Celal Talebanî di sala 1955an de wek nûnerê Yekîtiya Lawên Dêmokrata Kurdistanê bi rêxistina Lawên Dêmokrata Iraqê ya ser bi Partiya Komunîst a Iraqê ve beşdarî Kongreya Cîhanî ya Lawan li paytexta Polonyayê Varşovayê bû. Piştî vexwendinê, ji bo beşdarbûna di festîvala ciwanan de çû paytexta Çînê Pekînê. Di rêya vegerê de, bi derbasbûna ji Yekîtiya Sovyetê, Celal Talebanî karî du caran bi rêya telefonê li Moskowaya paytext bi rêber Mistefa Barzanî re têkiliyê deyne û derbarê partiyê de agahî û rêwerzan werbigire.
Di demeke berê de, Barzanî bi rêya nameyekê ji aliyê Celal Talebanî ve li ser pirsgirêk û rewşa partiyê hatibû agahdarkirin, û di wan têkiliyan de rêber Barzanî banga bidawîkirina nakokiyên di navbera Hemze Ebdullah û Îbrahîm Ehmed de kiribû da ku wan li hev bîne.
Li ser daxwaza rêber Mistefa Barzanî, çend hevdîtin di navbera Hemze Ebdullah û Îbrahîm Ehmed de ji bo yekgirtin û çareserkirina nakokiyên di navbera wan de hatin organîzekirin. Di dawiyê de, daxuyaniyek ji aliyê Eniya Pêşverû ya Partiya Dêmokrata Kurd ve, ku Hemze Ebdullah serokatiya wê dikir, hat belavkirin ku armanc jê xwehelweşandin û vegera bo nava refên Partî bû.
Piştî vegera baskê Hemze Ebdullah bo nava Partî di destpêka sala 1956an de, komek ji marksîstên Kurd ên endamên Partiya Komunîst a Iraqê piştî rêze danûstandinan li gorî şertan tevlî refên Partî bûn. Bi vegera baskê Hemze Ebdullah û tevlîbûna komek endamên Kurd ên Partiya Komunîst a Iraqê, ku yên herî diyar Nejad Ehmed Ezîz û Xesrew Tewfîq Fethullah bûn, û di civîna Komîteya Navendî de navê partiyê ji (Partiya Dêmokrata Kurdistanê-Iraq) bo (Partiya Dêmokrata Kurdistanê ya Yekbûyî) hat guhertin û serkirdayetiyeke nû ji bo partiyê hat tayînkirin, bêguman ev guhertin li dijî rêziknameya navxweyî ya partiyê bûn û diviyabû di kongreyekê an di konfêranseke giştî de bihata pesendkirin.
Komîteya Navendî ya nû ji van kesan pêk hat:
1- Îbrahîm Ehmed wek sekreterê giştî
3- Elî Ebdullah
5- Umer Mistefa
8- Nejad Ehmed Ezîz
9- Xesrew Tewfîq Fethullah
Piştre Ofîsa Siyasî ji çar endaman pêk hat ku ew in: Îbrahîm Ehmed, Umer Mistefa, Hemze Ebdullah û Celal Talebanî..
Di encama vê yekgirtinê de, guhertinek di zimanê fermî yê Partî de çêbû, ku weşanxaneya Partî bi navê (Xebata Kurdistanê) hat çapkirin û belavkirin.
Piştî van guhertinan, di sala 1957an de, serkirdayetiya şaxê Kurdistanî yê Partiya Komunîst a Iraqê, ku ji Salih Heyderî, Hemîd Usman û Kemal Fûad pêk dihat, gihîştin wê encamê ku divê Kurd hemû di partiyekê de bibin yek. Şaxê Partiya Komunîst a Kurdistanê xwe hilweşand û tevlî refên Partiya Dêmokrata Kurdistanê ya Yekbûyî bûn, ku careke din guhertin di serkirdayetiya partiyê de çêbûn û Salih Heyderî û Hemîd Usman bo Komîteya Navendî hatin zêdekirin. Ofîsa Siyasî ji Îbrahîm Ehmed, Salih Heyderî, Hemze Ebdullah, Hemîd Usman û Celal Talebanî pêk hat.
Piştî şoreşa 14ê Tîrmeha 1958an, sîstema monarşî bi dawî bû û sîstema komarî cihê wê girt, Komara Iraqê kete qonaxeke nû û gelek guhertinên girîng çêbûn. Komara Iraqê di 24ê Adara 1959an de ji Peymana Bexdayê û di 30ê Gulanê ya heman salê de ji Peymana Anglo-Iraqî vekişiya, û di 4ê Nîsana 1959an de dawîn yekîneyên serbazî yên artêşa Brîtanyayê ji Iraqê derketin, û di destpêka meha Hezîranê de Komara Iraqê ji sterlîna brîtanî derket.
Şoreşa 14ê Tîrmehê û piştî şoreşê, keşûhewayeke guncaw ji bo rêxistinên veşartî afirand, ku partiyê dest bi rêkxistina avahiya rêxistinên girseyî û pîşeyî kir, û vegera rêber Mistefa Barzanî û hevalên wî ji Yekîtiya Sovyetê di 6ê Çiriya Pêşîn a 1958an de bandoreke mezin li ser gurkirina coşa girseyan û tevlîbûna wan bo nava Partî kir.
Serdestiya komunîstan di serdema Ebdulkerîm Qasim de bandor li ser Partî kir û bû sedema belavbûna wê ya gav bi gav, nemaze bi rêya kadroyên Partiya Komunîst ên ku di demên borî de tevlî refên Partî bûbûn. Tevlîbûna komunîstan bo nava refên Partî û bandora wan li ser Hemze Ebdullah zû bû sedema kontrolkirina partiyê.
Di gava yekem de, Îbrahîm Ehmed bi tohmeta rastgiriyê hat dûrxistin û li şûna wî Hemze Ebdullah wek sekreterê partiyê hat tayînkirin, û Celal Talebanî ku endamê Ofîsa Siyasî bû bi heman sedeman hat dûrxistin. Têkiliyeke veşartî di navbera Ofîsa Siyasî û Partiya Komunîst de hat avakirin, ku Partî bû şaxek ji şaxên Partiya Komunîst, ev piştevanî ji bo Partiya Komunîst gav bi gav gihîşt bingeha partiyê û endamên wê, û li ser vê rewşê rêber Mistefa Barzanî gelek gilî ji rêxistinên partiyê û endamên wê wergirtin û jê hat xwestin ku lezê bide lidarxistina kongreyê ji bo bidawîkirina pirsgirêkan. Di hember de, Ofîsa Siyasî bi berdewamî astengî li pêş lidarxistina kongreyê datanîn û hewl dida wê paş bixe.
Lidarxistina kongreyêJi bo bidawîkirina pirsgirêkan û rakirina wan, rêber Mistefa Barzanî banga lidarxistina civîneke Komîteya Navendî ya Partî kir, di 30ê Hezîrana 1959an de Komîteya Navendî ya partiyê bi hemû endamên xwe ve li mala rêber Mistefa Barzanî li Bexdayê bêyî amadebûna sekreterê partiyê û Ofîsa Siyasî civiya, û piştî civînê Komîteya Navendî biryar da ku endametiya sekreterê partiyê Hemze Ebdullah û her yek ji Xesrew Tewfîq, Nejad Ehmed, Salih Ruşdî, Hemîd Usman û Salih Heyderî were cemidandin, herwiha biryar hat dayîn ku ji bo Kongreya Çarê ya Partî amadekarî were kirin û komîteyeke amadekar ji bo vê armancê hat avakirin.
Piştî amadekariyên temam, kongre di navbera 4 û 7ê Çiriya Pêşîn a 1959an de, bi amadebûna 120 nûneran li mala Kake Ziyadî Koyê hat lidarxistin, civîn bi awayekî eşkere û di keşûhewayeke aram û aştiyane de hat lidarxistin, di kongreyê de bername û rêziknameyeke nû hat pesendkirin û hejmarek biryar hatin girtin, ku yên herî girîng ev bûn:
• Dûrxistina serokên komên tawanbar ji partiyê.
• Partî vegeriya ser rêya xwe ya neteweyî ya bingehîn, ku berê xwe da sûdwergirtina ji marksîzmê li şûna ku wê bipejirîne.
• Veguhertina navê Partî bo Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Iraq.
• Ji bo cara yekem biryar hat dayîn ku Komîteya Bilind a Çavdêrî û Lêpirsînê were avakirin.
Rêber Mistefa Barzanî ji bo cara yekem beşdarî kongreya Partî bû û bi amadebûna xwe ya kesane careke din wek serokê partiyê hat hilbijartin, û di dawiyê de serkirdayetiyeke nû ji aliyê nûnerên kongreyê ve hat hilbijartin, ku ew in:
1- Mistefa Barzanî serok
2- Îbrahîm Ehmed sekreter
3- Nûrî Şawês
4- Elî Ebdullah
5- Umer Mistefa
6- Celal Şewanî (mamoste Celal Ebdulrehman Emîn)
7- Ehmed Amêdî (Ehmed Ebdullah Mihemed)
8- Ewnî Yûsif
9- Seyîd Ezîz Şemzînî (Ezîz Ebdullah Ebdulqadir)
10- Nûrî Ehmed Taha
11- Doktor Murad Ezîz (Murad Rezam Awer)
12- Mela Matur (Ebdullah Îsmaîl Ehmed)
13- Celal Talebanî
Herwiha Ne'man Îsa wek endamê hêzî yê Komîteya Navendî hat hilbijartin.
Ji bo cara yekem Komîteya Bilind a Çavdêrî û Lêpirsînê hat avakirin û ji pênc endaman pêk hat: Şemsedîn Muftî, Hebîb Mihemed Kerîm, Elî Serbaz, Yedullah Feylî û Zekiya Îsmaîl Heqî Mîrza.
Di kongreyê de her yek ji: Hemze Ebdullah, Hemîd Usman, Salih Heyderî, Nejad Ehmed Ezîz Axa, Xesrew Tewfîq Fethullah, Hemekirîm Fethullah, Salih Ruşdî û alîgirên wan ji refên partiyê hatin dûrxistin.
Çavkanî1- Mesûd Barzanî, Barzanî û Tevgera Rizgariya Kurdî, 1958-1961, berga duyem, (2012).
2- Nameya Celal Talebanî bo Hevsengerê Rêber Mistefa Barzanî (30/7/1957) Mesûd Barzanî û Tevgera Rizgariya Kurdî, 1931-1958, berga yekem, (Hewlêr, Çapxaneya Wezareta Perwerdeyê, 2004), belgeya hejmarkirî 8.
3- Hebîb Mihemed Kerîm, Dîroka Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Îraq (di stasyonên sereke de) 1946 - 1993, (Duhok – Çapxaneya Xebat – 1998z).
4- Elî Ebdullah, Dîroka Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Îraq heta lidarxistina Kongreya Sêyem (cih ne diyar e - 1968 z).
5- Selah Reşîd, Mam Celal hevdîtina temen ji ciwaniyê heta Koşka Komarî (Silêmanî - Çapxaneya Kardo – 2017).
6- Dr. Şêrko Fethullah Omer, Partiya Dêmokrata Kurdistanê û tevgera rizgariya neteweya Kurd 1946-1957, û Siware Qeladizêyî (Çapxaneya Şehîd Azad Hewramî - 2013).