Hasan Mela Yehya Hasan, 1921 yılında Erbil ilinin Mergesor ilçesine bağlı Şirvan Mezin nahiyesinin Dezo köyünde dünyaya gelmiş, Kürtçe, Arapça ve Rusça dillerini bilmiş ve 2003 yılında Xebat ilçesinde hayatını kaybetmiştir.
Mücadele Geçmişi1934 yılında birinci Barzan devriminin saflarına katılmış ve savaşlarda yer almıştır. 1947 yılının Mayıs ayının 23. gününde General Mustafa Barzani ile birlikte Sovyetler Birliği'ne doğru yola çıkmış, Qotur Geçidi savaşı ve Maku köprüsü savaşında yer almış, büyük zorluk ve yorgunlukların ardından 1947 yılının Haziran ayının 18. gününde İran ile Sovyetler Birliği sınırında yer alan Aras nehrinden Sovyetler Birliği'ne geçmiştir.
Sovyetler Birliği'ne ulaştıktan sonra, 1947 yılının Haziran ayının 19. gününde tüm yoldaşlarıyla birlikte Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Nahçıvan şehrinde, etrafı dikenli tellerle çevrili açık bir kampta kırk gün tutulmuşlar, bir grup asker tarafından korunmuşlar ve yiyecek, giyecek ve hareket etme açısından savaş esiri muamelesi görmüşlerdir. Daha sonra Sovyet hükümetinin kararıyla Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Ağdam, Laçın, Ayolax ve Kelbecer bölgelerine dağıtılmışlardır. 1947 yılının Aralık ayının 10. gününde Azerbaycan Cumhuriyeti'nin başkenti Bakü'de Hazar Denizi kıyısındaki bir askeri kampa nakledilmişler ve aynı ayın 23. gününde kendilerine askeri kıyafetler verilmiş ve Azerbaycan Cumhuriyeti subaylarının gözetiminde günde sekiz saat askeri eğitim verilmiştir. Aynı zamanda bazı okuryazar yoldaşları tarafından günde dört saat Kürtçe öğrenme dersleri verilmiştir.
Cafer Bagirov'un yoldaşlarına yönelik kötü muamelesinin ardından, 1948 yılının Ağustos ayının 29. gününde askeri kampın Azerbaycan Cumhuriyeti'nden Özbekistan Cumhuriyeti'nin başkenti Taşkent yakınlarındaki Çırçık topluluğuna taşınmasına karar verilmiş ve orada askeri eğitime devam etmişlerdir.
1949 yılının Mart ayında yoldaşlarıyla birlikte grup ve takım halinde trenle Sovyetler Birliği'nin kollektif köylerine dağıtılmışlar ve Kolhoz tarlalarında (halkın devletten kiraladığı ve daha sonra devlet payını verdiği araziler) çalışmışlardır.
Büyük bir çabadan ve General Barzani tarafından Stalin'e gönderilen birçok mektuptan sonra, sonunda Stalin'in eline bir mektup ulaşır ve bu mektupta Barzani kendi yoldaşlarının yaşadığı sıkıntıları anlatır. O da hemen Barzani'nin yoldaşlarının durumunu araştırmak üzere bir komisyon kurulmasına karar verir. Komisyonun kararı hepsinin Vriviski şehrinde toplanması yönünde olur, bu yüzden kendisi 1951 yılının Kasım ayında Sovyetler Birliği'ndeki Vriviski şehrine gider.
1958 yılında Abdülkerim Kasım başkanlığında Irak Cumhuriyeti kurulur. Kendisi 1959 yılının Nisan ayının 16. gününde Groziya gemisiyle Basra limanı üzerinden Irak Cumhuriyeti'nin güneyinden Kürdistan'a geri dönmüştür.
Kaynaklar:- Kürdistan Demokrat Partisi Ansiklopedi Heyeti Arşivi.
- Hamid Gerdi, Puxtey Mijûname (Tarihçe Özeti), Birinci Baskı, (Erbil - Aras Yayıncılık - Eğitim Bakanlığı Matbaası - 2004).
- Şaban Ali Şaban, Hendêk Zanistî Siyasî u Mêjûyî (Bazı Siyasi ve Tarihi Bilgiler), Üçüncü Baskı, (Erbil - Rojhilat Matbaası - 2013).
- Şevket Şeyh Yezdin, Yûbîlî Zêrrînî Pêşmerge (Peşmergenin Altın Jübilesi), (Pirmam - Xebat Matbaası - 1996).
- Karwan Muhammed Mecid, Barzaniyekan le Mehabadewe bo Sovyêt (Mehabad'dan Sovyetlere Barzaniler), Birinci Baskı, (Süleymaniye - Peywend Matbaası - 2011).
- Hetaw Dergisi, Sayı 154, Altıncı yıl, Erbil, Kürdistan Matbaası, Cuma, 15 Nisan 1959.
- Şehit Komutan Haso Mirxan Jajoki'nin Anılarında, Barzanilerin Sovyetler Birliği'ne gidişinde Barzani ile 62 gün, Birinci Baskı (Erbil - Roşenbiri Matbaası - 1997).
- Mesut Barzani, Barzani u Bizutnewey Rizgarixwazî Kurd 1931-1958, (Duhok - Xebat Matbaası - 1998).
- Necef Quli Pesyan, Le Mehabadî Xwênawîyewe Heta Lîwarekanî Aras (Kanlı Mehabad'dan Aras Kıyılarına), Çev. Şevket Şeyh Yezdin, Birinci Baskı, (Pirmam - Kürdistan Demokrat Partisi Altın Jübilesi - 1996)