Bu destan, 1965 yılının sonbaharının sonlarında Erbil ovasında Irak ordusu ile peşmerge güçleri arasında yaşandı. Irak ordusu, Kerkük'teki petrol kuyuları üzerindeki peşmerge tehdidini ve peşmerge gruplarının şehir ve kasabalara inişini azaltmak amacıyla peşmerge üslerine ve karargahlarına saldırdı. Ancak söz konusu ordu büyük bir yenilgiye uğradı, büyük can ve mal kaybı yaşadı ve hedefini gerçekleştiremedi.

1965 yılında Kürt devrim bölgeleri, devrimin sesini tüm bu bölgelerde susturmak ve faaliyetlerini bozmak için Irak ordusu tarafından birçok savaş ve destana sahne oldu. Ancak bu savaşların birçoğunda ve peşmergelerin bazı yerlere yönelik saldırılarında kayda değer başarılar elde edildi. Kürdistan'ın bazı bölgeleri; Qeladiz, Çiwarta, Xoşnawetî, Sefîn Dağı, Qeredax, Germiyan, Kelir ve Warmawe gibi bölgeler yeniden devrim yönetiminin kontrolüne girdi.

Erbil ovası veya daha spesifik olarak Bêstane köyü, söz konusu ordunun saldırısına uğrayan yerlerden biriydi. Bêstane, Erbil ovasında, Erbil şehrinin doğusunda yaklaşık 30 km uzaklıkta, Qoştepe nahiyesine bağlı küçük bir köydür. Devrim için önemli bir bölge olduğundan ve Erbil, Pirdê (Altın Köprü), Qoştepe ve Teqteq'e yakın olduğundan, Irak ordusu oradan kolayca saldırabiliyordu. Peşmerge güçleri de kolaylıkla oradan grup, tim ve birliklerini şehirlere ve kasabalara gönderebiliyor, gerilla faaliyetleri yürütüp yerlerine dönebiliyorlardı.

Görünüşe göre hükümet bu askeri hamleyle, bir yandan Kerkük'teki petrol kuyuları üzerindeki tehdidi ortadan kaldırmak için peşmerge üs ve karargahlarını Erbil ovasının bu bölgelerinden uzaklaştırmayı amaçlıyordu, çünkü petrol kuyuları sık sık peşmerge saldırılarına maruz kalıyordu. Diğer yandan da peşmergelerin Erbil, Koye ve diğer yerlerdeki faaliyetlerini azaltmak istiyordu. Bu nedenlerle hükümet, 1965 yılı sonbaharında, ordu ve kiralık silahlılardan (caş) oluşan, uzun menzilli tank, top ve savaş uçaklarının desteğiyle Bêstane ile Koye ve Erbil ovasındaki peşmerge üs ve karargahlarına karşı, beş taraflı saldırı olarak da adlandırılan geniş ve kapsamlı bir saldırı başlattı.

Irak ordusunun ve kiralık silahlıların (caş) saldırısı beş koldan başladı: Qoştepe'den Bêstane'ye doğru bir güç, Derbendê Gome Span'den başka bir güç, Teqteq ve Şiwane nahiyesinden başka bir güç, dördüncü güç Erbil'den Daretû ve Bêstane'ye doğru ve beşinci güç Qeşqe köyünden Bêstane'ye doğru, ayrıca Koye'den Dêgele ve Talebana Biçûk köyüne doğru. Bu saldırı, bir ay boyunca sürekli olarak Irak ordusunun Erbil ovasındaki peşmerge üs ve karargahlarına birkaç koldan saldırmasıyla, Erbil ovasının geniş ve büyük bir kısmını kapsıyordu.

Saldırının başlangıcı, peşmerge mevzilerine yönelik ağır bir topçu ateşiyle başladı. Erbil, Derbendê Gome Span ve Qeşqe'den topçu birlikleri yerleştirilmişti. Bunun yanı sıra, sabahın erken saatlerinden akşama kadar hükümetin hava kuvvetleri, peşmerge karargahlarını, kısa sürede peşmergelerin kontrolündeki tüm bölgeleri ele geçirmek, mevzilerini boşaltmak ve o geniş ovayı hükümet ordusunun güçlerinin kontrolüne geri döndürmek amacıyla bombalıyordu.

Ancak görünen o ki, peşmerge güçleri saldırı başlamadan önce o bölgedeki mevzilerine yönelik kapsamlı bir saldırının planlandığından haberdar olmuşlardı. Bu nedenle, Irak ordusunun büyük gücüyle yüzleşmek için tüm savunma hazırlıklarını yapmışlardı. Bu hazırlıklardan biri, yaralı veya hasta olan ve savaşamayacak durumda olan tüm peşmergelerin, hükümet saldırısı tehdidi altında olmayan devrimin diğer bölgelerine taşınmasıydı; böylece savaş sırasında peşmergeler için bir yük haline gelmesinler veya istenmeyen bir durumda, özellikle yenilgi durumunda, düşmanın eline düşmesinler.

Bu savaşta, savaş ve savunma konusunda uzman yaklaşık 200 peşmerge kendilerini feda etti ve savunma mevzilerini güçlendirdi. Ayrıca, birbirleriyle ve Kürt toprakları ve inançlarıyla ölümüne bağlılık sözlerini yenilediler. Komutanlığında Faris Bawe, Ehmed Hacî Elî, Qadir Ezîz Wiso Dizeyî ve Seyid Kake'nin bulunduğu peşmergeler, savaşın başında Irak ordusu ve çetelerine karşı öyle bir direniş gösterdiler ki, bir ay boyunca saldırı üstüne saldırı yapılmasına rağmen Irak ordusunun üslerine, karargahlarına ve mevzilerine ulaşmasına izin vermediler. Bu durum, sahip oldukları tüm askeri, lojistik imkanlar, silah ve mühimmatla amaçladıkları ve planladıkları şeyi gerçekleştiremeyen Irak ordusu güçlerinin şok olmasına neden oldu.

Peşmerge mevzilerine yönelik bir aylık saldırı ve taarruzlardan sonra Irak ordusu hedefine ulaşamadı ve peşmergelere karşı galip gelemedi. Bu nedenle, onlarca askerin öldürülmesi ve birçok askeri aracın imha edilmesinden oluşan büyük kayıplardan sonra, mecburen güçlerini geri çekerek geldikleri yerlere döndüler, hareket etmeye başladılar ve bölgeyi terk ettiler.

Irak ordusunun saldırısının sona ermesinden sonra, peşmerge güçleri arasında da 6 peşmergenin şehit düşmesi ve 14 peşmergenin yaralanmasıyla sonuçlanan can kayıpları yaşandı. Ayrıca 20'dan fazla köy kiralık silahlılar (caş) tarafından yakıldı ve yaklaşık 50 kadın ve çocuk vatandaş, uçakların bombardımanı ve topçu ateşi sonucu şehit oldu ve yaralandı. Ancak bu durum, peşmergelerin morallerinin bozulmasına ve gerilla faaliyetlerini bırakmalarına neden olmadı. Bunun üzerine kısa bir süre içinde birkaç peşmerge grubu Erbil şehrine ulaşarak hükümetin birkaç askeri kurumuna saldırdı; böylece bir yandan hükümete peşmergelerin moralinin düşmediğini ve gerilla faaliyetlerine devam ettiklerini göstermek, diğer yandan da Erbil şehri halkını emin kılmak ve onlara hükümetin bu saldırılarının peşmergelerin gücü ve morali üzerinde olumsuz bir etkisi olmadığının açık ve net olduğunu göstermek istediler.

Kaynak:

1. Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi, Cilt III, Bölüm I, Eylül Devrimi 1961-1975, Birinci Baskı 2004.

2. Arî Kerîm, Eylül Devrimi 'nde birkaç canlı sayfa, Xebat Matbaası, Duhok 1999.

3. Xorşîd Şêre, Mücadele ve Kan, Peşmergelik Mücadelesi Yıllarından Anılar, Üçüncü Baskı, Erbil, 2015.

4. İbrahim Celal, Güney Kürdistan ve Eylül Devrimi, Kuruluş ve Yıkılış, 1961-1975, Dördüncü Baskı, 2021.

5. Seyit Kake, Bir Peşmergenin Anıları, Kültür Bakanlığı Basımevi, 1. baskı, 1997.

6. Abdurrahman Melazade: Oluşum Biçimi Eylül Devrimi, İkinci Baskı, Duhok.