Hacî Şêxomer Bîroxî di zivistana sala 1916an de li gundê Bîroxî yê ser bi nahiyeya Şêrwan Mezin a qezaya Mêrgesor a parêzgeha Hewlêrê ji dayik bûye, li hûcreya olî xwendiye, piştî şikestina Şoreşa duyema Barzan a sala 1945an ji aliyê hikûmeta Îraqê ve çar salan hat girtin, piştî ku ji girtîgehê hat berdan vegeriya cihê jidayikbûna xwe û li wir bi cih bû.
Di sala 1959an de piştî vegera Mela Mistefa Barzanî, Hacî Şêxomer Bîroxî careke din vegeriya Başûrê Kurdistanê, di sala 1975an de piştî şikestina Şoreşa Eylûlê penaberî Îranê bû, li gundê Cildiyan ê ser bi qezaya Şino bi cih bû, piştre ji aliyê hikûmeta Îranê ya wê demê ve bo bajarê Yezdê hat dûrxistin, malbata wî di meha tîrmeha 1976an de li bajarê navborî gihîştinê û li wir bûn yek, di sala 1989an de koça dawî kir.
Di sala 1943an de tevlî refên Hêzên Pêşmerge yên Şoreşa duyema Barzan bû û bû fermandeyê bask, di 20ê cotmeha 1943an de dema Mela Mistefa Barzanî ji Silêmaniyê vegeriya Barzan, hêzên şoreşgeran bi fermandariya Barzan çend çalakiyên şerî pêk anîn, yek ji wan çalakiyan êrîşa ser qereqola polîsan a gundê (Zêt) a li devera Gerdiyan bû, Hacî Şêxomer Bîroxî di vê erkê de serkeftî bû.
Di 28ê cotmeha sala 1943an de Artêşa Iraqê bi armanca têkbirina hêza Barzaniyan a şoreşger, ji Rewandizê ve êrîşî devera Gorto kir, Hacî Bîroxî wekî yek ji fermandeyan beşdarî berevaniya li hember vê êrîşê bû. Di 10ê mijdara 1943an de beşdarî epîka Mezinê bû, di 28ê tebaxa 1945an de beşdarî şerê Badiliyan-Konegund bû, di 5ê îlona 1945an de beşdarî epîka meydana Morîk bû û di vê epîkê de bi giranî birîndar bû.
Di sala 1945an de piştî şikestina Şoreşa duyema Barzan, Hacî Bîroxî ji ber birîndariya xwe ya giran nekarî bi Mela Mistefa Barzanî re biçe Rojhilatê Kurdistanê, ji ber vê yekê hikûmeta Îraqê ew girt û piştî çar salan di girtîgehê de, hewla radestkirina wî bo cendirmeyên tirk hat dayîn, di sala 1959an de piştî vegera Mela Mistefa Barzanî ji Yekîtiya Sovyetê, Hacî Bîroxî çû dîtina Mela Mistefa Barzanî, ew destpêka tevlîbûna Hacî Bîroxî.
bû. Di sala 1961an de, Hacî Bîroxî û hejmarek ji endamên eşîra xwe tevlî Hêzên Pêşmerge yên Şoreşa Eylûlê bûn, di 16ê îlona 1961an de li şerê çiyayê Pêrs ê li Akrê (Aqra) li dijî êrîşa Artêşa Iraqê ya ser deverên hêzên şoreşê beşdar bû. Di heman salê de beşdarî epîka Lomanê ya devera Behdînan bû, di sala 1962an de beşdarî şerên Baedrê û Atruş bû.
Di 28ê gulana 1962an de, bi Mela Mistefa Barzanî re vegeriya Rewandiz û Balekayetî, di 4ê nîsana 1962an de wî û hejmarek ji fermandeyên din ên Pêşmerge keleha Rayat a li nahiyeya Hacî Omeran dorpêç kirin, di tebaxa 1962an de piştî gihîştina devera Xoşnawetî bi Mela Mistefa Barzanî re beşdarî rizgarkirina kelehên Hêran û Nazenînê bû, baregeha wî li Hêran û Nazenînê bû, di 25ê îlona 1962an de, fermandariya Hêzên Pêşmerge kir ji bo ji nû ve rizgarkirina devera Xwakurkê ya li qezaya Sîdekan.
Di 4ê sibata 1963an de, Mela Mistefa Barzanî bo deverên Ranya û Qeladizê ji bo têkbirina xiyanetkaran hevaltiya wî kir, di 29ê hezîrana 1963an de wekî fermande beşdarî şerê Derbendê Korê bû, di 13ê tîrmeha 1963an de beşdarî şerê Spêlikê yê nêzîkî gundê Kelkîn bû, di 24ê tebaxa 1963an de beşdarî şerê Koran bû û wekî fermande di wî şerî de roleke mezin lîst, di 30ê tebaxa 1963an de li Kolanderê li çiyayê Pîran li hember êrîşeke mezin a Artêşa Iraqê berevanî kir, di 17ê îlona 1963an de bi hevalên xwe yên Pêşmerge re bi fermandariya Loqman Mistefa Barzanî li gundê Şiwê xetên berevaniyê ava kirin û di navbera Hêzên Pêşmerge û artêşê de çend şer qewimîn.
Di kanûna 1964an de, Mela Mistefa Barzanî bo deverên Pişder û Ranyayê hevaltiya wî kir, ji sala 1965an heta sala 1970yî Hacî Bîroxî rola fermandeyê wêrek û zana di ji nû ve rêkxistina Hêzên Pêşmerge û berevaniya li hember êrîşên Artêşa Iraqê yên ser çiyayê Zozik, tengava Omer Axa, Sertîz û tengava Bêşê lîst.
Di 6ê nîsana 1966an de fermandariya Hêzên Pêşmerge girt ser xwe ji bo berevaniya li hember êrîşa Artêşa Iraqê ya ser tengava Omer Axa, di sala 1967an de piştî damezrandina hêza Balek, Hacî Bîroxî bû fermandeyê fujê yekem ê wê hêzê, di sala 1968an de deverên ji çemê Mûsaka heta tengava Omer Axa, çiyayê Zozik, tengava Bêşê, çiyayê Sertîz û rêya Hamilton ketin bin çavdêriya Hacî Bîroxî.
Di sala 1974an de piştî destpêkirina şerê di navbera Hêzên Pêşmerge û Artêşa Iraqê de, berpirsyarê eniyên çiyayê Zozik, deşta Diyana, tengava Omer Axa û çiyayê Sertîz bû, piraniya êrîşên Artêşa Iraqê têk bir, heta sala 1975an Hêzên Pêşmerge li wan cihan belav bûbûn da ku pêşveçûna Artêşa Iraqê ya ber bi wan ve asteng bikin.
Di sala 1980yî de careke din tevlî refên Hêzên Pêşmerge yên Şoreşa Gulanê bû, hêzeke 90 Pêşmergeyî ava kir, ji devera Xanê ber bi devera Koper û ji wir jî ber bi newala Toyê ve çûn ji bo pêkanîna çalakiyên şerî, li Hacî Omeran gelek derbeyên giran li Artêşa Iraqê dan, têkoşîn û fedakariya xwe heta dema ku bi nexweşî ket berdewam kir.
Çavkanî:Arşîva Desteya Ensîklopediya Partiya Dêmokrata Kurdistanê