ئەحمەد مستەفا شوانی لە ١ی تەمموزی ١٩١٩ لە گوندی کانی‌لەنج لە قەزای مێرگەسۆری پارێزگای هەولێر لەدایکبووە. بەهۆی دووری گوندەکەیەوە ڕووبەڕووی ئاستەنگی بووەتەوە لە دەستگەیشتن بە خوێندن. لەگەڵ ئەوەشدا، لەوێ هاوسەرگیری کردووە و تێکەڵی چالاکییە سیاسییەکان بووە. لە ساڵی ١٩٣٢ بۆ تورکیا دوورخراوەتەوە، و لە نێوان ساڵانی ١٩٤٥ بۆ ١٩٤٧ بۆ ڕۆژهەڵاتی کوردستان دوورخراوەتەوە. دوای هەرەسی شۆڕشی ئەیلوول لە ساڵی ١٩٧٥، پەنای بۆ ئێران بردووە و لەوێ نیشتەجێ بووە. بەڵام دوای ڕاپەڕینی کوردستان لە ساڵی ١٩٩١، گەڕاوەتەوە بۆ نیشتمانەکەی.
ئەحمەد مستەفا شوانی نەک تەنها بە زمانی دایکی قسەی کردووە، بەڵکو شارەزایی لە زمانەکانی عەرەبی، فارسی و ئینگلیزیشدا هەبووە. بەشداریکردنی چالاکانەی لە شۆڕشی دووەمی بارزان لە ساڵی ١٩٤٣ و دواتر مەیدانی مۆریک دەستان لە ساڵی ١٩٤٥ بووە هۆی ئەوەی لەگەڵ کەسایەتییە دیارەکانی وەک شێخ ئەحمەد بارزانی و مەلا مستەفا بارزانی بچێتە ڕۆژهەڵاتی کوردستان. لە دامەزراندنی کۆماری کوردستان لە مەهاباد، ڕۆڵی فەرماندە و پێشمەرگەی گرتە ئەستۆ.
لە کاتی شۆڕشی ئەیلوول لە ساڵی ١٩٦١، ئەحمەد مستەفا شوانی توانای سەربازی خۆی سەلماند و چەندین پلەی بەرز وەرگرت، لەوانە پۆستی بەرپرسی لقی و فەرماندەی فوج لە هێزی باڵەک. هەروەها بەرپرسیارێتی ئیداری و سەربازی لە بارەگای مستەفا بارزانی هەبوو. لە ساڵی ١٩٧٦، بەشداری چالاکانەی لە شۆڕشی گوڵان کرد و وەک فەرماندەی هێزی ٣٠ی بارزان دەستنیشانکرا. هەروەها وەک بەڕێوەبەری لقی دووی باڵی ڕاستی پارتی دیموكراتی كوردستان (پارتی) کاری کردووە و سەرۆکایەتی هێزی پێشمەرگەی ڕێکخراوی بارانی کردووە.
دوای گەڕانەوەی بۆ کوردستان پاش ڕاپەڕینی ١٩٩١، ئەحمەد مستەفا شوانی بەردەوام بوو لە خزمەتکردن بە دۆزەکە و بەشداری لە ڕاپەڕیندا کرد. ئەزموونی فراوان و دڵسۆزییەکەی بۆ بزووتنەوەی کوردی وای لێکردووە کەسایەتییەکی زۆر ڕێزلێگیراو و کاریگەر بێت لە ناوچەکەدا.
دوای دامەزراندنی سوپای پێشمەرگە، گەیشتە پلەی فەرماندەی لیوای ٤٧. هاوکات، بە فەرمانی سەرۆک مەسعود بارزانی وەک سەرۆکی کمیسیۆنی کۆمەڵایەتی شیروان دەستنیشانکرا. بەشداری چالاکانەی لە چەندین شەڕدا کردووە، لەوانە شەڕەکانی مەیدانی مۆریک و گۆرەتوو لە ساڵی ١٩٤٥، چیای قەڵەندەر و بەدلیان، هەروەها سەقز، نەغەدە، ئەڵباکویکا، نەڵۆس، شنۆ و مەرگەوەڕ لە کاتی ململانێکانی کۆماری کوردستان لەگەڵ سوپای ئێران. لە کاتی شۆڕشی ئەیلوولدا، ڕۆڵێکی یەکلاکەرەوەی لە چەندین ڕووبەڕووبوونەوەی دژی سوپای عێراق گێڕاوە، بەتایبەت لۆمانە، زاویتە، سەری زێرێ، سەری عەقرە، سیدەکان، باڵەکایەتی، هیران، نازەنین، گۆمەسپان، سپیلک، ڕێزان، مێرگەسۆر، کوران، سارکێ، چەمی دودەمەرە و گەروی عومەر ئاغا لە دیانا. لە ماوەی پێشمەرگایەتیدا، چەندین جار بریندار بووە، کە بووە هۆی لەدەستدانی چاوی ڕاستی لە ٢٦ی ئەیلولی ١٩٤٥ لە چیای قەڵەندەر، لە ١٥ی ئازاری ١٩٤٧ لە شەڕی نەڵۆس، لە ١٧ی ئەیلولی ١٩٦٣ لە شەڕی ڕووباری دودەمەرە، و لە ساڵی ١٩٦٦ لە شەڕی عومەر ئاغا. لە ساڵی ١٩٤٧، دوای گەڕانەوەی هێزەکانی بارزان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان لەلایەن حکومەتی عێراقەوە، لە شاری بەغدا و موسڵ لەگەڵ مستەفا خۆشناو، محەمەد مەحمود قودسی و خەیروڵڵا عەبدولکەریم زیندانی کرا. سەرەتا سزای لەسێدارەدانی بۆ دەرچوو، دواتر سزاکەی بۆ ٢٠ ساڵ زیندان کەمکرایەوە. لە شەوی ٢٤-٢٥ی ئایاری ٢٠١٠ لە نەخۆشخانەی کۆماری لە هەولێر کۆچی دوایی کرد.
سەرچاوەکان:ئەرشیفی ئینسایکلۆپیدیای پارتی