Hacı Ömeran, Erbil'in 183 km kuzeydoğusunda, Kürdistan Bölgesi ile İran İslam Cumhuriyeti sınırındaki Çoman ilçesinde yer almaktadır. Ayrıca, bölgenin coğrafyası, özellikle Kürdistan devrimleri olmak üzere çok sayıda önemli tarihi olayı etkilemiştir. Bunların en önemlisi, Mustafa Barzani 1961'ten 1975'ya kadar yönettiği Eylül Devrimi'ydi. Dahası, 26 1976 tarihinde Ömeran sınırında öldürülen Seyid Abdullah, Gulân Devrimi'nin ilk şehidiydi. Irak ile İran arasındaki sekiz yıllık savaş nedeniyle, Hacı Ömeran ve köyleri 1988 yılına kadar üç yıl boyunca tamamen yok edildi. Daha sonra, 1991 baharında, Kürt halkının büyük ayaklanması nedeniyle bölge tamamen yeniden inşa edildi.
Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) Siyasi Bürosu, Gulân Devrimi'nin başlamasının ardından Doğu Kürdistan'ın Hane (Piranşehr) kentindeki Kawpar köyünde bulunuyordu. Devrim liderliği, Hacı Ömeran'daki Irak ordusuna ait topçu birliğinin ara sıra yapılan bombardımanlarla kendilerini taciz ettiği anlaşıldığı için topçuları uzaklaştırmak amacıyla harekete geçilmesi gerektiğine karar verdi. Bu amaçla, Zukri Yahya Han, Yasin Berokhi, Ahmed Kaşkay Galali, Hasan Ağa Zewayi ve Ömer Osman komutasında yaklaşık 60 Peşmergeden oluşan bir kuvvet bu eylemi gerçekleştirmek üzere görevlendirildi. Kuvvet, Hacı İbrahim köyünden Kandil Baçuk'a tırmandı ve Kodo Dağı'na doğru ilerledi. Hacı Ömeran, Rayat, Çoman ve çevresini kapsayan bölgeye hakim oldular. Daha sonra İran topçularına Hacı Ömeran askeri üssünü ve Irak rejiminin topçu taburunu bombalamaya başlamaları talimatını verdiler. Konumun keşfedilmesinin ardından, Irak ordusunun üsleri ve topçuları iki ila üç gün boyunca bombalandı. Irak ordusu ağır bir şekilde bombalandı ve bombardıman sonucunda ciddi şekilde hasar gördüler ve artık dayanamayacak hale gelerek geri çekildiler.
Devrimci liderlik, İran ile Irak arasındaki savaşın zorlu bir aşamaya girdiğine ikna olduklarında bu şansı değerlendirmeye karar verdi. Sonuç olarak, devrimin askeri liderleriyle bir toplantı yaptılar ve iki devlet arasındaki çatışmayı görüştüler. Alınan bilgilere göre, sınır bölgeleri savaş nedeniyle çok güçlü değildi, bu nedenle bölgelerin devrimin kontrolüne geçmesinin iyi olacağı düşünüldü. Bu fikri uygulamak için devrimci liderlik Hacı Ömeran'a saldırmaya karar verdi. Ancak bir sorunları vardı: bölgenin tepeleri İran Kürdistan Demokrat Partisi'nin elindeydi.
17-18 1980 gecesinde, Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) Peşmergeleri, Irak topçularının desteğiyle Hane (Piranşehr) askeri üssüne saldırdı. İran Ordusu saldırının ardından Hacı Ömeran'ı tahliye etti. Peşmerge güçleri, bir saldırı için İran hükümetinden de yardım isteyen devrimci liderlik tarafından yüksek kesimlere gönderildi. Kabul ettiler ancak yardım bekledikleri gibi olmadı. Ardından, Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) başkanı Mesud Barzani, Peşmerge temsilcileriyle yaptığı toplantının ardından saldırı için şu hedeflere karar verdi:
- Ali Halil komutasında Ali Halil, Sabri Nerwayi, Ali Şaban ve Necmeddin Goroni, Çoman-Hacı Ömeran Yolu üzerinde baskı kurmak üzere Ena Vadisi ve Maran'a görevlendirildi.
- M. Ali ve İkinci Şube kuvveti, Gundezhor'dan Rayat Yolu'na doğru indi.
- Hacı Ömeran'ın doğusundaki Siber Vadisi için Hamida Fandy, Arif Yasin, Dördüncü Şube, Tahsin Nerwayi ve Abdurrahman Taha.
- Hasso Zhazhoki, Şiwarashi'ye atandı.
- Resul Faqe, Abdullah Qado, Faizo Salim Han ve Molla Resul Regay Hacı'nın ikinci şube kuvvetlerine Ömeran yolları verildi.
- Hacı Berokhi ve Raşid Isomari yedek kuvvet olarak Qamtara'da kaldılar.
- D. Roj Nuri Şawes, Rais Abdullah, Azad Berwari ve Fatah Ağa sahada savaşı komuta etmek ve denetlemek üzere görevlendirildi.
11 1980 tarihinde taarruzun işi tamamlandı ve her kuvvet hedefine doğru yola çıktı. Savaşı desteklemek amacıyla İran lojistik destek sağladı, Irak ordusu üslerini bombaladı ve helikopter kullanarak şehitlerin ve yaralıların taşınmasına yardımcı oldu. İran ayrıca Irak ordusu helikopterlerine karşı savaş uçaklarını kullanarak Peşmerge'ye yardım etme sözü verdi ancak bunu yerine getiremedi. Devlet güçleri Peşmerge'den daha iyi bir konumda olmasına rağmen. Ancak sahip oldukları bilgilere göre tek önemli zorluk dondurucu soğuk ve kardı.
Saldırı 15 1980 tarihinde başladı. Peşmerge işaretli bölgeler başlangıçta İran topçuları tarafından bombalandı, ancak sonuçlar beklenenden az oldu. Yine de, Sari Şiwarash Peşmerge tarafından ele geçirilmek üzereydi. Ayrıca beş asker rehin alındı ve Sebar cephesindeki üç önemli mevzi Peşmerge'nin eline geçti. Ancak kar ve fırtına nedeniyle Peşmerge yüksek kesimlerde büyük tehlike altındaydı. Buna rağmen saldırı çok etkili oldu. Hacı Ömeran, camiye kadar Peşmerge tarafından ele geçirildi. Savaş alanında birçok Irak askerinin cesedi kalmış olmasına rağmen, Fatah Ağa'nın ve Hacı Berokhi'nin kuvvetindeki birkaç Peşmergenin şehadet haberi üzerine harekat yatıştı.
Bu savaş 48 saat sürdü. Birçok yer Peşmerge'nin eline geçti, ancak yolu kapatan kar tehlikesi nedeniyle geri çekilme kararı alındı ve Peşmerge'nin savunma yapması zordu. Ayrıca, Diyana'da Peşmerge'ye saldırmaya hazır büyük bir rejim gücü bulunuyordu. Irak ordusu 70'den fazla asker kaybetti. Üstelik, beş esir ve bazı silah ve mühimmat Peşmerge tarafından ele geçirildi.
Peşmerge güçleri saldırıyı durdurma kararı aldıktan sonra geri çekildi. Ayrıca, Irak ordusunun Maghaviri kuvvetleri eski mevzilerine geri döndü. Peşmerge güçleri Doğu Kürdistan'daki Tamarchian köyünde bir ay kaldı, ancak görev için yüksek kesimlere gitti.
Bu savaşta Peşmerge güçlerinin kayıpları arasında 14 şehit ve 26 yaralı vardı, bunların çoğu Irak ordusunun yoğun topçu ateşi nedeniyle gerçekleşmişti. Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi adlı kitapta belirtildiği üzere, Peşmerge'nin aldıkları bilgilere dayanarak Irak hükümet güçlerinin gücünü hafife aldığı not edilmelidir. Ayrıca, özellikle yüksek kesimlerdeki soğuk hava nedeniyle Peşmerge Hacı Omeran'ın kontrolünü tamamen ele geçiremedi.
Kaynaklar:-
عومەر عوسمان: ژیانى کوردیک، بەرگى یەکەم و دووەم، چاپخانەى موکریان، چاپە دووم، هەولێر-2008.
-
مەسعود بارزانى: بارزانى و بزوتنەەى ڕزگاریخوازى کورد، بەرگى چوارەم 1975 – 1990 شۆرشى گوڵان بەشى دووەم چاپى یەکەم، چاپخانەى ڕوکسانا، 2021.
-
غازى عادل گەردى: پێشمەرگەیەک لە خزمەت ڕێبازى بارزانیدا حەجى بیڕۆخى، بەرگى دووەم، چاپى دووەم، تورکیا، 2021.
-
حاجى میرخان دۆلەمەرى: گەڕان بەدواى دادپەروەریدا، بەرگى دووەم، چاپى دووەم، کوردستان- 2021.