Biyografi:

Hıdır Halakani 1992 yılında Erbil şehrinin bir parçası olan Halakani köyünde doğdu. Sovyetler Birliği'nde eğitim gördü ve tarım bölümünden sertifikasını aldı. Ayrıca Sovyetler Birliği'nde Nadia isimli bir kadınla evlendi. 

İran'dan göçmen olarak dönüşünün ardından Hıdır, Çoman'ın tarım ofisinde görevlendirildi. Bundan sonra 1981 yılında Soran'a nakledildi. Hıdır'ın dil becerileri dikkate değerdi; Kürtçe, Arapça ve Rusça biliyordu. 1987 yılında Soran mezarlığına defnedildi. 

:Hizmet Kaydı

1994 yılında, herhangi bir devrime katılmadan önce, Revandiz'deki Irak ordusunun bir parçasıydı. Aynı yıl Hıdır ordudan kaçtı/orduyu terk etti ve ikinci Barzani devriminin askerleriyle iletişime geçerek özgürlüklerini geri kazanma mücadelelerine katıldı.  

Devrime katılımı nedeniyle, 1945 yılının Ağustos ayının 19. gününde, “Örfi Sarbazi” mahkemesi tüm mal varlığına el koydu. Ayrıca, 1945 yılının Ekim ayının 11. gününde, ikinci Barzani devriminin düşüşünden sonra, Hıdır ailesi ve Mustafa Barzani ile birlikte doğu Kürdistan'a seyahat etti. Dahası, 1946 yılının Mart ayının 31. gününde Kürdistan Cumhuriyeti'ndeki Barzani ordusunun saflarına katıldı. Ayrıca, aynı yılın Nisan ayının 29. gününde, Sakız'daki “Karav” muharebesinde savaştı.

Kürdistan Demokrat Partisi'nin (KDP) Mahabad'da düşüşü ve Barzani'nin doğu Kürdistan'dan güney Kürdistan'a dönüşünün ardından, Hıdır doğu Kürdistan'daki “Naghada” ve “Shno” savaşlarına katıldı. Ayrıca, 19/4/1947 tarihinde, kuzey Kürdistan toprakları üzerinden “Şervan” ve “Mzuri”ye dönmek için “Khwakurk u Dashti Baraz grawa” yolundan geçen Peşmergelerden biriydi. Dönüşlerinden sonra, General Mustafa Barzani, 15/5/1947 tarihinde “Argush” köyünde yoldaşlarıyla bir toplantı yaptı ve onlara kalma veya Sovyetler Birliği'ne gitme konusunda özgürlük tanıdı. Toplantıda herkes ayrılıp Sovyetler Birliği'ne gitmeye karar verdi. 1947 yılının Mayıs ayının 23. gününde, Hıdır, General Mustafa ile birlikte Sovyetler Birliği'ne seyahat etti ve “Gali Qtur” ve “Mangoor” savaşlarında savaştı. Birçok zorluktan sonra, 1947 yılının Haziran ayının 18. gününde, Hıdır, İran ve Sovyetler Birliği sınırları arasındaki Aras Nehri'ni geçtikten sonra Sovyetler Birliği'ne gitmeyi başardı. 

Azerbaycan Cumhuriyeti'nin “Nahçıvan” şehrine 1947 yılının Haziran ayının 19. gününde varışlarının ardından, tüm yoldaşlar dikenli tellerle çevrili bir topluluğa yerleştirildi. Askerler tarafından izleniyorlardı ve yemek ve kıyafet konusunda savaş esiri gibi muamele görüyorlardı. Daha sonra Sovyet hükümeti, yoldaşların Azerbaycan Cumhuriyeti'ndeki “Ağdam”, “Laçın”, “Ayulax” ve “Kelbecer” yerlerine bölünmesine karar verdi. 1947 yılının Aralık ayının 10. gününde, Mahabad Cumhuriyeti'nin başkenti “Bakor”daki “Hazar” gölünde bir askeri kampa nakledildiler. Aynı ayın 23. gününde, askeri kıyafetler verildi ve cumhuriyetin subayları tarafından günde 8 saat eğitildiler. Üstelik, Kürtçe okuma yazma bilen bazı yoldaşlar günde 4 saat dil eğitimi veriyorlardı. 

“Jaafar Baqrov”un yoldaşlara kötü muamelesinden sonra, 1949 yılının Ağustos ayının 29. gününde, Barzani askeri kampını Mahabad cumhuriyetinden Özbekistan'ın başkenti olan “Taşkent” yakınlarındaki bir “Chrchuk” topluluğuna nakletmeye karar verdi; orada askeri pratiklerine devam ettiler. 

1949 yılının Mart ayında, yoldaşlar Sovyetler Birliği'nin köylerine ve çiftliklere (sivillerin hükümetten kiralayıp daha sonra geri ödediği yerler) bölündü. Yoldaşlar bu yerlerde çalışıyorlardı. 

General Barzani tarafından Stalin'e yazılan çok sayıda mektubun ardından, yoldaşların yaşadığı zorluklardan bahseden bir mektup nihayet Stalin'e ulaştı. Stalin derhal Barzani'nin yoldaşlarını araştırmak için bir heyet oluşturdu; heyet herkesin “Vrivsky” şehrinde toplanması kararına vardı. Herkes 1951 yılının Kasım ayında şehre seyahat etti.

Irak'taki 1958 yılının Temmuz ayının 14. günündeki devrim ve General Mustafa Barzani'nin 1959 yılının Şubat ayının 25. günündeki dönüşünden sonra, Barzani ve yoldaşlarına hükümet tarafından tam af çıkarıldı.  

Abdul Kerim Kasım tarafından 1958 yılında Irak Cumhuriyeti'nin kurulması nedeniyle, Hıdır, yoldaşlarıyla birlikte 1959 yılının Nisan ayının 16. gününde “Basra” limanı üzerinden “Grozya” gemisiyle Kürdistan'a geri döndü.

Hıdır, “Eylül” devriminde ve “Hasan Beg”, “Sartiz”, “Handren” ve “Garooy Beshi” savaşlarında cesurca savaştı. “Eylül” devriminin düşüşünün ardından, 1975 yılında İran'a göç etti. Bir yıl göçmen kaldıktan sonra Kürdistan'a döndü ve Irak hükümeti onu güney Irak'a nakletti. “Nasriya” şehrindeki “Sgur” köyüne defnedildi.

Kaynaklar:

  1. Haydar Faruk el-Samarrai, Ziya Cafer ve Kürd-ü Siyasi ve İktisadi fi Irak, (Londra – Darul Hikme - 2016m).

  2. Şaban Ali Şaban, Hendek Zanyari Siyasi ve Mêjûyi, üçüncü baskı, (Erbil - Çapxaney Rojhilat - 2013z).

  3. Salih Yusuf Sufi, Kronolociya Kurdistani u Cihani, birinci baskı, ikinci cilt, (Duhok - Çapxana Parêzgeha Duhokê - 2013z).

  4. Salih Yusuf Sufi, Kronolociya Kurdistani u Cihani, birinci baskı, üçüncü cilt, (Duhok - Çapxana Parêzgeha Duhokê - 2013z).

  5. Ömer Faruki, Serdar Dana Zendegi ve Mobarozat-ı Merhum Mella Mustafa Barzani, ikinci baskı, (Erbil - Çapxaney Vezaret-i Eğitim ve Öğretim - 2002z).

  6. Abdulrahman Mella Habib Ebubekir, Aşireti Barzan le Nevan 1931-1991, birinci baskı, (Erbil - Çapxaney Vezaret-i Rewşenbiri - 2001z).

  7. Abdullah Ghafur, Hewlêr Coğrafya Sözlüğü, (Hewlêr - Kürd Akademisi Yayınları - Hacı Haşim Matbaası - 2015).

  8. Karwan Muhammed Mecid, Mahabad'dan Sovyetler'e Barzaniler, Birinci Baskı, (Süleymaniye - Peywend Matbaası - 2011).

  9. Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi 1931-1958, (Duhok - Xebat Matbaası - 1998).

  10. Necef Kulu Pesyan, Kanlı Mahabad'dan Aras Kıyıları'na, Çev. Şevket Şeyh Yezdin, Birinci Baskı, (Pirmam - Kürdistan Demokrat Partisi Altın Jübilesi - 1996).

  11. A.D.A., Dosya No AI-10, Mustafa Barzani'nin Sovyetler Birliği'ne Giden Arkadaşlarının Listesi, Belgeler Segvan Halo tarafından sunulmuştur, 2016.

  12. A.D.A., Dosya No HB-118, Kürdistan Demokrat Partisi, Barzani Karargâhı, Barzan Bölgesi Üst Komitesi, Hızır Hasan Abbas Hızır'ın Formu, Pirmam, 1 Kasım 2018.

  13. A.D.A., Dosya No ZB-179, Nezire Mergesori tarafından Muhammedemin Hızır Hasan ile yapılan görüşmenin metni, Pirmam, 21 Ocak 2010.