Di 24ê nîsana 1974an de, rejîmê bi çend balafirên şer bajarê Qeladizê bombebaran kir, ku di encamê de bi sedan sivîl ji her beşên jiyanê şehîd û birîndar bûn.
Di sala 1974an de, hikûmeta Îraqê ji peymana 11ê adara 1970yî vekişiya û şer û wêranî careke din li seranserê herêmên şoreşgerî Kurdîyekan dorpêç kir. Ji ber ku gel dixwest aştiyê û jiyaneke rehet bijî, ew ji helwesta vê hikûmetê gelekî bi fikar bûn û bi tundî li dijî wê sekinîn. Lewma, bi destpêkirina şer re, tevahiya girseyan, tevî hemû çînan, li dijî êrîşa hikûmetê berxwedan. Têkoşîna pênûsê bi tundiyeke mezintir tevlî têkoşîna çekdarî bû. Xwendekar, mamoste, rewşenbîr û şoreşgerên ji Zanîngeha Silêmaniyê çûn herêmên di bin kontrola şoreşê de û desthilatdariya Be'sî red kirin. Zanîngeha Silêmaniyê têkoşîna zanistî bi têkoşîna çekdarî re kir yek. Bi gotineke din, her du alên zanist û şoreşê bi hev re hatin bilindkirin da ku ji cîhanê re îsbat bikin ku şer û wêranî astengiyeke girîng li pêşiya pêşketina Kurdî ye û zordariyê hemû beşên jiyana gelê Kurdî, di nav de zanist û zanîn, dagirtiye.
Rejîmên li pey hev ên Îraqê her tim bûne astengiyeke pola li pêşiya pêşketina Kurdî û her rêyek ceribandine da ku karwanê têkoşîn, şoreş û pêşketinê rawestînin û di dawiyê de wêran bikin. Ji ber vê yekê, di sibêdeha 24ê nîsana 1974an de, di saet 9:45an de, çend balafirên şer bajarê Qeladizê bi bombeyên Napalm ên qedexekirî bombebaran kirin.
Rejîmê kîn û hêrsa xwe li ser zanîngeh, zanist û nifûsa sivîl a bajêr rijand, bi tundî navenda zanîngehê kir hedef û bajar rastî trajediyeke ku bi tu pîvanên exlaqî, wijdanî û mirovahî nayê qebûlkirin, anî. Di kêliyekê de, 123 jin, zarok, kal û pîr, ciwan, xwendekar, mamoste, karker û cotkar şehîd bûn û zêdetirî 400 kes birîndar bûn.
Ev epîka trajîk a herî girîng bû ku qet qewimî û ew bi temamî bi hesabên din ên têkoşînê û trênê Şoreşa Îlonê re tevlihev bû. Ew diyarîyeke şermê bû ji Yekîtiya Sovyetê û hikûmeta wê ya Be'sî ya hevalbend ji bo Kurdîyekan, ku di rojnameya Le Monde ya 10ê hezîrana 1974an de wekî karesata herî tirsnak hat binavkirin.
Şehîdên vê trajediya dîrokî li goristana bajarê Qeladizê hatin veşartin û goristan bi navê wan hat binavkirin. Lê belê, ji aliyekî ve, ev trajediya diltezîn şermek bû ji bo sûcdarên wê. Ji aliyê din ve, wijdanê hemû Kurdîyekan û kurdistaniyan hejand û bû dersa zindî di dilê her têkoşerekî azadiyê de, ku salane tê bibîranîn. Di serhildanên li pey hev ên 1982, 1983 û 1987an de, salvegera Bombarankirina Qeladizê ji aliyê şoreşgeran ve wekî rojeke dîrokî hat pîrozkirin. Dengên nerazîbûnê li hemû bajarên Kurdî ji aliyê beşên girseyan ve li dijî rejîma Be's hatin bilindkirin. Niştecihên bajarê Qeladizê salane vê trajediya dîrokî bi bîr tînin û sûcdaran şermezar dikin.
Çavkanî:
• خۆشەوى عەلى کانیەلنجى: بیروەریەکانى عەزیز قازى حەمەد سورچى، چاپخانەى دانیشفەر، هەولێر، 2023.
• مسعود بارزانی: بارزانی و بزوتنەوەى ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی سێیەم، بەشی یەکەم، شۆڕسی ئەیلوول 1961-1975، چ: یەکەم 2004.
• ئارى کەریم: چەند لاپەڕەیەکى زیندوو لە شۆڕشى ئەیلوولدا، چاپخانەى خەبات، دهۆک 1999.
• ئیسماعیل گوندەژۆرى: شۆرشى ئەیلول لە باڵەکایەتى، چاپخانەى رۆژهەڵات، چاپى یەکەم، 2018.
• ئیبراهیم جەلال: باشورى کوردستان و شۆڕشى ئەیلوول بنیادنان و هەڵتەکاندن 1961- 1975، چاپی چوارەم، 2021.