Jînenîgarî

Parêzer Cerces Fethulla Şemas, nasraw bi Cerces Fethulla el-Muhamî, sala 1920an li bajarê Mûsilê ji dayik bûye, bi netewe Kildanî û bi ayîn Mesîhiyê katolîk e, qonaxa seretayî û navendî û amadeyî li bajarê Mûsilê temam kiriye, sala 1939an li beşa mafan a Kolêja Mafan a Bexdayê hatiye wergirtin û sala 1943an bakaloryos wergirtiye, demekê dirêj mijûlî karê parêzeriyê bûye, sala 1971an çûye welatê Libnanê û li wir niştecî bûye, sala 1975an piştî nesko Şoreşa Eylûlê awareyê welatê Îranê bûye, di meha tebaxê ya 1979an de piştî serketina şoreşa gelên Îranê û alozbûna barûdoxê Îranê daxwaza mafê penaberiyê li welatê Brîtanyayê kiriye, sala 1984an wek penaber rû kiriye şahnişîna Swêdê û li wir niştecî bûye, di 23ê tîrmeha 2006an de li bajarê Hewlêrê koça dawî kiriye û li goristana Enkawê ya li sînorê parêzgeha Hewlêrê hatiye spartin. Şarezayê zimanên siryanî, erebî, îngilîzî, fransî, kurdî, swêdî û farisî bûye.

Xebatname

 Sala 1946an tevlî Partiya Serbixweyî ya Îraqî (Hizb el-Îstiqlal el-Îraqî) bûye, sala 1946an ji damezrênerên Partiya Gel (Hizb el-Şe'b) bûye, xwediyê îmtiyaza rojnameya erebîziman a el-Rewafid bûye, sala 1947an berpirsê lîqa Mûsilê ya Partiya Gel (Hizb el-Şe'b) bûye, sala 1948an tevlî rêzên Partiya Dêmokrat a Kurd bûye, di 4ê hezîrana 1956an de xwediyê îmtiyaza rojnameya erebîziman a el-Raîd bûye ku li bajarê Mûsilê dihat çapkirin û di 14ê tîrmeha 1958an de ji aliyê desthilatdarên leşkerî ve hatiye girtin, di 7ê gulana 1959an de xwediyê îmtiyaz û sernivîserê rojnameya erebî-kurdîziman a el-Heqîqe - Rastî bûye ku li bajarê Mûsilê derketiye û di 3ê nîsana 1960an de piştî 24 hejmaran ji aliyê hikûmeta Komara Îraqê ve hatiye girtin, di meha kanûna duyem a 1959an de piştgiriya lîsteya mamostayên Partiya Komunîst a Îraqê kiriye di hilbijartina Yekîtiya Mamostayên Îraqê li bajarê Mûsilê.

 Sala 1959an destê wî di rêkxistina xwenîşandana hewadaran a aştiyê li bajarê Mûsilê de hebûye ku Partiya Komunîst a Îraqê encam daye û paşê di tepeserkirina derbeya eqîd Ebdulwehab Şewaf (1916- 1959) li bajarê Mûsilê de destê wî hebûye, sala 1959an di desteya nivîserên rojnameya Xebat organa Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Îraqê de bûye, sala 1960an bi karê parêzeriyê li parêzgeha Mûsilê mijûl bûye, sala 1961an ligel hilgirsa Şoreşa Eylûlê de bi hevkariya endazyar Şewket nasraw bi Şewket Akreyî, rojnameya Xebat organa Partiya Dêmokrata Kurdistanêyê bi şêweyekî نهێنی li bajarê Bexdayê çap kiriye, sala 1961an ji aliyê desthilatdarên hikûmeta Îraqê ve hatiye girtin û şandine girtîgeha Rumadî ya li rojavayê Îraqê, di heman salê de bi efûyê ketiye û hatiye azadkirin, paşê dest bi çapkirina rojnameya Xebatê kiriye, di 9ê hezîrana 1963an de di wê demê de ku şêwirmendê şanda danûstandinê ya Kongreya Yekem a gel (Kongreya Koyê) ligel rejîma Bexdayê bûye, ji aliyê milîsên (el-Heres el-Qewmî) yên ser bi Partiya Be's a Erebî ya Sosyalîst ve hatiye girtin û îşkence hatiye kirin. 

Sala 1968an di desteya nivîserên kovara (el-Kadir û el-Teaxî) de bûye, duyemîn sernivîserê rojnameya erebîziman a (el-Teaxî) bûye, sala 1968an tevlî rêzên Hêzên Pêşmerge yên Şoreşa Eylûlê bûye. Salên (1968- 1969) mamostayê waneya seretayên zanista ramyarî û dîroka hemdem a Îraqê di xûla yekem a peymangeha pêgihandina mamostayên şoreşê de bûye, salên (1968-1969) mamostayê waneya karûbar û rewşa Îraqê di xûla yekem a fêrgeha pêgihandina kadirên Partiya Dêmokrata Kurdistanê li gundê Çoman li navçeyên azadkirî yên parêzgeha Hewlêrê bûye, sala 1969an mamostayê waneya zanistên ramyarî di xûla duyem a fêrgeha pêgihandina kadirên Partiya Dêmokrata Kurdistanê li gundê Nawpirdan li navçeyên azadkirî yên parêzgeha Hewlêrê bûye, di 12ê hezîrana 1970an de bi fermana  Mistefa Barzanî (1903- 1979) bûye endamê şanda Partiya Dêmokrata Kurdistanê ji bo serdana bajarê Necefê li rojavayê Îraqê bi mebesta beşdarîkirin di merasîma şîna ayetullahê mezin Ebdulmuhsîn Hekîm (1889-1970) merceê mezin ê şîeyên cîhanê, di 25ê hezîrana 1970an de Encûmena Serkirdatiya Şoreşa Îraqê bi fermaneke din fermana dadgeha urfî ya leşkerî ya Mûsilê derbarê wî de betal dike, di 23ê tebaxa 1970an de bi fermaneke Encûmena Serkirdatiya Şoreşa Îraqê destbeserkirina serweta veguhêzbar û neveguhêzbar a wî betal dike.

Sala 1970an ji aliyê nûnerên kongreyê ve wek endamê yedek ê Komîteya Navendî ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê ( (Kongreya Heştêm a Partiya Dêmokrata Kurdistanê ) hatiye hilbijartin, di meha tîrmeha 1970an heta meha mijdara 1970an mamostayê waneya erdnîgariya Îraqê di xûla sêyem a fêrgeha pêgihandina kadirên Partiya Dêmokrata Kurdistanê li bajarê Bexdayê bûye, sala 1970an ji ber nivîsandina gotarekê bi boneya koça dawî ya Cemal Ebdulnasir (1918-1970) di rojnameya (el-Teaxî) de ji bo heyama heftê rojan ji aliyê karbidestên Partiya Be's a Erebî ya Sosyalîst ve li girtîgeha (Qesr el-Nihaye) li bajarê Bexdayê hatiye girtin û îşkence hatiye kirin, piştî çûna wî bo Libnanê sala 1973an ji aliyê dezgehên hewalgirî yên Libnanê ve ji bo heyamekê hatiye girtin, salên (1973-1974) bi fermana Mesûd Barzanî endamê lijneya amadekirin û nivîsandina projeya federaliya herêma Kurdistanê bûye, sala 1974an ji damezrênerên Heyva Sor a Kurdistanê bûye, sala 1974an mamostayê waneya program û peyrewê navxweyî yê Partiya Dêmokrata Kurdistanê bûye di xûla şeşem a fêrgeha pêgihandina kadirên Partiya Dêmokrata Kurdistanê li gundê Zinoiyê Şêxî yê ser bi parêzgeha Hewlêrê, salên (1974-1975) sernivîserê kovara (el-Kadir) û rojnameya Xebat organa Partiya Dêmokrata Kurdistanê bûye, di 25ê nîsana 1999an de vegeriyaye Kurdistanê û ji aliyê parêzer Cewher Namîq Salim (1946-2011) serokê Meclîsa Nîştimanî ya Kurdistanê ve li bajarê Hewlêrê pêşwazî lê hatiye kirin, roja yekşema 15ê çiriya pêşîn a 2000an de ji aliyê doktor Roj Nûrî Sadiqê bi navê Roj Şawês nasraw serokê Meclîsa Nîştimanî ya Kurdistanê ve pêşwazî lê hatiye kirin, rojên 3 heta 5ê nîsana 2001an de beşdarî konferansa yekem a akademîk a derbarê Kerkûkê de li hola rewşenbîriyê ya bajarê Hewlêrê bûye û gotar pêşkêş kiriye.

Ji berhemên wî:

 1. Adwa' 'ala al-qadiyya al-asuriyya - 1933.

2. Al-usul al-tarikhiyya li-harakat al-'ummal al-'alamiyya - 1946.

3. Isqat al-hukm la yakunu bi-hadha - 1990.

4. Mughamarat al-Kuwayt, al-wajh wa-al-khalfiyya - 1991, di du bergan de.

5. Jara'im al-harb wa-murtakibuha fi al-'Iraq wa-al-Kuwayt - 1992.

6. Mabahith ashuriyya tarikh ma ahmalahu al-tarikh - 1997.

7. Ziyara lil-madi al-qarib - 1998.

8. Fatihat intishar al-masihiyya fi Mizopotamya. Çar berg.

9. Kurdistan aw al-mawt - (çapa yekem - 1986), (çapa duyem - 2012), werger.

 10. Hawla jara'im al-harb wa-jara'im didd al-silm wa-al-ibada al-'unsuriyya - (çapa duyem - 2004).

11. Mahd al-bashariyya - (çapa yekem - 1971), (çapa sêyem - 2001), (çapa çarem - 2010), (çapa pêncem - 2012), werger.

 12. Janub Kurdistan - (çapa duyem - 1999), (çapa sêyem - 2001), (çapa çarem - 2012), werger.

13. Jumhuriyyat Mahabad - (çapa yekem - 1972), (çapa duyem - 2012), werger.

 14. Al-'Iraq fi 'ahd Qasim - 2012, werger di du bergan de.

 15. Qiyam wa-suqut al-raykh al-thalith - 2012, werger di du bergan de.

 16. Nazarat fi al-qawmiyya al-'arabiyya - 2012, di pênc bergan de.

 17. Al-siyar - 2005, werger di sê bergan de.

 18. Rijal wa-waqa'i' fi al-mizan - 2012.

19. Mudhakkarat Benvenuto Cellini - 2012, werger.

 20. Mabhathan 'ala hamish thawrat al-shaykh 'Ubayd Allah al-Nahri - (çapa yekem - 2000), (çapa duyem - 2010), (çapa sêyem - 2012), werger.

 21. Yaqzat al-Kurd - 2012, di du bergan de hatiye wergerandin bo kurdî û bi navê Weryabûna Kurd dîroka siyasî ya 1900 - 1925 sala 2009an de hatiye çapkirin.

 22. Hawla jara'im al-harb wa-jara'im didd al-silm wa-al-ibada al-'unsuriyya - 2014.

23. Tarikh al-musiqa al-'arabiyya, werger.

 24. Carmen Brucer - 1954, werger.

 25. Tahlif al-shakhs al-ma'nawi al-yamin fi muqarrarat mahkamat tamyiz al-'Iraq.

 26. Rihla ila rijal shuja'an fi Kurdistan, (çapa duyem - 1999), (çapa sêyem - 2012), werger.

 27. Kayfa tantah al-sama' - 1953, werger. 

28. Akhir mahkum bi-al-mawt, 1933, werger.

 29. Dhikrayat 'an bayt al-mawta, 1953, werger.

 30. Qissat al-muhallifin - 1958, werger.

31. Al-Mawsil umm al-rabi'ayn - 1956.

32. Tahlif al-shakhs al-ma'nawi al-yamin fi muqarrarat mahkamat al-'Iraq - 1957.

33. Turath al-islam - (çapa yekem - 1954), (çapa duyem - 2012), werger, di du bergan de.

32. Kurd wa-Turk wa-'Arab - (çapa yekem - 197), (çapa duyem - 2012), werger.

33. Ma'na asma' al-aswat fi kitab al-aghani lil-Isfahani - 1958.

34. Hay'at al-muhallifin - 1953.

Çavkanî: 

  1. Arşîva Desteya Ensîklopediya Partiya Dêmokrata Kurdistanê

  2. Uriel Dann, Al-'Iraq fi 'ahd Qasim, werger û şirove: Cercîs Fethullah, beşa yekem, (Hewlêr - Dar Aras lil-tiba'a wa-al-nashr wa-manshurat al-Jamal - 2012m), rûpelên 1, 512.

  3. Uriel Dann, Al-'Iraq fi 'ahd Qasim, werger û şirove: Cercîs Fethullah, beşa duyem, (Hewlêr - Dar Aras lil-tiba'a wa-al-nashr wa-manshurat al-Jamal - 2012m), rûpelên 1, 463.

  4. Idah min al-hizb al-dimuqrati al-kurdistani fi al-'Iraq, rojnameya Al-Ta'akhi, hejmar 1344, Bexda, çapxaneya Al-Times, sêşem, 29ê gulan 1973m, rûpel 4. 

  5. Bi çavdêriya Serok Barzanî.. Konferanseke akademîk derbarê Kerkûkê de hat lidarxistin, kovara Gulan Arabî, Mîkiya Gulan ji bo çand û ragihandinê, hejmar 59, sala pêncem, Hewlêr, 30ê nîsan 2001m, rûpel 25. 

  6. Bwar Nûredîn, Kurd û Kurdistan bîblîyografya û pêrista wan di pirtûka kurdî de, berga duyem beşa duyem, (Taran - çapxaneya Taran - 2016z), rûpelên 302 - 303.

  7. Plutarx, Al-siyar, werger: Cercîs Fethullah, beşa yekem, (Hewlêr - manshurat Aras lil-tiba'a wa-al-nashr - çapxaneya Wezareta Perwerdeyê - 2005m), rûpelên 1, 656. 

  8. Plutarx, Al-siyar, werger: Cercîs Fethullah, beşa duyem, (Hewlêr - manshurat Aras lil-tiba'a wa-al-nashr - çapxaneya Wezareta Perwerdeyê 2005m), rûpelên 663, 1247.

  9. Plutarx, Al-siyar, werger: Cercîs Fethullah, beşa sêyem, (Hewlêr - manshurat Aras lil-tiba'a wa-al-nashr - çapxaneya Wezareta Perwerdeyê - 2005m), rûpelên 1255, 1928

  10. Cabbar Cabbarî, Tarikh al-sahafa al-kurdiyya fi al-'Iraq, (Bexda - Mudiriyyat al-thaqafa al-kurdiyya al-'amma - çapxaneya Al-Umma - 1975m), rûpel 54. 

  11. Cercîs Fethullah al-muhami, Al-'Iraq fi 'ahd Qasim ara' wa-khawatir 1958 - 1988, beşa duyem, (Swêd - Dar Nabz lil-tiba'a wa-al-nashr - 1989m), rûpelên 666 - 668.

  12. Cercîs Fethullah, Rijal wa-waqa'i' fi al-mizan, (Beyrût - Dar Aras lil-tiba'a wa-al-nashr wa-manshurat al-Jamal - 2012m), rûpelên 1, 9 - 19, 80, 101, 431.

  13. Cercîs Fethullah, Mabhathan 'ala hamish thawrat al-shaykh 'Ubayd Allah al-Nahri, çapa duyem, (Hewlêr - Dar Aras lil-tiba'a wa-al-nashr - 2010m), rûpelên 1, 199.

  14. Cercîs Fethullah, Mughamarat al-Kuwayt al-wajh wa-al-khalfiyya, beşa yekem, (Stokholm - 1991m), rûpelên 1, 374. 

  15. Cercîs Fethullah, Nazarat fi al-qawmiyya al-'arabiyya hatta al-'am 1970, beşa yekem, (Hewlêr - Dar Aras lil-tiba'a wa-al-nashr wa-manshurat al-Jamal - 2012m), rûpelên 1, 585.

  16. Cercîs Fethullah, Mughamarat al-Kuwayt al-wajh wa-al-khalfiyya, beşa duyem, (Stokholm - 1991m), rûpelên 375, 702.

  17. Cercîs Fethullah, Nazarat fi al-qawmiyya al-'arabiyya hatta al-'am 1970, beşa duyem, (Hewlêr - Dar Aras lil-tiba'a wa-al-nashr wa-manshurat al-Jamal - 2012m), rûpelên 597, 1196.

  18. Cercîs Fethullah, Nazarat fi al-qawmiyya al-'arabiyya hatta al-'am 1970, beşa çarem, (Hewlêr - Dar Aras lil-tiba'a wa-al-nashr wa-manshurat al-Jamal - 2012m), rûpelên 1893, 2300. 

  19. Cercîs Fethullah, Nazarat fi al-qawmiyya al-'arabiyya hatta al-'am 1970, beşa pêncem, (Hewlêr - Dar Aras lil-tiba'a wa-al-nashr wa-manshurat al-Jamal - 2012m), rûpelên 23909, 2784.

  20. Cercîs Fethullah, Yaqzat al-Kurd, (Hewlêr - Dar Aras lil-tiba'a wa-al-nashr wa-manshurat al-Jamal - 2012m), rûpelên 1, 701. 

  21. Cercîs Fethullah, Weryabûna Kurd dîroka siyasî ya 1900 - 1925, wergera Hesen Caf, beşa yekem, (Dihok - Dezgeha Lêkolîn û Belavkirina Mukriyanî - çapxaneya Xanî - 2009z), rûpelên 1, 9, 344.

  22. Cercîs Fethullah, Weryabûna Kurd dîroka siyasî ya 1900 - 1925, wergera Hesen Caf, beşa duyem, (Dihok - Dezgeha Lêkolîn û Belavkirina Mukriyanî - çapxaneya Xanî - 2009z), rûpelên 1, 345, 752. 

  23. Cemal Nebez, Bîranînnama ew rojaney carêkî dî nagerrênewe, (Silêmanî - çapxaneya Şivan - 2017z), rûpel 371.

  24. Hesen Letîf El-Zubeydî, Mawsû'at al-ahzab al-'iraqiyya, (Beyrût - Mîkiya Al-'Arif lil-matbu'at - 2007m), rûpel 481. 

  25. Dana Adams Schmidt, Rihla ila rijal shuja'an fi Kurdistan, werger û şirove: Cercîs Fethullah, (Hewlêr - Dar Aras lil-tiba'a wa-al-nashr wa-manshurat al-Jamal - 2012m), rûpelên 1, 352.

  26. Dana Adams Schmidt, Rêwîtiyek bo cem mêrên wêrek li Kurdistanê, wergerandin û şîrovekirina Cercîs Fethullah, çapa duyem, (Hewlêr - Dezgeha Aras bo Çap û Weşanê - Çapxaneya Wezareta Perwerdeyê - 1999z), r r 1, 464. 

  27. W. A. Wigram û Edgar T. A. Wigram, Mehdê mirovahiyê, wergerandina Cercîs Fethullah, (Hewlêr - Dezgeha Aras bo Çap û Weşanê û Weşanên El-Cemel - 2012z), r r 1, 446. 

  28. W. A. Wigram û Edgar T. A. Wigram, Mehdê mirovahiyê jiyana li rojhilatê Kurdistanê, wergerandina parêzer Cercîs Fethullah, (Bexda - Weşanên Şirketa Dar El-Urûbe El-Alemiye bo Çap û Belavkirinê - Çapxaneya El-Zeman - 1971z), r r 1, 371.

  29. W. A. Wigram û Edgar T. A. Wigram, Mehdê mirovahiyê jiyana li rojhilatê Kurdistanê, wergerandina Cercîs Fethullah, çapa çarem, (Hewlêr - Dezgeha Aras bo Çap û Weşanê - 2010z), r r 1, 349. 

  30. Dîroka xulên kadroyên Partiya Dêmokrata Kurdistanê, ji çiya ber bi bajêr ve, (Hewlêr - Navenda Lêkolîn û Akademiya Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Çapxaneya Rojhilat - 2019z), r r 19, 22, 26, 32, 34, 54.

  31. Rizgar Nûrî Şawêys, Me Xebat bi dizî li Bexdayê derxist piştî ku hat girtin, rojnameya Xebat, zimanê Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Yekgirtû, hejmar 922, Hewlêr, în, 30ê Nîsana 1999z, r 8 - 9. 

  32. René Mauriès, Kurdistan an mirin, wergerandin û şîrovekirina parêzer Cercîs Fethullah, (Londûn - Kurdistanologî - 1986z), r r 1, 143. 

  33. Serokê Encûmena Niştimanî ya Kurdistanê ya Îraqê pêşwaziyê li mamosta Cercîs Fethullah dike, rojnameya Xebat, zimanê Partiya Dêmokrata Kurdistanê, hejmar 998, Hewlêr, în, 20ê Cotmeha 2000z, r 2. 

  34. Serokê Parlamentoya Kurdistanê pêşwaziyê li kesayetiya niştimanperwer rêzdar Cercîs Fethullah dike, rojnameya Birayetî, organa Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Yekgirtû, hejmar 2821, Hewlêr, duşem, 26ê Nîsana 1999z, r 1. 

  35. Seîd Nakam, Bîranînên Seîd Nakam, (Hewlêr - Weşanên Aras - 2003z), r 235. 

  36. C. J. Edmonds, Kurd, Tirk û Ereb, wergerandina Cercîs Fethullah, (Hewlêr - Dezgeha Aras bo Çap û Weşanê û Weşanên El-Cemel - 2012z), r r 1, 623. 

  37. Birêz Barzanî şandeyekê dişîne ji bo beşdarîkirinê di merasîma sersaxiya ku li ser giyanê xwedêjêrazî Ayetullahê Mezin Seyîd Muhsin El-Hekîm hatibû sazkirin, rojnameya El-Teaxî, hejmar 461, Bexda, çapxaneya Dar El-Cahiz, şemî, 13ê Hezîrana 1970z, r 5. 

  38. Seyîd Elî Mûcanî, Solmaz Sidqî, Elaha Nimetî û hwd., Ferhenga mêr û malbatên hevçerx ên Îraqê, (Tehran - Weşanxaneya Ezam - 1392h.ş), r 303. 

  39. Sir Thomas Arnold, Mîrata Îslamê, Cercîs Fethullah wergerandiye û şîrove kiriye, beşa yekem, (Hewlêr - Dezgeha Aras bo Çap û Weşanê û Weşanên El-Cemel - 2012z), r r 1, 360.

  40. Sir Thomas Arnold, Mîrata Îslamê, Cercîs Fethullah wergerandiye û şîrove kiriye, beşa duyem, (Hewlêr - Dezgeha Aras bo Çap û Weşanê û Weşanên El-Cemel - 2012z), r r 1, 319. 

  41. Şaban Seîd Mihemed, Ez û hevrikiya û pêlêt xema, (Dihok - Çapxaneya Koleja Şerîetê - 2000z), r 42. 

  42. Şivan Husên Şink Balekî, Cewher Namiq Salim 1946 - 2011 jiyan û berhem û rola siyasî, Zanîngeha Soran Fakulteya Adabê, Beşa Dîrokê, 2016z, (nameya masterê ya nebelavkirî), r 207. 

  43. Sebah Mehdî Remîz, Rojnamegeriya serdema şahî, (Beyrût - Mîkiya Misir Mûrteda bo Pirtûka Îraqî - 2010z), r 58. 

  44. Teyib El-Kîşkî, Rawestgehên bijartî ji şoreşa Îlonê 1961, (Dihok - Çapxaneya Parêzgeha Dihokê - 2017z), r 35.

  45. Adil Xefûrî Xelîl, Partiyên opozîsyona eşkere li Îraqê 1946 - 1954, (Bexda - Pirtûkxaneya Cîhanî - Çapxaneya Ofseta El-Intisar - 1984z), r 88.

  46. Ebdulcebar Ebdulmistefa, Ezmûna karê bereyî li Îraqê di navbera 1921 - 1958, (Bexda - Dezgeha El-Huriye bo Çapê - 1978z), r 129. 

  47. Ebdulhemîd Derwêş, Ronahî li ser tevgera kurdî li Sûriyê, çapa sêyem, (Silêmanî - Mîkiya Markrît û Mîkiya Cemal Erfan - Çapxaneya Kemal - 2013z), r 157.

  48. Ebdulrezaq El-Hesenî, Dîroka wezaretên Îraqê, beşa heftem, çapa heftem, (Bexda - Dezgeha Karûbarên Rewşenbîriya Giştî - 1988z), r 41. 

  49. Ebdulfetah Elî El-Bûtanî, Lêkolîn û mijar di dîroka Kurd û Îraqa hevçerx de, (Hewlêr - Dezgeha Siprêz bo Çap û Weşanê - Çapxaneya Hecî Haşim - 2007z), r 436. 

  50. Ebdulfetah Elî El-Bûtanî, Rûpel ji bîranîna Mûsilê "komek gotar û hevpeyvîn û mijarên derbarê dîroka nêzîk a Mûsilê", (Hewlêr - Akademiya Kurdî - Çapxaneya Zanîngeha Selahedîn, 2017z), r 335.

  51. Ebdulmecîd Şewqî El-Bekrî, Destana Mûsilê di riswayên komunîstî de, (Mûsil - Çapxaneya Komarê - 1963z), r r 26, 75 - 76.

  52. Ferhad Hacî, Ensîklopediya û ferhenga zindî ya Kurdistanê Cercîs Fethullah, kovara Hêzel, hejmar 9, havîna 2008z, r r 19 - 27. 

  53. Feyisel El-Debax, Lîsteya bîblîografî ya rojname û kovarên kurdî, beşa yekem, kovara Golan El-Erebî, hejmar 11, Mîkiya Golan a Ragihandinê, Hewlêr, çapxaneya Wezareta Rewşenbîriyê, 25ê Nîsana 1997z, r 57.

  54. Biryara Encûmena Serkirdayetiya Şoreşê hejmar 714, rojnameya Weqayîa Îraqê, Wezareta Rewşenbîrî û Ragihandinê li Îraqê, hejmar 1896 A, sala dozdehem, Bexda, yekşem, 5ê Tîrmeha 1970z, r 4.

  55. Biryara Encûmena Serkirdayetiya Şoreşê hejmar 958, rojnameya Weqayîa Îraqê, Wezareta Ragihandinê li Îraqê, hejmar 1915 A, sala sêzdehem, Bexda, pêncşem, 3ê Îlona 1970z, r 2. 

  56. Letîf Nadir Rewandizî, Girîngiya dezgeha zanyariya Kurdistanê di şoreşa mezin a Îlona neteweyî de, kovara Golan, hejmar 132, Hewlêr, 2ê Tebaxa 1997z, r 46.

  57. Mam Celal, Xebat ji çi hat û çawa bû organa Partiya Dêmokrata Kurdistanê? Û çawa birêve diçû? Kovara Xak, hejmar 55, sala pêncem, Silêmanî, çapxaneya Ofseta Dilêr, 10ê Kanûna Duyem a 2002z, r 5. 

  58. Mehmûd Fehîmî Derwêş û Mistefa Cewad û Ehmed Sûse, Rêberê Komara Îraqê bo sala 1960, (Bexda - Wezareta Rênîşandanê - Dar Çapxaneya El-Temedun - 1961z), r 448.

  59. Mihemed Elî Îsmaîl, Bîranînên min heftê sal temen û zêdetir ji nîv sedsal xebat, (bê cih - 2019z), r 56.

  60. Mesûd Barzanî, Barzanî û Tevgera Rizgariya Kurd, cildê sêyem, (Hewlêr - Çapxaneya Wezareta Perwerdeyê - 2002z), r r 253, 393.

  61. Mistefa Nerîman, Ferhenga edîb û nivîskarên kurd, (Bexda - Emîndariya Giştî ya Rewşenbîrî û Lawan - Çapxaneya Esed - 1986z), r 32. 

  62. Mela Farûq Şiwanî, Hemû Kurd, berga yekem, (Hewlêr - Çapxaneya Rewşenbîriyê - 1997z), r 66. 

  63. Mehdî Mihemed Qadir, Pêşhatên siyasî yên Kurdistanê Îraqê 1945 - 1958, (Silêmanî - Navenda Lêkolîna Stratejîk a Kurdistanê - 2005z), r 188. 

  64. Mîhvan Mihemed Husên, Helwesta Brîtanyayê li ser doza kurdî li Îraqê 1975 - 1980, (bê cih - Navenda Zaxo bo Lêkolînên Kurdî - 2018z), r r 324 - 325, 343.

  65. Nûzad Elî Ehmed, Rojnamegeriya Partiya Dêmokrata Kurdistanê li derveyî welat, (Silêmanî - Mîkiya Jîn bo vejandina mîrata belgeyî û rojnamegeriya kurdî - 2010z), r 33. 

  66. Henry Field, Başûrê Kurdistanê lêkolîneke antropolojî, wergerandina Cercîs Fethullah, (Hewlêr - Dezgeha Aras bo Çap û Weşanê û Weşanên El-Cemel - 2012z), r r 1, 422.

  67. Henry Field, Başûrê Kurdistanê, Cercîs Fethullah wergerandiye ser zimanê erebî, (Hewlêr - Dezgeha Aras - Çapxaneya Perwerdeyê - 2001z), r r 1, 4, 298. 

  68. Hevpeyvîn : Azad Ebdulwahîd, Dirwêneya rojên Zîwer Xetab, (Hewlêr ـ Çapxaneya Rojhilat ـ 2019z), l 57. 

  69. Wilyam Îxletin el-Ebên, Komara Mehabad ـ Komara 1946 a Kurdî, wergerandin û şirovekirina Cercîs Fethullah, (Hewlêr ـ Dezgeha Aras bo Çap û Weşan û Weşanên El-Cemel ـ 2012m), r r 1، 17 ـ 18، 83 ـ 84، 88 ـ 89، 91 ـ 98، 100 ـ 101، 232. 

  70. Wilyam Şayrer, Rabûn û rûxana Reichê sêyem, wergerandina Cercîs Fethullah, Beşa yekem, (Hewlêr ـ Dezgeha Aras bo Çap û Weşan û Weşanên El-Cemel ـ 2012m), r r 1، 830. 

  71. Wilyam Şayrer, Rabûn û rûxana Reichê sêyem, wergerandina Cercîs Fethullah, Beşa duyem, (Hewlêr ـ Dezgeha Aras bo Çap û Weşan û Weşanên El-Cemel ـ 2012m), r r 837، 1614.