Aras Xano Hüseyin, 1912 yılında Erbil ilinin Mergesor ilçesine bağlı Gorêtu nahiyesinin Bidarun köyünde doğmuştur. Sovyetler Birliği'ne gitmeden önce evliydi ve üç oğlu vardı. 1975 yılında, Eylül Devrimi'nin yenilgisinden sonra mülteci olarak İran'a geçmiş ve bu ülkede yaşamıştır. Kürtçe, Farsça ve Rusça bilmekteydi. 1994 yılında Doğu Kürdistan'ın Neğede şehrinde vefat etmiştir.
Mücadele TarihiAras Xano Hüseyin, 1943 yılında ikinci Barzan devriminin saflarına katılmış, aynı yılın 6 Kasım ayında Gorêtu polis karakolunun ele geçirilmesine katılmıştır. 19 Ağustos 1945 tarihinde Irak askeri örfi idare mahkemesinin emriyle tüm taşınır ve taşınmaz mallarına el konulmuştur.
İkinci Barzan devriminin yenilgisinden sonra 11 Ekim 1945 tarihinde Doğu Kürdistan'a geçmiş, 31 Mart 1946 tarihinde Mahabad'daki Kürdistan Demokrat Cumhuriyeti ordusuna bağlı Barzani güçlerinde peşmerge olmuş ve Kürdistan Demokrat Cumhuriyeti'ndeki Sekiz cephesindeki savaşlara katılmıştır. 1947 yılında Kürdistan Demokrat Cumhuriyeti'nin yenilgisinden sonra Mahmud Ahmed Babkeyi ile birlikte Elbe cephesinin liderliğini üstlenmişlerdir.
Aras Xano Hüseyin, 19 Nisan 1947 tarihinde Hakuurk ve Bazargır ovası üzerinden Kuzey Kürdistan topraklarından geçerek Şirvan ve Müzuri bölgesine dönen peşmergelerdendir. 22 Nisan 1947 tarihinde General Mustafa Barzani ile birlikte Zidian cephesinin sorumluluğunu üstlenmiştir. Dönüşlerinden sonra General Mustafa Barzani 15 Mayıs 1947 tarihinde Ergoş köyünde arkadaşlarıyla bir toplantı düzenlemiş ve onları kalmak ya da Sovyetler Birliği'ne doğru gitmek konusunda serbest bırakmıştır. Orada tüm arkadaşları devam etme ve Sovyetler Birliği'ne gitme kararı almışlardır. 23 Mayıs 1947 tarihinde Sovyetler Birliği'ne giden yola katılmış, grup sorumlusu olmuş ve yol üzerindeki çatışmalarda yer almıştır. 18 Haziran 1947 tarihinde İran ile Sovyetler Birliği arasındaki sınırda bulunan Aras nehrinden Sovyetler Birliği'ne geçmiştir.
Sovyetler Birliği'ne ulaştıktan sonra, 19 Haziran 1947 tarihinde tüm arkadaşlarıyla birlikte Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Nahçıvan şehrinde, dikenli tellerle çevrili üstü açık bir kampta kırk gün boyunca tutulmuşlar ve bir grup asker tarafından korunmuşlardır. Yiyecek, kıyafet ve ulaşım açısından onlara savaş esiri muamelesi yapılmıştır. Daha sonra Sovyet hükümetinin kararıyla Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Ağdam, Laçın, Ayolah ve Kelbecer bölgelerine dağıtılmışlardır. 10 Aralık 1947 tarihinde Azerbaycan Cumhuriyeti'nin başkenti Bakü'de Hazar Denizi kıyısındaki bir askeri kampa nakledilmişler ve aynı ayın 23 gününde onlara askeri üniformalar verilmiş, Azerbaycan Cumhuriyeti subaylarının gözetiminde günde sekiz saat askeri eğitim verilmiştir. Aynı zamanda, okuma yazması olan bazı arkadaşları tarafından her gün dört saat süreyle Kürtçe öğrenim dersleri verilmiştir.
Cafer Bakırov'un arkadaşlarına yönelik kötü muamelesinin ardından, askeri kampın 29 Ağustos 1948 tarihinde Azerbaycan Cumhuriyeti'nden Özbekistan Cumhuriyeti'nin başkenti Taşkent yakınlarındaki Çırçık yerleşkesine taşınmasına karar verilmiştir ve orada da askeri eğitime devam etmişlerdir.
Mart 1949 ayında arkadaşlarıyla birlikte grup ve bölükler halinde trenle Sovyetler Birliği'nin kolektif köylerine dağıtılmışlar ve kolhoz tarlalarında (halkın devletten kiraladığı ve daha sonra bir kısmını devlete verdiği araziler) çalışmışlardır.
Uzun uğraşlar ve General Mustafa Barzani tarafından Stalin'e gönderilen birçok mektuptan sonra, nihayet Stalin'in eline Barzani'nin kendi arkadaşlarının çektikleri zorlukları anlattığı bir mektup ulaşmıştır. O da derhal Barzani'nin arkadaşlarının durumunu araştırmak üzere bir komisyon kurulmasına karar vermiş ve komisyonun kararı hepsinin Vrevskiy şehrinde toplanması yönünde olmuştur. Bu nedenle söz konusu kişi, Sovyetler Birliği'nde 1951 yılının Kasım ayında Vrevskiy şehrine gitmiştir.
Irak'taki 14 Temmuz 1958 devriminden sonra ve General Mustafa Barzaninin dönüşüyle, 25 Şubat 1959 tarihinde, üçüncü ve yedinci maddeler ile onuncu maddenin (A) fıkrasına ve 11 numaralı maddenin uygulanmasına dayanılarak, 1959 yılından 19 sayılı değiştirilmiş yasaya istinaden, kendisi ve arkadaşları genel aftan yararlanmışlardır.
1958 yılında Abdülkerim Kasım başkanlığında Irak Cumhuriyeti kurulmuştur. Söz konusu kişi, 16 Nisan 1959 tarihinde arkadaşlarıyla birlikte Grozni gemisiyle Basra limanı üzerinden Irak Cumhuriyeti'nin güneyinden Kürdistan'a dönmüştür.
1961 yılında Sovyetler Birliği'nden döndükten sonra Eylül Devrimi peşmerge güçlerine katılmış, Irak ordusunun istilasına karşı birçok çatışmada yer almıştır. 1962 yılında, peşmerge güçleri için büyük önemi olan ve Çoman yolunun üzerinde bulunan Revanduz ilçesine bağlı Sirin köyü köprüsünü koruma görevi kendisine verilmiştir.
Kaynaklar:
1- Şaban Ali Şaban, Bazı Siyasi ve Tarihi Bilgiler, üçüncü baskı, (Erbil - Rojhilat Matbaası - 2013).
2- Ömer Faruki, Serdar Dana Merhum Molla Mustafa Barzani'nin Hayatı ve Mücadelesi, ikinci baskı, (Erbil - Eğitim Bakanlığı Matbaası - 2002).
3- Abdurrahman Mela Habib Ebubekir, 1931 - 1991 Arasında Barzan Aşireti, birinci baskı, (Erbil - Kültür Bakanlığı Matbaası - 2001).
4- Abdullah Gafur, Erbil Coğrafya Sözlüğü, (Erbil - Kürt Akademisi Yayınları - Hacı Haşim Matbaası - 2015).
5- Kaid Miro Mirozi, 6 Kasım 1943 tarihindeki Goretu savaşı, Denge Peşmerge dergisi, Peşmerge Teşkilat Ofisi organı, sayı 43, Pirman, Kültür Matbaası, 31 Temmuz 2001.
6- Karwan Muhammed Mecid, Mahabad'dan Sovyetlere Barzaniler, birinci baskı, (Süleymaniye - Peyvend Matbaası - 2011).
7- Hetaw dergisi, sayı 154, altıncı yıl, Erbil, Kürdistan Matbaası, Cuma, 15 Nisan 1959.
8- Şehit Komutan Hasso Mirxan Jajoki'nin anılarından, Barzani ile 62 gün Barzanilerin Sovyetler Birliği'ne gidişi, birinci baskı (Erbil - Kültür Matbaası - 1997).
9- Leys Abdulmuhsin Cevad El-Zübeydi, Irak'ta 14 Temmuz 1958 Devrimi, (Bağdat - Dar El-Raşid Yayınları - 1979).
10- M. Ahmed Muhammed Çiço, Tarih İçin Muhammed Çiço Pendroyi’nin Hatıratından, Birinci Baskı, (Erbil - Şehab Matbaası - 2010M).
11- Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi 1931 - 1958, (Duhok - Xebat Matbaası - 1998M).
12- Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi 1931 - 1958, Birinci Cilt, (Erbil - Belirtilmemiş Matbaa - 2012M).
13- Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi 1961 - 1975, Üçüncü Cilt, Birinci Bölüm, (Erbil - Eğitim Bakanlığı Matbaası - 2004M).
14- Necef Kulu Pesiyan, Kanlı Mahabad’dan Aras’ın Kıyılarına, Çev. Şevket Şeyh Yezdin, Birinci Baskı, (Pirmam - Kürdistan Demokrat Partisi Altın Jübilesi - 1996M).
15- Kürdistan Demokrat Partisi Ansiklopedi Heyeti Arşivi.