Biyografi

1920 yılında Erbil ilinin Mergesor ilçesine bağlı Gorretu nahiyesinin Bidaruni köyünde dünyaya gelmiştir. Kürdistan Demokratik Cumhuriyeti'ne gitmeden önce iki eşi vardı; ilk eşinin adı Magrum Abdurrahman idi ve ondan Hatun Melaşni (1945) adında bir kızı vardı, ikinci eşinin adı ise Lali Mamend Tacdin idi. Melaşni, Sovyetler Birliği'nde eğitim görmüş ve Moskova'daki Tambov Üniversitesi Ziraat Bölümü'nden lisans diploması almıştır.

Mücadele Geçmişi

1943 yılında ikinci Barzan ayaklanmasının saflarına katılmış ve Barzan bölgesinde güç komutanlığı yapmıştır. 1945 yılı Ağustos ayının 19'inde Irak askeri örfi mahkemesinin kararıyla tüm menkul ve gayrimenkul varlıklarına el konulmuştur. 1945 yılı Eylül ayının 12'ünde Akre Tepesi savaşına katılmış ve Aziz Ağa Zerari'nin şehit düşmesinin ardından onun yerine geçmiştir.

 İkinci Barzan ayaklanmasının 1945 yılı Ekim ayının 11'indeki yenilgisinden (sükut) sonra Doğu Kürdistan'a yönelmiş, 1946 yılı Mart ayının 31'sinde Mahabad'daki Kürdistan Demokratik Cumhuriyeti ordusuna bağlı Barzan kuvvetlerinde peşmerge olmuş ve Kürdistan Demokratik Cumhuriyeti'nin Serçave köyündeki Sakız cephesi savaşlarına katılmıştır.

 1947 yılı Nisan ayının 19'unda Hıvrak (Xwakurk) yolu ve Berazger ovası üzerinden Kuzey Kürdistan topraklarından geçerek Şirvan ve Mizuri bölgelerine geri dönen peşmergeler arasındaydı.

Dönüşlerinin ardından, General Mustafa Barzani 1947 yılı Mayıs ayının 15'inde Ergoş köyünde yoldaşlarıyla bir toplantı yapmış ve onları kalmak ya da Sovyetler Birliği'ne gitmek konusunda serbest bırakmıştır. Orada tüm yoldaşları devam etmeye ve Sovyetler Birliği'ne gitmeye karar vermişlerdir. 1947 yılı Mayıs ayının 23'ünde General Mustafa Barzani'ye Sovyetler Birliği'ne giden yolda eşlik etmiş, Katur Geçidi savaşına ve Mako Köprüsü savaşına katılmıştır. Çok büyük zorluk ve yorgunluktan sonra 1947 yılı Haziran ayının 18'inde, İran ile Sovyetler Birliği arasındaki sınırda yer alan Aras Nehri üzerinden Sovyetler Birliği'ne geçiş yapmıştır.

Sovyetler Birliği'ne ulaştıktan sonra, 1947 yılı Haziran ayının 19'sinde tüm yoldaşlarıyla birlikte Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Nahçıvan şehrinde, dikenli tellerle çevrili açık bir kampta kırk gün boyunca tutulmuşlar ve bir grup asker tarafından gözetim altında tutulmuşlardır; yiyecek, giyim ve hareket serbestliği açısından savaş esiri muamelesi görmüşlerdir. Daha sonra Sovyet hükümetinin kararıyla Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Ağdam, Laçın, Ayulah ve Kelbecer bölgelerine dağıtılmışlardır. 1947 yılı Aralık ayının 10'unda Azerbaycan Cumhuriyeti'nin başkenti Bakü'de Hazar Denizi kıyısındaki bir askeri kampa nakledilmişler ve aynı ayın 23'inde kendilerine askeri kıyafetler verilmiş, Azerbaycan Cumhuriyeti subaylarının gözetiminde günde sekiz saat askeri eğitim verilmiştir. Aynı zamanda, okuma yazması olan bazı yoldaşları tarafından günde dört saat boyunca Kürtçe öğrenme dersleri verilmiştir.

Cafer Bağırov'un Barzani'nin yoldaşlarına yönelik kötü muamelesinin ardından, 1948 yılı Ağustos ayının 29'sinde askeri kampı Azerbaycan Cumhuriyeti'nden Özbekistan Cumhuriyeti'nin başkenti Taşkent yakınlarındaki Çırçık yerleşkesine taşıma kararı alınmış ve orada askeri eğitime devam etmişlerdir. 

1949 yılı Mart ayında yoldaşlarıyla birlikte grup ve takım halinde trenle Sovyetler Birliği'nin kolektif köylerine dağıtılmışlar ve Kolhoz tarlalarında (halkın devletten kiraladığı ve daha sonra devlete payını verdiği araziler) çalışmışlardır. 

General Barzani tarafından Stalin'e gönderilen birçok mektup ve büyük çabalardan sonra, nihayet Barzani'nin yoldaşlarının yaşadığı acıları anlattığı bir mektup Stalin'e ulaşmış ve o da derhal Barzani'nin yoldaşlarının durumunu araştırmak için bir heyet oluşturulmasına karar vermiştir. Heyetin kararı, hepsinin Vriviski şehrinde toplanması olmuştur; bu nedenle kendisi 1951 yılı Kasım ayında Sovyetler Birliği'ndeki Vriviski şehrine gitmiştir.

Irak'taki 1958 yılı Temmuz ayındaki 14 devriminden sonra ve General Mustafa Barzani'nin dönüşüyle birlikte, 1959 yılı Şubat ayının 25'inde, onuncu maddenin üçüncü ve yedinci maddeleri ile (A) fıkrası ve 1959 yılında 19 sayılı tadil edilmiş kanuna dayanılarak (11) maddesinin uygulanmasıyla, kendisi ve yoldaşları genel aftan yararlanmışlardır. 

1958 yılında Abdülkerim Kasım başkanlığında Irak Cumhuriyeti kurulmuştur. Kendisi, 1959 yılı Nisan ayının 16'ünde yoldaşlarıyla birlikte Grozni gemisiyle Irak Cumhuriyeti'nin güneyindeki Basra limanı üzerinden Kürdistan'a geri dönmüştür.   

1961 yılında Eylül Devrimi'ne katılmıştır. 1961 yılı Eylül ayının 11'sinde güç komutanı olmuştur. 1962 yılı Şubat ayının 12'unda Mela Mustafa Barzani'nin kararıyla Badinan ordusu kurulmuş ve kendisi Akre gücü komutanı yapılmıştır. Aynı yılın 10 yılı Mart ayında Kantara, Meriba, Çapanik Dağı ve Brifka polis merkezi savaşlarına katılmıştır. Ayrıca 1962 yılında Bile, Barzan, Pirevat Dağı ve Gorezi savaşlarına katılmış, Şaneder ve Nehle Vadisi bölgesinde güç komutanlığı yapmıştır. 1963 yılı Haziran ayının 15'ünde, 14 tarihinde Akre Tepesi savaşının komutasını üstlenmiştir. 1963 yılı Haziran ayının 27'sında Pirsi Dağı savaşına katılmış ve şehit düşmüştür.

Kaynaklar:

  1. Hamid Geveri, Barzani Madalyası En Yüksek Onur Ödülü, Birinci Cilt, (Erbil - Hacı Haşim Matbaası - 2015), s. 450, 462, 465, 470.

  2. Kürdistan Bölgesi Hükümeti, Planlama Bakanlığı, Kürdistan Bölgesi illerinin idari birimleri ve aile ile nüfus sayısı, Erbil, 2009, s. 134-137.

  3. Hamid Gerdi, Tarih Özeti, Birinci Baskı, (Erbil - Aras Basın ve Yayın Kurumu - Eğitim Bakanlığı Matbaası - 2004), s. 51, 60, 62, 80, 95, 133, 155.

  4. Hamid Gerdi, Tarihte Kürt Günü, Birinci Baskı, (Erbil - Kültür Matbaası Müdürlüğü - 2005), s. 180.

  5. Haydar Faruk el-Samarrai, Ziya Cafer ve Onun Irak'taki Siyasi ve Ekonomik Rolü, (Londra – Darulhikme - 2016), s. 203.

  6. Sefer Yusuf Mirhan, Şehit Komutan Melaşni Bidaruni'nin eşi Lali Mamend Tacdin vefat etti, Xebat Gazetesi, Kürdistan Demokrat Partisi yayın organı, Sayı 4669, Erbil, 27 Ekim 2014, s. 7

  7. Şaban Ali Şaban, Hêdêk Zanistî Siyasi u Mêjûyî (Bazı Siyasi ve Tarihi Bilgiler), üçüncü baskı, (Erbil - Rojhilat Matbaası - 2013), s. 45.

  8. Şefik Hüseyin Şetunsi, Çavpêkêftenek degel Pêşmergey Şoreşa Eylûla Mezin (Muhammed Yahya Hasan Berwari) (Büyük Eylül Devrimi Peşmergesi Muhammed Yahya Hasan Berwari ile Bir Görüşme), Dengê Pêşmerge Dergisi, Peşmerge Genel Örgütlenme Bürosu organı, sayı 142, Erbil, Aras Matbaası, Ocak 2010, s. 53.

  9. Şevket Şeyh Yezdin, Yûbîlî Zêrînî Pêşmerge (Peşmergenin Altın Jübilesi), birinci baskı, (Pirmam - Xebat Matbaası - 1996), s. 36.

  10. Şevket Mela İsmail Hasan, Rojane le Mêjûyî Şoreşî Eylûl (Eylül Devrimi Tarihinden Günlükler), birinci baskı, (Erbil - Tefsir Yayın ve Medya Bürosu - Eğitim Bakanlığı Matbaası - 2007), s. 61, 67, 165.

  11. Salih Yusuf Sufi, Kronolojiya Kurdistanê u Cihanê (Kürdistan ve Dünya Kronolojisi), birinci baskı, cilt iki, (Duhok - Duhok Valiliği Matbaası - 2013), s. 607, 856.

  12. Salih Yusuf Sufi, Kronolojiya Kurdistanê u Cihanê (Kürdistan ve Dünya Kronolojisi), birinci baskı, cilt üç, (Duhok - Duhok Valiliği Matbaası - 2013), s. 1005.

  13. Ömer Faruki, Serdar Dana Zindegi u Mubarazat-i Merhum Mela Mustafa Barzani (Rahmetli Mele Mustafa Barzani'nin Yaşamı ve Mücadelesinin Bilge Komutanı), ikinci baskı, (Erbil - Eğitim Bakanlığı Matbaası - 2002), s. 39.

  14. Abdulrahman Mela Habib Ebubekir, Eşîretî Barzan le Nêwan 1931 - 1991 (1914-1945 Arasında Barzan Aşireti), birinci baskı, (Erbil - Kültür Bakanlığı Matbaası - 2001), s. 121, 126-127.

  15. Abdullah Gafur, Ferhengî Cografyay Erbil (Erbil Coğrafya Sözlüğü), (Erbil - Hacı Haşim Matbaası - 2015), s. 45, 81, 100, 328.

  16. Karvan Muhammed Mecid, Barzaniyan le Mehabadewe bo Sovyet (Mahabad'dan Sovyetlere Barzaniler), birinci baskı, (Süleymaniye - Peyvend Matbaası - 2011), s. 84, 94-96.

  17. Hetaw Dergisi, sayı 154, altıncı yıl, Erbil, Kürdistan Matbaası, Cuma, 15 Nisan 1959, s. 2, 4.

  18. Le Yaddaşty Fermandey Şehîd Hesoy Mîrxan Jajokî, 62 Roj legel Barzani da Çûnî Barzaniyan bo Yekêtî Sovyet (Şehit Komutan Heso Mirxan Jajoki'nin Günlüklerinden, Barzani ile 47 Gün ve Barzanilerin Sovyetler Birliği'ne Gidişi), birinci baskı (Erbil - Kültür Matbaası - 1997), s. 118.

  19. Leys Abdulmuhsin Cevad El-Zubeydi, Sevret 14 Temuz 1958 fi el-Irak (Irak'ta 14 Temmuz 1958 Devrimi), (Bağdat - Darürreşid Yayınları - 1979), s. 288.

  20. Mesud Barzani, Barzani u Bizûtnewey Rizgarixwazî Kurd 1931 - 1958 (Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi 1961-1975), (Duhok - Xebat Matbaası - 1998), s. 135, 139, 184, 188, 194-197, 200-201, 205, 463.

  21. Mesud Barzani, Barzani u Bizûtnewey Rizgarixwazî Kurd 1961 - 1975 (Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi 1931-1961), üçüncü cilt, birinci bölüm, (Erbil - Eğitim Bakanlığı Matbaası - 2004), s. 126-127.

  22. Necef Kuli Pesyan, Le Mehabadî Xwênawîyewe heta Lêwarekanî Aras (Kanlı Mahabad'dan Aras Kıyılarına), çvr. Şevket Şeyh Yezdin, birinci baskı, (Pirmam - Kürdistan Demokrat Partisi Altın Jübilesi - 1996), s. 269.

  23. Vesfi Hasan Redeti, Dastana Geliyê Qentara le Arada 1962 (Arada'da Geliyê Qentara Destanı), Dengê Pêşmerge Dergisi, Peşmerge Örgütlenme Bürosu organı, sayı 130, Pirmam, Kültür Matbaası, Ocak 2008, s. 48.

  24. Kürdistan Demokrat Partisi Ansiklopedisi Arşivi.

  25. Yusuf Sabri ve Dilovan Mustafa, Bo Azadîy ya Welatî (Ülkenin Özgürlüğü İçin), birinci bölüm, (Duhok - Xani Matbaası - 2012), s. 143.