Yaşam Öyküsü

Avukat Cercis Fethullah Şemas, Cercis Fethullah el-Muhami olarak bilinir, 1920 yılında Musul şehrinde doğmuştur, etnik olarak Keldani ve inanç olarak Katolik Hristiyan'dır, ilk, orta ve lise eğitimini Musul şehrinde tamamlamıştır, 1939 yılında Bağdat Hukuk Fakültesi'ne kabul edilmiş ve 1943 yılında lisans derecesini almıştır, uzun bir süre avukatlık yapmıştır, 1971 yılında Lübnan'a gitmiş ve orada yerleşmiştir, 1975 yılında Eylül Devrimi sonrası İran'a göç etmiştir, Ağustos 1979 ayında İran halk devriminin zaferi ve İran'daki durumun karışması üzerine İngiltere'den siyasi sığınma hakkı talep etmiştir, 1984 yılında mülteci olarak İsveç Krallığı'na gitmiş ve oraya yerleşmiştir, 2006 yılının Temmuz ayının 23 gününde Erbil şehrinde vefat etmiş ve Erbil vilayeti sınırları içerisindeki Ankawa mezarlığında toprağa verilmiştir. Süryanice, Arapça, İngilizce, Fransızca, Kürtçe, İsveççe ve Farsça dillerini bilmekteydi.

Mücadele Geçmişi

 1946 yılında Irak Bağımsızlık Partisi'ne (Hizb el-İstiklal el-Iraki) katılmıştır, 1946 yılında Halk Partisi'nin (Hizb el-Şa'b) kurucuları arasında yer almıştır, Arapça yayınlanan er-Ravafid gazetesinin imtiyaz sahibiydi, 1947 yılında Halk Partisi'nin Musul şubesi sorumlusuydu, 1948 yılında Kürdistan Demokrat Partisi saflarına katılmıştır, 1956 yılı Haziran ayının 4 günü Musul şehrinde basılan Arapça er-Ra'id gazetesinin imtiyaz sahibi olmuştur ve 1958 yılı Temmuz ayının 14 günü askeri yetkililer tarafından kapatılmıştır, 1959 yılı Mayıs ayının 7 günü Musul şehrinde çıkarılan Arapça-Kürtçe yayın yapan el-Hakika gazetesinin imtiyaz sahibi ve yazı işleri müdürü olmuştur ve 1960 yılı Nisan ayının 3 günü 24 sayı sonra Irak Cumhuriyeti hükümeti tarafından kapatılmıştır, 1959 yılı Ocak ayında Musul şehrinde Irak Öğretmenler Birliği seçimlerinde Irak Komünist Partisi öğretmenler listesini desteklemiştir.

 1959 yılında Irak Komünist Partisi tarafından Musul şehrinde gerçekleştirilen barış yanlısı gösterilerin düzenlenmesinde rol oynamıştır ve daha sonra Albay Abdülvehhab Şevaf'ın (1916-1959) Musul şehrindeki darbesinin bastırılmasında rolü olmuştur, 1959 yılında Kürdistan Demokrat Partisi - Irak'ın yayın organı olan Xebat gazetesinin yazar kadrosunda yer almıştır, 1960 yılında Musul vilayetinde avukatlık yapmıştır, 1961 yılında patlak veren Eylül Devrimi ile birlikte mühendis Şevket Akreyi olarak bilinen Şevket'in yardımıyla, Kürdistan Demokrat Partisi yayın organı olan Xebat gazetesini gizlice Bağdat şehrinde basmıştır, 1961 yılında Irak hükümeti yetkilileri tarafından tutuklanmış ve Irak'ın batısındaki Ramadi hapishanesine gönderilmiştir, aynı yıl içerisinde af kapsamına girmiş ve serbest bırakılmıştır, ardından tekrar Xebat gazetesini basmaya başlamıştır, 1963 yılı Haziran ayının 9 günü, Bağdat rejimi ile Birinci Halk Kongresi (Koye Kongresi) müzakere heyetinin danışmanı olduğu sırada, Arap Sosyalist Baas Partisi'ne bağlı el-Haras el-Kavmi milisleri tarafından tutuklanmış ve işkence görmüştür. 

1968 yılında el-Kadir ve et-Teahi dergilerinin yazar kadrosunda yer almıştır, Arapça yayınlanan et-Teahi gazetesinin ikinci genel yayın yönetmeni olmuştur, 1968 yılında Eylül Devrimi peşmerge güçlerine katılmıştır. (1968-1969) yılları arasında Devrim Öğretmenlerini Yetiştirme Enstitüsü'nün birinci döneminde Siyaset Bilimi Temelleri ve Çağdaş Irak Tarihi derslerinin öğretmeni olmuştur, (1968-1969) yılları arasında birinci dönem kadro yetiştirme kursunda Irak İşleri ve Durumu dersinin öğretmeni olarak Kürdistan Demokrat Partisi Erbil vilayetinin özgürleştirilmiş bölgelerindeki Çoman köyünde görev yapmıştır, 1969 yılında ikinci dönem kadro yetiştirme kursunda Siyaset Bilimi derslerinin öğretmeni olarak Kürdistan Demokrat Partisi Erbil vilayetinin özgürleştirilmiş bölgelerindeki Navprdan köyünde görev yapmıştır, 1970 yılı Haziran ayının 12 günü,  Mustafa Barzani (1903-1979) talimatıyla, dünyanın en büyük Şii mercilerinden biri olan Ayetullah Abdülmuhsin Hekim'in (1889-1970) taziyesine katılmak üzere Irak'ın batısındaki Necef şehrini ziyaret eden Kürdistan Demokrat Partisi heyetinin üyesi olmuştur, 1970 yılı Haziran ayının 25 günü, Irak Devrim Komuta Konseyi başka bir emirle Musul askeri örfi mahkemesinin kendisi hakkındaki kararını iptal etmiştir, 1970 yılı Ağustos ayının 23 günü Irak Devrim Komuta Konseyi'nin bir emriyle menkul ve gayrimenkul varlıklarına el konulması kararı iptal edilmiştir.

1970 yılında kongre delegeleri tarafından Kürdistan Demokrat Partisi ( Kürdistan Demokrat Partisi Sekizinci Kongresi ) Merkez Komitesi yedek üyeliğine seçilmiştir, 1970 yılının Temmuz ayından 1970 yılının Kasım ayına kadar Bağdat şehrindeki Kürdistan Demokrat Partisi kadro yetiştirme kursunun üçüncü döneminde Irak Coğrafyası dersinin öğretmeni olmuştur, 1970 yılında Cemal Abdünnasır'ın (1918-1970) vefatı vesilesiyle et-Teahi gazetesinde bir makale yazdığı için Arap Sosyalist Baas Partisi yetkilileri tarafından yetmiş gün boyunca Bağdat şehrindeki Kasr en-Nihaye hapishanesinde tutuklu tutulmuş ve işkence görmüştür, Lübnan'a gittikten sonra 1973 yılında Lübnan istihbarat teşkilatları tarafından bir süre tutuklu tutulmuştur, (1973-1974) yılları arasında Mesud Barzani talimatıyla Kürdistan Bölgesi Federalizmi Projesi Hazırlama ve Yazım Komitesi üyesi olmuştur, 1974 yılında Kürdistan Kızılayı'nın kurucuları arasında yer almıştır, 1974 yılında Kürdistan Demokrat Partisi kadro yetiştirme kursunun altıncı döneminde Kürdistan Demokrat Partisi program ve iç tüzük dersi öğretmeni olmuştur, Erbil vilayetine bağlı Zini Şeyh köyünde, (1974-1975) yılları arasında el-Kadir dergisi genel yayın yönetmeni ve Kürdistan Demokrat Partisi olmuştur, 25 Nisan 1999 tarihinde Kürdistan'a dönmüş ve Kürdistan Ulusal Meclisi Başkanı avukat Cevher Namık Salim (1946–2011) tarafından Erbil şehrinde karşılanmıştır, 15 Ekim 2000 Pazar günü Kürdistan Ulusal Meclisi Başkanı Dr. Roj Nuri Sıdık (Roj Şaveys olarak bilinir) tarafından karşılanmış, 3 ile 5 Nisan 2001 tarihleri arasında Erbil şehrindeki Kültür Salonu'nda Kerkük konulu birinci akademik konferansa katılmış ve bir konuşma yapmıştır.

Eserlerinden bazıları:

 1. Asur Meselesine Dair Işıklar (أضواء علی القضیه‌ الآشوریة) ـ 1933.

2. Dünya İşçi Hareketinin Tarihsel Kökenleri (الاصول التأریخیة لحركة العمال العالمیة) ـ 1946.

3. İktidarın Düşüşü Bu Şekilde Olmaz (اسقاط الحكم لایكون بهذا) ـ 1990.

4. Kuveyt Macerası, Yüzü ve Arka Planı (مغامرة الكویت، الوجة والخلفیة) ـ 1991، iki ciltte.

5. Irak ve Kuveyt'te Savaş Suçları ve Failleri (جرائم الحرب ومرتكبوها في العراق والكویت) ـ 1992.

6. Asur Araştırmaları: Tarihin İhmal Ettiği Tarih (مباحث آثوریة تأریخ ما اهمله‌ التأریخ) ـ 1997.

7. Yakın Geçmişe Bir Ziyaret (زیارة للماضي القریب) ـ 1998.

8. Mezopotamya'da Hristiyanlığın Yayılmasının Başlangıcı (فاتحة انتشار المسیحیة في میزوپوتامیا). Dört cilt.

9. Kürdistan ya da Ölüm (كردستان أو الموت) ـ (birinci baskı ـ 1986)، (ikinci baskı ـ 2012)، çeviri.

 10. Savaş Suçları, Barışa Karşı Suçlar ve Soykırım Hakkında (حول جرائم الحرب وجرائم ضد السلم والإبادة العنصریة) ـ (ikinci baskı ـ 2004).

11. İnsanlığın Beşiği (مهد البشریة‌) ـ (birinci baskı ـ 1971)، (üçüncü baskı ـ 2001)، (dördüncü baskı ـ 2010)، (beşinci baskı ـ 2012)، çeviri.

 12. Güney Kürdistan (جنوب كردستان) ـ (ikinci baskı ـ 1999)، (üçüncü baskı ـ 2001)، (dördüncü baskı ـ 2012)، çeviri.

13. Mahabad Cumhuriyeti (جمهوریة‌ مهاباد) ـ (birinci baskı ـ 1972)، (ikinci baskı ـ 2012)، çeviri.

 14. Kasım Döneminde Irak (العراق في عهد قاسم) ـ 2012، iki ciltte çeviri.

 15. Üçüncü Reich'ın Yükselişi ve Çöküşü (قیام وسقوط الرایخ الثالث) ـ 2012، iki ciltte çeviri.

 16. Arap Milliyetçiliğine Bakışlar (نظرات في القومیة العربیة) ـ 2012، beş ciltte.

 17. Hayatlar (السیر) ـ 2005، üç ciltte çeviri.

 18. Terazideki İnsanlar ve Olaylar (رجال و وقایع في المیزان) ـ 2012.

19. Benvenuto Cellini'nin Anıları (مذكرات بنڤنوتو چللیني) ـ 2012، çeviri.

 20. Şeyh Ubeydullah Nehri İsyanının Kıyısında İki İnceleme (مبحثان علی هامش ثورة الشیخ عبید الله‌ النهري) ـ (birinci baskı ـ 2000)، (ikinci baskı ـ 2010)، (üçüncü baskı ـ 2012)، çeviri.

 21. Kürtlerin Uyanışı (یقظة الكرد) ـ 2012، iki cilt olarak Kürtçeye çevrilmiş ve "Kürtlerin Uyanışı: Siyasi Tarih 1900–1925" başlığıyla 2009 yılında basılmıştır.

 22. Savaş Suçları, Barışa Karşı Suçlar ve Soykırım Hakkında (حول جرائم الحرب وجرائم ضد السلم والابادة العنصریة) ـ 2014.

23. Arap Müziği Tarihi (تاریخ الموسیقی العربیة)، çeviri.

 24. Carmen Brucher (كارمن بروسیر) ـ 1954، çeviri.

 25. Irak Temyiz Mahkemesi Kararlarında Tüzel Kişiliğin Yemin Etmesi (تحلیف الشخص المعنوي الیمین في مقرارات محكمة تمیز العراق).

 26. Kürdistan'da Cesur İnsanlara Yolculuk (رحلة الی رجال شجعان في كردستان)، (ikinci baskı ـ 1999)، (üçüncü baskı ـ 2012)، çeviri.

 27. Gökyüzü Nasıl Tekmeleir (كیف تنطح السماء) ـ 1953، çeviri. 

28. İdam Mahkumu Son Gün (آخر محكوم بالموت)، 1933، çeviri.

 29. Ölüler Evinden Anılar (ذكریات عن بیت الموتی)، 1953، çeviri.

 30. Jüri Öyküsü (قصه‌ المحلفین) ـ 1958، çeviri.

31. Musul, İki Bahar Şehri (الموسڵ أم الربیعین) ـ 1956.

32. Irak Mahkemesi Kararlarında Tüzel Kişiliğin Yemin Ettirilmesi (تحلیف الشخص المعنوي الیمین في مقررات محكمة العراق) ـ 1957.

33. İslam Mirası (تراث الاسلام) ـ (birinci baskı ـ 1954)، (ikinci baskı ـ 2012)، çeviri, iki ciltte.

32. Kürtler, Türkler ve Araplar (كرد وترك وعرب) ـ (birinci baskı ـ 197)، (ikinci baskı ـ 2012)، çeviri.

33. İsfehani'nin Kitabü'l-Egani eserindeki ses isimlerinin anlamı (معنی أسماء الأصوات في كتاب الأغاني للأصفهاني) ـ 1958.

34. Jüri Heyeti (هیئة المحلفین) ـ 1953.

Kaynaklar: 

  1. Kürdistan Demokrat Partisi Ansiklopedisi Arşivi

  2. Uriel Dann, Kasım Döneminde Irak, çeviri ve notlar: Cercis Fethullah, birinci bölüm, (Erbil – Dar Aras Matbaacılık ve Yayıncılık ve Cemel Yayınları – 2012), s. 1, 512.

  3. Uriel Dann, Kasım Döneminde Irak, çeviri ve notlar: Cercis Fethullah, ikinci bölüm, (Erbil – Dar Aras Matbaacılık ve Yayıncılık ve Cemel Yayınları – 2012), s. 1, 463.

  4. Irak Kürdistan Demokrat Partisi'nden Açıklama, Teahi Gazetesi, sayı 1344, Bağdat, Times Matbaası, Salı, 29 Mayıs 1973, s. 4. 

  5. Başkan Barzani'nin Himayesinde.. Kerkük Hakkında Akademik Konferans Düzenlendi, Gulan Arabi dergisi, Gulan Kültür ve Medya Kurumu, sayı 59, beşinci yıl, Erbil, 30 Nisan 2001, s. 25. 

  6. Buwar Nureddin, Kürt ve Kürdistan Bibliyografyası ve Kürt Kitaplarındaki Dizinleri, ikinci cilt ikinci bölüm, (Tahran – Tahran Matbaası – 2016), s. 302 – 303.

  7. Plutarkhos, Hayatlar, çeviri: Cercis Fethullah, birinci bölüm, (Erbil – Aras Matbaacılık ve Yayıncılık Yayınları – Eğitim Bakanlığı Matbaası – 2005), s. 1, 656. 

  8. Plutarkhos, Hayatlar, çeviri: Cercis Fethullah, ikinci bölüm, (Erbil – Aras Matbaacılık ve Yayıncılık Yayınları – Eğitim Bakanlığı Matbaası 2005), s. 663, 1247.

  9. Plutarkhos, Hayatlar, çeviri: Cercis Fethullah, üçüncü bölüm, (Erbil – Aras Matbaacılık ve Yayıncılık Yayınları – Eğitim Bakanlığı Matbaası – 2005), s. 1255, 1928

  10. Cabbar Cebbari, Irak'ta Kürt Basın Tarihi, (Bağdat – Genel Kürt Kültürü Müdürlüğü – Ümmet Matbaası – 1975), s. 54. 

  11. Avukat Cercis Fethullah, Kasım Döneminde Irak: Görüşler ve Düşünceler 1958 – 1988, ikinci bölüm, (İsveç – Dar Nebz Matbaacılık ve Yayıncılık – 1989), s. 666 – 668.

  12. Cercis Fethullah, Terazideki İnsanlar ve Olaylar, (Beyrut – Dar Aras Matbaacılık ve Yayıncılık ve Cemel Yayınları – 2012), s. 1, 9 – 19, 80, 101, 431.

  13. Cercis Fethullah, Şeyh Ubeydullah Nehri İsyanının Kıyısında İki İnceleme, ikinci baskı, (Erbil – Dar Aras Matbaacılık ve Yayıncılık – 2010), s. 1, 199.

  14. Cercis Fethullah, Kuveyt Macerası, Yüzü ve Arka Planı, birinci bölüm, (Stokholm – 1991), s. 1, 374. 

  15. Cercis Fethullah, 1970 yılına kadar Arap Milliyetçiliğine Bakışlar, birinci bölüm, (Erbil – Dar Aras Matbaacılık ve Yayıncılık ve Cemel Yayınları – 2012), s. 1, 585.

  16. Cercis Fethullah, Kuveyt Macerası, Yüzü ve Arka Planı, ikinci bölüm, (Stokholm – 1991), s. 375, 702.

  17. Cercis Fethullah, 1970 yılına kadar Arap Milliyetçiliğine Bakışlar, ikinci bölüm, (Erbil – Dar Aras Matbaacılık ve Yayıncılık ve Cemel Yayınları – 2012), s. 597, 1196.

  18. Cercis Fethullah, 1970 yılına kadar Arap Milliyetçiliğine Bakışlar, dördüncü bölüm, (Erbil – Dar Aras Matbaacılık ve Yayıncılık ve Cemel Yayınları – 2012), s. 1893, 2300. 

  19. Cercis Fethullah, 1970 yılına kadar Arap Milliyetçiliğine Bakışlar, beşinci bölüm, (Erbil – Dar Aras Matbaacılık ve Yayıncılık ve Cemel Yayınları – 2012), s. 23909, 2784.

  20. Cercis Fethullah, Kürtlerin Uyanışı, (Erbil – Dar Aras Matbaacılık ve Yayıncılık ve Cemel Yayınları – 2012), s. 1, 701. 

  21. Cercis Fethullah, Kürtlerin Uyanışı: Siyasi Tarih 1900 – 1925, çeviri: Hasan Caf, birinci bölüm, (Duhok – Mukriyani Araştırma ve Yayıncılık Kurumu – Hani Matbaası – 2009), s. 1, 9, 344.

  22. Cercis Fethullah, Kürtlerin Uyanışı: Siyasi Tarih 1900 – 1925, çeviri: Hasan Caf, ikinci bölüm, (Duhok – Mukriyani Araştırma ve Yayıncılık Kurumu – Hani Matbaası – 2009), s. 1, 345, 752. 

  23. Cemal Nebez, Bir Daha Geri Dönmeyecek Günlerin Anıları, (Süleymaniye – Şivan Matbaası – 2017), s. 371.

  24. Hasan Latif El-Zübeydi, Irak Partileri Ansiklopedisi, (Beyrut – El-Arif Yayıncılık Kurumu – 2007), s. 481. 

  25. Dana Adams Schmidt, Kürdistan'da Cesur İnsanlara Yolculuk, çeviri ve notlar: Cercis Fethullah, (Erbil – Dar Aras Matbaacılık ve Yayıncılık ve Cemel Yayınları – 2012), s. 1, 352.

  26. Dana Adams Schmidt, Kürdistan'da Cesur İnsanlara Yolculuk, çeviri ve yorum: Cercis Fethullah, İkinci Baskı, (Erbil - Aras Basım ve Yayın Evi - Eğitim Bakanlığı Matbaası - 1999), s. 1, 464. 

  27. W.A. Wigram ve Edgar T.A. Wigram, İnsanlığın Beşiği, çeviri: Cercis Fethullah, (Erbil - Aras Basım ve Yayın Evi ve El-Cemel Yayınları - 2012), s. 1, 446. 

  28. W.A. Wigram ve Edgar T.A. Wigram, İnsanlığın Beşiği Doğu Kürdistan'da Yaşam, çeviri: Avukat Cercis Fethullah, (Bağdat - Dar El-Urubah Uluslararası Yayıncılık ve Dağıtım Şirketi Yayınları - El-Zaman Matbaası - 1971), s. 1, 371.

  29. W.A. Wigram ve Edgar T.A. Wigram, İnsanlığın Beşiği Doğu Kürdistan'da Yaşam, çeviri: Cercis Fethullah, Dördüncü Baskı, (Erbil - Aras Basım ve Yayın Evi - 2010), s. 1, 349. 

  30. Parti Kadro Devrelerinin Tarihi, Dağdan Şehre, (Erbil - Parti Araştırmaları, İncelemeleri ve Akademisi Merkezi - Rojhilat Matbaası - 2019), s. 19, 22, 26, 32, 34, 54.

  31. Rızgar Nuri Şaveys, 'Habat'ı Yasaklandıktan Sonra Bağdat'ta Gizlice Yayınladık', Habat Gazetesi, Kürdistan Demokrat Partisi Birleşik'in yayın organı, Sayı 922, Erbil, Cuma, 30 Nisan 1999, s. 8 - 9. 

  32. René Maurice, Kürdistan ya da Ölüm, çeviri ve yorum: Avukat Cercis Fethullah, (Londra - Kurdology - 1986), s. 1, 143. 

  33. Irak Kürdistan Ulusal Meclis Başkanı Sayın Cercis Fethullah'ı kabul ediyor, Habat Gazetesi, Kürdistan Demokrat Partisi'nin yayın organı, Sayı 998, Erbil, Cuma, 20 Ekim 2000, s. 2. 

  34. Kürdistan Parlamentosu Başkanı vatansever şahsiyet Sayın Cercis Fethullah'ı ağırlıyor, Brayeti Gazetesi, Kürdistan Demokrat Partisi - Yekgirtu'nun organı, Sayı 2821, Erbil, Pazartesi, 26 Nisan 1999, s. 1. 

  35. Said Nakam, Said Nakam'ın Hatıraları, (Erbil - Aras Yayınları - 2003), s. 235. 

  36. C.J. Edmonds, Kürtler, Türkler ve Araplar, çeviri: Cercis Fethullah, (Erbil - Aras Basım ve Yayın Evi ve El-Cemel Yayınları - 2012), s. 1, 623. 

  37. Sayın Barzani, büyük merhum Ayetullah el-Uzma Seyyid Muhsin el-Hekim'in ruhu için düzenlenen taziye meclisine katılması için bir heyet görevlendirdi, El-Tahi Gazetesi, Sayı 461, Bağdat, Dar el-Cahız Matbaası, Cumartesi, 13 Haziran 1970, s. 5. 

  38. Seyyid Ali Mücani, Solmaz Sıdkı, Ela Nimeti ve diğerleri, Irak'ın Çağdaş Şahsiyetleri ve Aileleri Kültürü, (Tahran - Ezam Yayınları - 1392 h.ş), s. 303. 

  39. Sir Thomas Arnold, İslam Mirası, Arapçaya çeviren ve notlarını ekleyen: Cercis Fethullah, Birinci Cilt, (Erbil - Aras Basım ve Yayın Evi ve El-Cemel Yayınları - 2012), s. 1, 360.

  40. Sir Thomas Arnold, İslam Mirası, Arapçaya çeviren ve notlarını ekleyen: Cercis Fethullah, İkinci Cilt, (Erbil - Aras Basım ve Yayın Evi ve El-Cemel Yayınları - 2012), s. 1, 319. 

  41. Şaban Said Muhammed, Ez u Hevriki u Pelit Xema, (Duhok - Şeria Koleji Matbaası - 2000), s. 42. 

  42. Şivan Hüseyin Şink Baleki, Cevher Namık Salim 1946 - 2011 Hayatı, Eserleri ve Siyasi Rolü, Soran Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, 2016, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), s. 207. 

  43. Sabah Mehdi Remiz, Krallık Dönemi Basını, (Beyrut - Irak Kitabı için Mısır Murteza Kurumu - 2010), s. 58. 

  44. Tayyib el-Kişki, Eylül Devrimi'nden Seçilmiş Duraklar 1961, (Duhok - Duhok Valiliği Matbaası - 2017), s. 35.

  45. Adil Gafuri Halil, Irak'ta Açıktan Muhalefet Yapan Partiler 1946 - 1954, (Bağdat - El-Mektebetü'l-Alamiye - El-İntisar Ofset Matbaası - 1984), s. 88.

  46. Abdulcabbar Abdmustafa, Irak'ta Cephe Çalışması Deneyimi 1921 - 1958 Arası, (Bağdat - Dar el-Hürriye Basımevi - 1978), s. 129. 

  47. Abdulhamid Derviş, Suriye'deki Kürt Hareketine Işıklar, Üçüncü Baskı, (Süleymaniye - Margaret Kurumu ve Cemal İrfan Kurumu - Kemal Matbaası - 2013), s. 157.

  48. Abdurrezzak el-Hasani, Irak Bakanlıkları Tarihi, Yedinci Cilt, Yedinci Baskı, (Bağdat - Genel Kültürel İşler Dairesi - 1988), s. 41. 

  49. Abdülfettah Ali el-Butani, Kürt ve Irak Çağdaş Tarihi Üzerine Araştırmalar ve İncelemeler, (Erbil - Spriz Basım ve Yayın Evi - Hacı Haşim Matbaası - 2007), s. 436. 

  50. Abdülfettah Ali el-Butani, Musul Hafızasından Sayfalar 'Musul'un yakın tarihine dair makaleler, röportajlar ve konular derlemesi', (Erbil - Kürt Akademisi - Salahaddin Üniversitesi Matbaası, 2017), s. 335.

  51. Abdulmecid Şevki el-Bekri, Komünist Felaketlerde Musul Destanı, (Musul - El-Cumhuriye Matbaası - 1963), s. 26, 75 - 76.

  52. Ferhat Hacı, Kürdistan'ın Yaşayan Ansiklopedisi ve Sözlüğü Cercis Fethullah, Hizel Dergisi, Sayı 9, Yaz 2008, s. 19 - 27. 

  53. Faysal el-Dabbağ, Kürt Gazete ve Dergileri Bibliyografik Taraması, Birinci Bölüm, Gulan Arabi Dergisi, Sayı 11, Gulan Medya Kurumu, Erbil, Kültür Bakanlığı Matbaası, 25 Nisan 1997, s. 57.

  54. Devrim Komuta Konseyi Kararı No: 714, Irak Resmi Gazetesi, Irak Kültür ve Enformasyon Bakanlığı, Sayı 1896 A, On İkinci Yıl, Bağdat, Pazar, 5 Temmuz 1970, s. 4.

  55. Devrim Komuta Konseyi Kararı No: 958, Irak Resmi Gazetesi, Irak Enformasyon Bakanlığı, Sayı 1915 A, On Üçüncü Yıl, Bağdat, Perşembe, 3 Eylül 1970, s. 2. 

  56. Latif Nadir Ravandzi, Büyük Ulusal Eylül Devrimi'nde Kürdistan İstihbarat Teşkilatının Önemi, Gulan Dergisi, Sayı 132, Erbil, 2 Ağustos 1997, s. 46.

  57. Mam Celal, 'Habat nereden çıktı ve nasıl Parti'nin organı oldu? Nasıl yürütülüyordu?', Hak Dergisi, Sayı 55, Beşinci Yıl, Süleymaniye, Diler Ofset Matbaası, 10 Ocak 2002, s. 5. 

  58. Mahmud Fehimi Derviş ve Mustafa Cevad ve Ahmed Suse, 1960 Yılı Irak Cumhuriyeti Rehberi, (Bağdat - İrşad Bakanlığı - Temeddün Matbaası - 1961), s. 448.

  59. Muhammed Ali İsmail, Hatıralarım: Yetmiş Yıllık Ömür ve Yarım Asırdan Fazla Mücadele, (Yeri belirtilmemiş - 2019), s. 56.

  60. Mesut Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi, Üçüncü Cilt, (Erbil - Eğitim Bakanlığı Matbaası - 2002), s. 253, 393.

  61. Mustafa Neriman, Kürt Edebiyatçı ve Yazarlar Sözlüğü, (Bağdat - Kültür ve Gençlik Bakanlığı Sekreterliği - Esad Matbaası - 1986), s. 32. 

  62. Mela Faruk Şuvani, Hepsi Kürt, Birinci Cilt, (Erbil - Roşenbiri Matbaası - 1997), s. 66. 

  63. Mehdi Muhammed Kadir, Irak Kürdistanı'ndaki Siyasi Gelişmeler 1945 - 1958, (Süleymaniye - Kürdistan Stratejik Araştırmalar Merkezi - 2005), s. 188. 

  64. Mihvan Muhammed Hüseyin, İngiltere'nin Irak'taki Kürt Meselesine Tutumu 1975 - 1980, (Yeri belirtilmemiş - Zaho Kürt Araştırmaları Merkezi - 2018), s. 324 - 325, 343.

  65. Nüzad Ali Ahmed, Kürdistan Demokrat Partisi'nin Yurt Dışındaki Basını, (Süleymaniye - Kürt Belgesel ve Basın Mirasını Canlandırma Jîn Kurumu - 2010), s. 33. 

  66. Henry Field, Güney Kürdistan Antropolojik Bir İnceleme, çeviri: Cercis Fethullah, (Erbil - Aras Basım ve Yayın Evi ve El-Cemel Yayınları - 2012), s. 1, 422.

  67. Henry Field, Güney Kürdistan, Arapçaya aktaran: Cercis Fethullah, (Erbil - Aras Basım ve Yayın Evi - Eğitim Matbaası - 2001), s. 1, 4, 298. 

  68. Röportaj: Azad Abdulwahid, Ziwer Xetab’ın Günlerinin Hasadı, (Erbil - Rojhilat Matbaası - 2019), s. 57. 

  69. William Eagleton Jr., Mahabad Cumhuriyeti - 1946 Kürt Cumhuriyeti, çeviri ve yorum: Cercis Fethullah, (Erbil - Aras Basım ve Yayın Evi ve el-Cemel Yayınları - 2012), ss. 1, 17 - 18, 83 - 84, 88 - 89, 91 - 98, 100 - 101, 232. 

  70. William Shirer, Üçüncü Reich'ın Yükselişi ve Çöküşü, çeviri: Cercis Fethullah, Birinci Cilt, (Erbil - Aras Basım ve Yayın Evi ve el-Cemel Yayınları - 2012), ss. 1, 830. 

  71. William Shirer, Üçüncü Reich'ın Yükselişi ve Çöküşü, çeviri: Cercis Fethullah, İkinci Cilt, (Erbil - Aras Basım ve Yayın Evi ve el-Cemel Yayınları - 2012), ss. 837, 1614.