Di sala 1924an de li gundê Arkûşê yê ser bi nahiyeya Şêrwan Mezin li qezaya Mêrgesorê li parêzgeha Hewlêrê ji dayik bûye, li Yekîtiya Sovyetê xwendiye, bawernameya peymangehê li Yekîtiya Sovyetê wergirtiye, di 24ê nîsana 1975an de li kargeha xalîçeyên destan li Sîtakan a Hewlêrê hatiye damezrandin, sê ziman dizanibûn: Kurdî, Erebî û Rûsî.
Rûpelên têkoşînêTevlî Jadir Ezîz Hemîd rêzên Şoreşa duyema Barzan bû di sala 1943an de piştî destpêkirina şoreşê, û beşdarî hemû şeran bû, ji ber vê yekê di 19ê tebaxa 1945an de bi biryara Dadgeha Serbazî ya awarte hemû mal û milkên wî yên veguhêz û neveguhêz hatin desteserkirin.
Di 11ê çiriya pêşîn a 1945an de û piştî têkçûna Şoreşa Eylûlê ya duyem derbasî Rojhilatê Kurdistanê bû ligel Mistefa Barzanî û hevsengerên wî, û piştî damezrandina Komara Kurdistanê ya Demokratîk li Mehabadê di 31ê adara 1946an de, di çarçoveya hêza Barzan de parêzvanî li komarê kir.
Piştî hilweşîna Komara Kurdistanê li Mehabadê û vegera Barzanî ji Rojhilatê Kurdistanê bo Başûrê Kurdistanê, beşdarî şerên Neqede û Şino li Rojhilatê Kurdistanê bû, û di nav hevsengerên xwe yên Pêşmerge de bû ku di 19/4/1947an de bi rêya (Xwakurk û Deşta Brazgera) derbasî axa Bakurê Kurdistanê û ji wir jî bo herêmên Şêrwan û Mezûrî vegeriya.
Piştî vegera wan, General Mistefa Barzanî di 15/5/1947an de li gundê Arkûşê civînek ligel hevsengerên xwe saz kir û ew li ser mayînê an çûna bo Yekîtiya Sovyetê azad kirin. Li wir hemû hevsengerên wî biryar dan ku berdewam bikin û berê xwe bidin Yekîtiya Sovyetê, di 23ê gulana 1947an de ligel General Mistefa Barzanî çû Yekîtiya Sovyetê, beşdarî şerên Qetor û Pira Makû bû, û piştî westiyayîbûneke mezin, di 18ê hezîrana 1947an de derbasî çemê Aras bû, ku li ser sînorê di navbera Îran û Yekîtiya Sovyetê de ye.
Piştî gihîştina wan bo Yekîtiya Sovyetê, di 19ê hezîrana 1947an de, ew û hemû hevsengerên wî li bajarê Nexçivanê li Komara Azerbaycanê bo dema çil rojan di kampeke vekirî ya bi têlên dirî dorpêçkirî de hatin girtin û ji aliyê leşkeran ve hatin parastin, û ji aliyê xwarin, cil û berg û veguhastinê ve wek dîlên şer bi wan re hat kirin, û bi biryara hikûmeta Sovyetê paşê li ser herêmên Agdam, Laçîn, Ayolax û Kelbajar li Komara Azerbaycanê hatin belavkirin. Di 10ê çiriya pêşîn a 1947an de bo kampeke li ser Deryaya Xezerê li paytexta Komara Azerbaycanê Bakû hatin veguhastin, û di 23ê heman mehê de cilên serbazî wergirtin, û rojane heşt saetan di bin çavdêriya efserên Komara Azerbaycanê de perwerdeya serbazî didîtin, di heman demê de, rojane çar saetan ji aliyê hin hevsengerên xwe yên xwendewar ve dersên fêrbûna zimanê Kurdî werdigirtin.
Piştî reftarên xerab ên Cefer Baqirov ligel hevsengerên wî, Barzanî biryar da ku koma xwe ya serbazî di 29ê tebaxa 1948an de ji Azerbaycanê bo kampa Cerjûk a nêzîkî paytexta Ozbekistanê Taşkentê veguhezîne, li wir perwerdeya xwe ya serbazî berdewam kirin.
Di adara 1949an de, ew û hevsengerên wî bi şêweyê koman bi trênê li ser gundên hevkariyê yên Yekîtiya Sovyetê hatin belavkirin û di zeviyên Kolxozê de (erdê ku xelkê ji hikûmetê kirê dikir û paşê para hikûmetê jê didan) kar kirin.
Piştî hewldanên mezin û şandina çend nameyan ji aliyê General Barzanî ve bo Stalîn, Stalîn di dawiyê de nameyek wergirt ku tê de Barzanî behsa azarên hevsengerên xwe kiribû, û tavilê biryar da ku komîsyonek bo lêkolîna li ser barûdoxê hevsengerên Barzanî pêk bîne, û biryara komîsyonê di dawiyê de ew bû ku ew li bajarê Fêrêvskî bên komkirin, lewma di çiriya paşîn a 1951an de berê xwe da bajarê Fêrêvskî yê Sovyetê.
Piştî şoreşa 14ê tîrmeha 1958an li Îraqê, û vegera General Mistefa Barzanî, di 25ê sibata 1959an de li gorî madeyên (3) û (7) û xala (a) ya madeya (10) û kar bi madeya (11) li gorî yasaya hejmar (19) a sererastkirî ya sala 1959an, lêborîna giştî ew û hevsengerên wî girtin.
Di sala 1958an de Komara Iraqê bi serokatiya Ebdulkerîm Qasim hat damezrandin, di 16ê nîsana 1959an de ligel hevsengerên xwe bi keştiya Krûzya bi rêya bendera Besrayê li başûrê Komara Iraqê vegeriya Kurdistanê.
Di sala 1961an de beşdarî Şoreşa Eylûlê bû, û di 31ê tîrmeha 1983an de di operasyona Enfalê ya Barzaniyan de ji aliyê hikûmeta Iraqê ve li kampa Herîrê hat windakirin.
Çavkanî:- Hemîd Gerdî, Puxteyê mêjûname, çapa yekem, (Hewlêr - Dezgeha çap û belavkirinê ya Aras - Çapxaneya Wezareta Perwerdeyê - 2004z).
- Heyder Farûq El-Samerrayî, Ziya Cefer û rola wî ya siyasî û aborî li Îraqê, (Londûn – Darulhikme- 2016m).
- Rêkarê Mezûrî, Jinen Rûs û raguhastin û Enfal û komkujî, çapa yekem, (Hewlêr – Çapxaneya Menare - 2010z).
- Rêkarê Mezûrî, Serborên trajîdiyayên Barzaniyan, çapa yekê, (Hewlêr - Çapxaneya Hacî Haşim - 2013z).
- Şeban Elî Şeban, Hinek zanyariyên siyasî û dîrokî, çapa sêyem, (Hewlêr - Çapxaneya Rojhilat - 2013z).
- Umer Farûqî, Serdar Dana jiyan û têkoşînên rehmetî Mela Mistefa Barzanî, çapa duyem, (Hewlêr - Çapxaneya Wezareta Perwerdeyê - 2002z).
- Ebdulrehman Mela Hebîb Ebûbekir, Eşîreta Barzan di navbera 1931- 1991, çapa yekem, (Hewlêr - Çapxaneya Wezareta Rewşenbîriyê - 2001z).
- Ebdulla Xefûr, Ferhenga erdnîgariya Hewlêrê, (Hewlêr - Belavkirinên Akademiya Kurdî - Çapxaneya Hacî Haşim - 2015z).
- Karwan Mihemed Mecîd, Barzaniyan ji Mehabadê bo Sovyetê, çapa yekem, (Silêmanî - Çapxaneya Peywend - 2011z).
- Di bîranînên fermandarê şehîd Hesoy Mîrxan Jajokî, 62 roj ligel Barzanî çûna Barzaniyan bo Yekîtiya Sovyetê, çapa yekem (Hewlêr - Çapxaneya Rewşenbîriyê - 1997z).
- Leys Ebdulmuhsîn Cewad El-Zebîdî, Şoreşa 14ê tîrmeha 1958an li Îraqê, (Bexda - Darulreşîd bo weşanê - 1979m).
- Mesûd Barzanî, Barzanî û bizava rizgarîxwaza Kurd 1931-1958, (Duhok - Çapxaneya Xebat - 1998z).
- Arşîva Desteya Ensîklopediya Partiya Demokrat a Kurdistanê.