Biyografi

Ömer Hado Ömer Şanederi, 1925 yılında Erbil vilayetine bağlı Mergesor ilçesinin Goretu nahiyesine bağlı Şaneder köyünde doğmuştur. Sovyetler Birliği'nde evlenmiştir. Orada eğitim görmüş ve askeri enstitüyü bitirmiştir. 1959 yılında Tarım Müdürlüğü'nde memur olarak göreve başlamıştır. Kürtçe, Türkçe ve Rusça dillerini bilmekteydi. 3 Mayıs 1995 tarihinde Şaneder köyünde hayatını kaybetmiştir.

Mücadele Tarihi

İkinci Barzan Devrimi'nin patlak vermesinden sonra Şeyh Ömer Şanederi, 1943 yılında devrim saflarına katılmıştır. Bu nedenle 19 Ağustos 1945 tarihinde askeri örfi mahkeme kararıyla tüm taşınır ve taşınmaz mallarına el konulmuştur.

11 Ekim 1945 tarihinde, İkinci Barzan Devrimi'nin başarısızlığa uğramasından sonra, Mustafa Barzani ve yoldaşlarıyla birlikte Doğu Kürdistan'a geçmişlerdir. Mahabad'da Kürdistan Demokratik Cumhuriyeti'nin kurulmasının ardından, 31 Mart 1946 tarihinde Barzan gücü çerçevesinde cumhuriyeti savunmuştur.

Mahabad'daki Kürdistan Cumhuriyeti'nin yıkılmasından ve Barzani'nin Doğu Kürdistan'dan Güney Kürdistan'a dönüşünden sonra Doğu Kürdistan'da Neğede ve Şino savaşlarına katılmıştır. Ayrıca 19 Nisan 1947 tarihinde (Hakkâri ve Berazgir ovası üzerinden) Kuzey Kürdistan toprakları yoluyla Şirvan ve Mizuri bölgesine dönen peşmergeler arasındaydı.

Dönüşlerinden sonra, General Mustafa Barzani 6 Mayıs 1947 tarihinde Ergoş köyünde yoldaşlarıyla bir toplantı yapmış ve onları kalma veya Sovyetler Birliği'ne gitme konusunda serbest bırakmıştır. Orada tüm yoldaşları mücadeleyi sürdürmeye ve Sovyetler Birliği'ne gitmeye karar vermişlerdir. 23 Mayıs 1947 tarihinde General Mustafa Barzani ile birlikte Sovyetler Birliği'ne doğru yola çıkmış, Kotur halk savaşı ve Maku Köprüsü Savaşı'na katılmıştır. Büyük zorluklar ve yorgunluktan sonra, 18 Haziran 1947 tarihinde İran ile Sovyetler Birliği sınırında bulunan Aras Nehri üzerinden Sovyetler Birliği'ne geçmiştir.

Sovyetler Birliği'ne ulaştıktan sonra, 19 Haziran 1947 tarihinde tüm yoldaşlarıyla birlikte Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Nahçıvan şehrinde kırk gün boyunca dikenli tellerle çevrili, açık bir topluluk kampında tutulmuşlardır. Askerler tarafından korunmuş, yiyecek, giyim ve ulaşım açısından savaş esiri muamelesi görmüşlerdir. Daha sonra Sovyet hükümetinin kararıyla Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Ağdam, Laçın, Ayulah ve Kelbecer bölgelerine dağıtılmışlardır. 10 Aralık 1947 tarihinde Azerbaycan Cumhuriyeti'nin başkenti Bakü'de Hazar Denizi kıyısındaki bir askeri kampa nakledilmişler, 23 tarihinde aynı ay içinde askeri kıyafet verilmiş ve Azerbaycan Cumhuriyeti subaylarının gözetiminde günde sekiz saat askeri eğitim almışlardır. Aynı zamanda, günde dört saat boyunca okuryazar olan bazı yoldaşları tarafından onlara Kürtçe öğrenme dersleri verilmiştir.

Cafer Bağirov'un yoldaşlarına yönelik kötü muamelesinden sonra, askeri kampın 29 Ağustos 1948 tarihinde Azerbaycan Cumhuriyeti'nden Özbekistan Cumhuriyeti'nin başkenti Taşkent yakınlarındaki Çırçık topluluğuna taşınmasına karar verilmiş ve orada askeri eğitime devam etmişlerdir.

Mart 1949 ayında yoldaşlarıyla birlikte gruplar halinde trenle Sovyetler Birliği'nin kolektif köylerine dağıtılmışlar ve kolhoz tarlalarında (halkın hükümetten kiraladığı ve daha sonra hükümet payını verdikleri topraklar) çalışmışlardır.

Büyük çabalar ve General Barzani tarafından Stalin'e gönderilen birçok mektuptan sonra, nihayet Stalin'in eline bir mektup ulaşır. Mektupta Barzani yoldaşlarının yaşadığı sıkıntıları anlatmaktadır. Stalin derhal Barzani'nin yoldaşlarının durumunu araştırmak üzere bir komite kurulması kararını verir ve komitenin kararı hepsinin Vriviski şehrinde toplanması yönünde olur. Bu nedenle kendisi Kasım 1951 ayında Sovyetler Birliği'ndeki Vriviski şehrine gider.

Irak'taki 14 Temmuz 1958 Devrimi'nden ve General Mustafa Barzani'nin dönüşünden sonra, 25 Şubat 1959 tarihinde, üçüncü ve yedinci maddeler, onuncu maddenin (A) fıkrası ve 19 sayılı değiştirilmiş yasa uyarınca 1959 yılında çalıştırılan (11) maddesinin uygulanmasıyla, kendisi ve yoldaşları genel af kapsamına girmişlerdir.

1958 yılında Abdülkerim Kasım başkanlığındaki Irak Cumhuriyeti kurulur. Kendisi 16 Nisan 1959 tarihinde yoldaşlarıyla birlikte Grozni gemisiyle, Irak Cumhuriyeti'nin güneyindeki Basra limanı yoluyla Kürdistan'a dönmüştür.

 1961 yılında Eylül Devrimi'ne katılmıştır. Piris ve Becil dağlarındaki savaşlarda yer almıştır. Molla Mustafa Barzani 'nin emriyle üç kardeşiyle birlikte Peşder bölgesine gider. 1975 yılında Eylül Devrimi'nin başarısızlığından sonra mülteci olarak İran'a gider ve 1994 yılında Güney Kürdistan'a döner.

Kaynaklar:

  1. Kürdistan Demokrat Partisi Ansiklopedi Heyeti Arşivi.

  2. Hamid Gerdi, Puxtey Mijunamey (Tarih Özeti), Birinci Baskı, (Erbil - Aras Yayın ve Dağıtım Kurumu - Eğitim Bakanlığı Matbaası - 2004).
  3. Haydar Faruk el-Samarrai, Ziya Cafer ve Dure el-Siyasi ve el-İktisadi fi el-Irak (Ziya Cafer ve Irak'taki Siyasi ve Ekonomik Rolü), (Londra – Dar el-Hikme - 2016).
  4. Nas karari lecnet el-afv el-amm biradd el-itibar ila şuheda sevret Barzan (Barzan Devrimi şehitlerinin itibarını iade eden genel af komitesi kararı metni), Rizgari Dergisi, Sayı 3،2, Matbaat el-Rabita, Bağdat, 1 Nisan 1959.
  5. Mesud Barzani, Barzani u bizutnewey rizgarixwazî Kurd (Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi) 1931-1958, (Duhok - Xe bat Matbaası - 1998).