Biyografi

Mustafa Reşid Sofi, 1917 yılında Erbil ilinin Mergesor ilçesine bağlı Meznê nahiyesinin Lîlok köyünde doğmuştur. Evli olup iki erkek çocuk babasıydı; Kürtçe ve Rusça bilmekteydi. 1945 yılında İkinci Barzan Devrimi'nin yenilgisinden sonra Doğu Kürdistan'a sığınmıştır. 1959 yılında, eski Sovyetler Birliği'nden döndükten sonra Süleymaniye'deki Bekrecoy Tarım Müdürlüğü'nde memur olarak göreve başlamıştır. 1975 yılında, yenilgiden sonra Eylül Devrimi İran ülkesine sığınmış ve Rebet kasabasında yerleşmiştir, daha sonra Kerman'a taşınmıştır. 1979 yılında İran İslam Cumhuriyeti'nin kurulmasının ardından Doğu Kürdistan'a dönerek Neğede şehrine yerleşmiştir. 1993 yılında Güney Kürdistan'daki halk ayaklanmasından sonra Kürdistan'a dönerek Lîlok köyüne yerleşmiştir. 2003 yılının Mart ayının 10 günü vefat etmiş ve Lîlok köyündeki mezarlığa defnedilmiştir.

Mücadele Hayatı

1943 yılında İkinci Barzan Devrimi ile bağlantı kurmuş ve Peşmerge olmuştur. Ünlü Meydan Morik savaşına katılmış ve Mahabad'daki Kürdistan Cumhuriyeti'nde Barzan kuvvetlerinin savaşçılarından biri olmuştur; İran ordusunun cumhuriyete yönelik saldırılarına karşı yürütülen savaşlara katılmıştır.

1947 yılının Mayıs ayının 22 gününde General Mustafa Barzani'ye Sovyetler Birliği'ne gidişinde eşlik etmiştir. Kotol (Kutur) Geçidi Savaşı ve Mako Köprüsü Savaşı'na katılmıştır. Çok büyük zorluk ve yorgunluktan sonra, 1947 yılının Haziran ayının 18 günü, İran ile Sovyetler Birliği sınırında bulunan Aras Nehri'ni geçerek Sovyetler Birliği'ne ulaşmıştır.

Sovyetler Birliği'ne ulaştıktan sonra, 1947 yılının Haziran ayının 19 günü, tüm arkadaşlarıyla birlikte Azerbaycan Cumhuriyeti'nin "Nahçıvan" şehrinde dikenli tellerle çevrili üstü açık bir alanda kırk gün boyunca tutulmuşlardır. Askerler tarafından gözetim altında tutulmuşlar; yiyecek, giyim ve hareket serbestliği açısından savaş esiri muamelesi görmüşlerdir. Daha sonra Sovyet hükümetinin kararıyla Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Ağdam, Laçın, Ayvahl ve Kelbecer bölgelerine dağıtılmışlardır. 1947 yılının Aralık ayının 10 günü, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin başkenti Bakü'de Hazar Denizi kıyısındaki bir askeri kampa nakledilmişlerdir. Aynı ayın 23 günü onlara askeri üniformalar verilmiş ve Azerbaycan Cumhuriyeti subaylarının gözetiminde günde sekiz saat askeri eğitim görmüşlerdir. Aynı zamanda her gün dört saat boyunca okuma yazması olan bazı arkadaşları tarafından kendilerine Kürtçe dersi verilmiştir.

Cafer Bağırov'un Barzani'nin arkadaşlarına yönelik kötü muamelesinden sonra, askeri kampın 1948 yılının Ağustos ayının 29 günü Azerbaycan Cumhuriyeti'nden Özbekistan Cumhuriyeti'nin başkenti "Taşkent" yakınlarındaki Çırçık topluluğuna taşınmasına karar verilmiş ve orada askeri eğitime devam etmişlerdir.

1949 yılının Mart ayında arkadaşlarıyla birlikte bölükler ve takımlar halinde trenle Sovyetler Birliği'nin kolektif köylerine (halkın devletten kiraladığı ve daha sonra devlet payını ödediği topraklar) dağıtılmışlar ve Kolhoz çiftliklerinde çalışmışlardır.

General Barzani'nin Stalin'e gönderdiği birçok mektup ve büyük çabalardan sonra, nihayet Barzani'nin arkadaşlarının yaşadığı zorlukları anlattığı bir mektup Stalin'e ulaşmıştır. Stalin derhal Barzani'nin arkadaşlarının durumunu incelemek üzere bir komisyon kurulması talimatını vermiştir. Komisyonun kararı hepsinin Vriwski şehrinde toplanması yönünde olmuştur; bu yüzden Mustafa Reşid Sofi, 1951 yılının Kasım ayında Sovyetler Birliği'ndeki Vriwski şehrine gitmiştir.

1958 yılında Abdülkerim Kasım başkanlığındaki Irak Cumhuriyeti kurulmuştur. Mustafa Reşid Sofi, 1959 yılının Nisan ayının 16 günü arkadaşlarıyla birlikte Grozya gemisiyle Basra limanı üzerinden Irak Cumhuriyeti'nin güneyine, Kürdistan'a geri dönmüştür.

1961 yılında Eylül Devrimi Peşmerge kuvvetlerine katılmış, Uzeyir Dolemeri'nin yanında Peşmerge olmuştur. 1964 yılında kuvvetiyle birlikte Balekayeti bölgesine gitmiş ve savaşlara katılmıştır. İki kez yaralanmıştır; 1963 yılında Hasan Beg savaşında ve 1966 yılında ordu ve kiralık çete güçlerinin Kalaçolan'a yönelik saldırısında yaralanmıştır.

1976 yılında Gulan Devrimi Peşmerge kuvvetlerine katılmış, Hali Dolemeri'nin yanında Peşmerge olmuş ve savaşlara katılmıştır. İlerleyen yaşı nedeniyle Kürdistan içindeki faaliyetlere aktif olarak katılmamıştır.

1996 yılının Temmuz ayının 18 günü, hizmetlerinden dolayı Başkan Mesut Barzani tarafından Barzani Madalyası ile ödüllendirilmiştir.

Kaynaklar:

1- Hamid Geveri, Barzani Madalyası En Yüksek Onur Ödülü, Birinci Cilt, (Erbil- Hacı Haşim Matbaası- 2015).

2- Hamid Gerdi, Tarihçe Özeti, Birinci baskı, (Erbil- Aras Basım ve Yayım Kurumu- Eğitim Bakanlığı Matbaası- 2004).

3- Şaban Ali Şaban, Bazı Siyasi ve Tarihi Bilgiler, Üçüncü baskı, (Erbil- Rojhilat Matbaası- 2013).

4- Ömer Faruki, Serdar Dana: Merhum Molla Mustafa Barzani'nin Yaşamı ve Mücadelesi, İkinci baskı, (Erbil- Eğitim Bakanlığı Matbaası- 2002).

5- Abdurrahman Mela Habib Ebubekir, 1931- 1991 Arasında Barzan Aşireti, Birinci baskı, (Erbil- Kültür Bakanlığı Matbaası- 2001).

6- Abdullah Gafur, Erbil Coğrafya Sözlüğü, (Erbil - Kürt Akademisi Yayınları- Hacı Haşim Matbaası- 2015).

7- Karwan Muhammed Mecid, Mahabad'dan Sovyetler'e Barzaniler, Birinci baskı, (Süleymaniye- Peywend Matbaası- 2011).

8- Şehit Komutan Haso Mirhan Jajoki'nin Günlüklerinden, Barzani'nin Sovyetler Birliği'ne Gidişi ile Barzanilerle Birlikte 62 Gün, Birinci baskı, (Erbil- Roşinbiri Matbaası- 1997).

9- Leys Abdülmuhsin Cevad El-Zübeydi, Irak'ta 14 Temmuz 1958 Devrimi, (Bağdat- Dar El-Reşid Yayınları- 1979).

10- Mesut Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi 1931- 1958, (Duhok - Xebat Matbaası- 1998).

11- Necef Kulu Pesiyan, Kanlı Mahabad'dan Aras Kıyıları'na, Çev. Şevket Şeyh Yezdin, Birinci baskı, (Pirmam- Kürdistan Demokrat Partisi Altın Jübilesi- 1996).

12- Ansiklopedi Heyeti Arşivi Kürdistan Demokrat Partisi.