bikaranîna çekên giran, di nav de tank, wesayîtên zirxî û topan, herêmê dorpêç bikin. Hêzên wan li du koman dabeş bûn, yek rasterast ber bi gundê Zawîte ve diçû û ya din, ku bi giranî ji caşan pêk dihat, di nav gundên Êminkê, Bablo, Sirk û Tênîrka re derbas dibûn berî ku li Zawîte kom bibin. Piştî topbarankirina herêmê, wan êrîşeke berfireh da destpêkirin. Lê belê, stratejiya Barzanî ya ji bo dûrxistina bala artêşê ber bi Sarsingê ve bi bandor bû. Di vê navberê de, hin caş li ser rêya Zawîte man.
Di 5-6ê Kanûna Pêşîn a 1961ê de, hêzên hikûmetê gihîştin Zawîte, lê rastî berevanîyeke dijwar a Pêşmergeyan hatin, yên ku wan dorpêç kirin û têk birin. Hêzên hikûmetê di dawiyê de paşve vekişiyan û caşên xwe ber bi Amêdiyê ve ajotin. Piştî vê serkeftinê, Mela Mistefa Barzanî biryar da ku Sarsingê rizgar bike, gavek ku moralê Pêşmergeyan gelek bilind kir. Di 10ê Kanûna Pêşîn de, hêzên Pêşmerge bi serkeftî Sarsing bêyî berxwedan rizgar kirin, kontrola stasyona polîsan girtin û Geliyê Zawîte yê ku ji aliyê stratejîk ve krîtîk bû, ewle kirin. Sarsing, wekî dergeheke sereke ya Geliyê Zawîte, xwedî girîngiyeke mezin a stratejîk bû ji ber ku li ser Duhokê dinêrî û nêzîkî navenda Barzanî ya li gundê Gar Baraskê bû. Wekî din, ew nêzîkî herêma Qadşê bû, cihê ku şoreşgeran nexweşxaneyek di şikefta Înîşkê de ava kiribûn da ku birîndaran biparêzin û tesîsê ji topbarana dijmin biparêzin.
Encamên vî şerî kûr bûn. Rizgarkirina Sarsingê, têkbirina caşên Rekaniyan û destkeftiyên şoreşê di nav tenê sê mehên destpêka wê de li seranserê Kurdistanê deng veda. Gelê Kurd dest pê kir bawer bike ku rastiyên dijwar ên jiyana wan bi rastî dikarin bi qurbanîdana Pêşmergeyan werin guhertin, yên ku bi wêrekî û biryardariya xwe li ser hêzên leşkerî yên serdest ên dewletê bi ser ketibûn. Van serkeftinan herwiha hikûmet neçar kir ku li berxwedan, jêhatîbûna stratejîk û pabendbûna bêdawî ya şoreşgeran a bi doza xwe re binêre.
Gava rêzeşer berdewam kirin, hikûmetê hewlên xwe yên ji bo ji nû ve kontrolkirina herêmê zêde kir, hêzên zêde seferber kirin da ku pozîsyonên xwe bi dest bixin. Lê belê, têkçûna yekalîker di Şerê Geliyê Zawîte de, ku li dû wê têkçûna wan di Şerê Lomanayê de hat, derbeyeke giran li hêzên hikûmetê da. Di dawiyê de, van paşketinan rejîm neçar kir ku serî li danûstandinan bide, û hêz û biryardariya şoreşgerên Kurd nas bike.
Çavkanî:1- عبدالفتاح علي البوتاني، منطقة بادينان 1925 – 1970، ج 2، مطبعة جامعة صلاح الدين، اربيل، 2017.
2- هاوکار کەریم حمە شریف، شۆڕشى ئەیلوول، (چاپخانەى زانکۆى سەلاحەددین- هەولێر- 2012).
3- مەسعود بارزانى، بارزانى و بزووتنەوەى ڕزگاریخوازى کورد، بەرگى سێیەم، بەشى یەکەم، (چاپخانەى وەزارەتى پەروەردە- 2004).
4- رجب جمیل حبیب، ئامێدى (العمادیة) 1921 – 1975، مطبعة هەوار، دهۆک، 2012.
5- شیرزاد زکریا محمد، الحرکة القومیة الکردیة في كوردستان العراق 8 شباط 1963 – 17 تموز 1968، (دار سپيريز للطباعة والنشر- دهوك- 2006).
6- حاجى میرخان دۆڵەمەرى، گەڕان بە دواى دادپەروەرییدا دیوێکى ترى مێژووی شۆڕش لە کوردستان دا 1943 – 1991، بەرگى یەکەم، (بێ شوێنى چاپ- 2021)
7- هوژین مسعود سەرنى، شورەشا ئیلونێ ل دەڤەرا بەهدینان 1961 – 1975، سەنتەرى زاخۆ بۆ ڤەکۆلینێن کوردى، 2018.
8- Xazî Adil Gerdî, pêşmergeyek di xizmeta rêbaza Barzanî de... Hacî Bêroxî 1916 – 1975, bergê yekem, Tirkiye.