Kaka Ziad Koya olarak da bilinen Muhammed Ziad Hama Mahmud, 1931 yılında Birinci Barzani Devrimi'ni destekledi. 1943 ile 1945 yılları arasında İkinci Barzani Devrimi'ni destekledi. 1946 yılında, birinci kongrede Kürdistan Demokrat Partisi'nin (KDP) ikinci genel başkan yardımcısı oldu. 1963 yılının 9 Haziran ayında, Peşmerge güçlerinin saflarına katıldı.

Biyografi

Kaka Zadi Koya olarak da bilinen Muhammed Ziad Hama Mahmud, 1914 yılında Erbil vilayetinin Koya kentinde, Gafuri ailesinin bir ferdi olarak dünyaya geldi. Zeki Ahmed Hanaray tarafından kendisine Kürtçe, Arapça ve İngilizce öğretildi. Kızlarını, o dönemde yaygın olmayan bir şekilde okula gönderdi. Eylül Devrimi'nin çöküşünden sonra 1975 yılında İran'a sürgün edildi. 1976 yılında Güney Kürdistan'a döndü ve Baasçı Arap Sosyalist Partisi yetkilileri tarafından Bağdat'a sürüldü. 1983 yılında, erkekleri kayıp olan Barzani ailesine Bağdat'ta yardım etti. 1990 yılında Koya'ya geri döndü. 1991 yılında devrim sırasında İran İslam Cumhuriyeti'ne taşındı. 1991 yılının 12 Nisan ayında Doğu Kürdistan'ın Nakade kentinde vefat etti ve 1991 yılının 25 Ağustos ayında Koya'daki Kakon mezarlığına defnedildi. Kürtçe, Arapça, Farsça ve İngilizce dillerini akıcı bir şekilde konuşabiliyordu.

Muhammed'in Mücadele Sicili

Birinci Barzani devrimini 1931 yılında destekledi. İlkokul beşinci sınıftan mezun oldu. 1933 yılında, Manwaran Derneği olarak bilinen Koya'daki Gençlik Derneği'nin kurucularından biriydi. 1939 yılında Kürt Hiwa Partisi'nin saflarına katıldı. 1941 yılı Nisan ayı ortalarında, Irak Başbakanı Raşid Ali Geylani'nin İngiliz yetkililere karşı muhalefeti sırasında, Erbil ve Kerkük'ten Bağdat'a Raşid Ali Geylani'yi ziyaret etmek için giden Kürt heyetinin bir üyesiydi ve bir konuşma yaptı. 1943 yılında, Koya seçmenleri tarafından Irak Parlamentosu'na üye seçildi. 1943 ile 1945 yılları arasında İkinci Barzani Devrimi'ni destekledi. Kürdistan Diriliş Cemiyeti'nin bir üyesi ve destekçisiydi. 1943 yılında, Bağdat'taki Kürt Zafer Kulübü'nü destekledi. 1945 yılında Kürt Kurtuluş Partisi'ne katıldı. 1945 yılında, yayınlarını basmaları için Irak Kürdistanı'ndaki Komünist Parti'ye (Devrimci Parti) mali destekte bulundu.

1945 yılının 16 Aralık ayında, İkinci Barzan Devrimi'ni (1943-1945) desteklediği gerekçesiyle Erbil vilayetinin Şaklava kasabasına sürüldü. Bir yıl boyunca polis gözetiminde kaldı. 1945 yılında, Koya kasabasındaki Kürdistan Diriliş Cemiyeti'ne (ZK) yardım etmek için mektuplar topladı ve onlara mali destekte bulundu. 1945 yılında Kürdistan Demokrat Cumhuriyeti'ne mali yardım sağladı. 1946 yılında Bağdat'ta, Kürt öğrenciler için ücretsiz yurt olarak kullanılan bir ev satın aldı. 1946 yılında KDP'nin ikinci genel başkan yardımcısı oldu. 1946 yılında, Kürdistan Demokrat Cumhuriyeti'nde görev yapmış ve evlerine dönmekte olan güneyli Kürtlere barınak sağladı ve onları yerlerine gönderdi.

1947 yılında, İran makamlarının baskısından kaçan, Sadık Haydari gibi birçok KDP kadrosuna barınak sağladı. 1947 yılında Irak parlamentosuna seçildi ve parlamentodaki muhalefet cephesinde aktif rol alarak sürekli olarak Barzani mahkumlarını ve sürgünlerini destekledi. 1948 yılında, “Barzani mahkumlarına özgürlük” sloganı altında, Birleşik Krallık ile Irak Krallığı arasında Portsmouth Antlaşması'nın imzalanmasına karşı Bağdat'taki gösteriye katıldı. 1950 yılında Koya Konferansı'na başkanlık etti ve Kürdistan Demokrat Partisi'ni yönetecek yeni bir liderlik seçti, böylece Kürdistan Demokrat Partisi'nin birinci kongresinde kendisine verilen parti görevlerini ve rütbe işlerini yerine getirdi.

Koya Yahudilerinin Irak hükümeti tarafından zorla İsrail Cumhuriyeti'ne sınır dışı edildiği 1951 yılına kadar, Yahudileri desteklemesiyle tanınıyordu. Irak Barış Hareketi'nin bir üyesiydi. 1953 yılında Irak makamları tarafından kısa bir süreliğine hapsedildi. 1955 yılında, Irak Komünist Partisi'nin Varşova'daki Dünya Öğrenci ve Gençlik Kongresi'ne bir Kürt delege göndermesine yardımcı oldu. 1959 yılının başlarında, Koya'da KDP ile Irak Komünist Partisi arasındaki sorunları çözmek amacıyla Koya Ulusal Cephe Komitesi'nin bir üyesiydi. 1957 yılında, Celal Talabani olarak da bilinen Celal Hüsameddin Nureddin'in (1933- 2017), Başkan Mustafa Barzani (1903-1979) ile görüşmek üzere Moskova'ya yaptığı seyahatin masraflarını karşıladı. 1958 yılının 26 Temmuz ayında, Bağdat'a gitmek ve Kürt ulusunun taleplerini hazırlamak için Koya kasabasındaki birkaç şahsiyetle bir araya geldi. 1958 yılının 27 Temmuz ayında, monarşinin düşüşü üzerine Abdülkerim Kasım'ı (1914 - 1963) tebrik etmek amacıyla bir Kürt heyetiyle Bağdat'taki Irak Savunma Bakanlığı'nı ziyaret etti. 

1959 yılında, KDP'nin dördüncü Kongresi Bağdat'taki evinde düzenlendi. 2 1959 tarihinde, Tarımsal Reform Yüksek Komisyonu başkanı Yarbay Abdülkerim Kasım'ın imzasıyla topraklarının ve mülklerinin çoğu müsadere edildi. 22 1960 tarihinde, tütün tekeli ofisi konseyine üye olarak atandı. 1960 yılında, KDP'nin beşinci Kongresine delege olarak katıldı. 16 1961 tarihinde Erbil, Bağdat'ta tutuklandı ve Kut hapishanelerine götürüldü, evi ise yıkıldı. Abdülkerim Kasım rejiminin düşüşünden sonra 1963 yılında serbest bırakıldı. 9 1963 tarihinde Peşmerge güçlerinin saflarına katıldı. 1963 yılında Birinci Halk Kongresi'ne (Koya Kongresi) delege olarak katıldı. 1963 yılında, Birinci Halk Kongresi (Koya Kongresi) sırasında Başkan Mustafa Barzani'yi ağırladı. 1963 ortalarında, evi Baasçı Arap Partisi'nin Ulusal Muhafız güçleri tarafından yakıldı. 1964 yılında, başkanlık kanadı ile siyasi büro kanadını uzlaştırmaya çalıştı. 1964 yılında, İkinci Halk Kongresi'ne (Qaladze Kongresi) katıldı. 1964 yılında, Irak Kürdistanı Devrimci Liderlik Konseyi üyesi oldu. 1965 yılında, Başkan Mustafa Barzani tarafından Hamedan'dan gelen mültecilere af çıkarılmasında büyük rol oynadı. 1966 yılında, Erbil vilayetinin Galala köyünde düzenlenen KDP'nin 7inci Kongresine delege olarak katıldı. 1980 yılında, Erbil vilayetinin Nawprdani köyünde düzenlenen KDP'nin 8inci Kongresine delege olarak katıldı.

Kaynaklar:

  1. محمود شیخ سین حسو الریكاني، شنگال (سنجار) في العهد الملكي 1921 ـ 1958، (أربیل ـ الأكادیمیة الكوردیة ـ مطبعة الحاج هاشم ـ 2012م)، ص 117.

  2. ئه‌حمه‌د باوه‌ڕ، كۆمه‌ڵێ یانه‌ی سه‌ركه‌وتن، (كوردستان ـ شاره‌وانی كه‌لار ـ چاپخانه‌ی ئۆفسێتی تیشك ـ 2004ز)، ل 133.

  3. ئاماده‌كردنی : سدیق ساڵح، عه‌بدوڵڵای سۆفی كه‌ریمی سه‌ڕاجی، سه‌ربازێكی ون له‌ تاكه‌ كۆماره‌كه‌ی كوردستاندا، (سلێمانی ـ چاپخانه‌ی به‌درخان ـ 2003ز)، ل ل 140 ـ 141.

  4. هۆشیار نوری له‌ك، ناودارانی كورد له‌ دێڕێكدا، (هه‌ولێر ـ چاپخانه‌ی چوارچرا ـ 2010ز)، ل 13.

  5. اسماعیل شوكر ره‌سول، كه‌ركوك لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی مێژووییه‌ له‌ رووی رامیاری و بیری 1939 ـ 1945، (هه‌ولێر ـ 2007ز)، ل 73.

  6. فاضل رسول، كردستان والسیاسة السوفیتیة في الشرق الأوسط، ترجمة غسان نعمان، (السلیمانیة ـ مكتب الفكر والوعي في الأتحاد الوطني الكردستاني ـ مطبعة‌ مؤسسة حمدي للطباعة والنشر ـ 2008م)، ص 241.

  7. ئاماده‌كردن : پێشڕه‌و ئه‌حمه‌د، له‌ یادی كاكه‌زیادی كۆیه‌دا، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، ئۆرگانی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان، ژماره‌ 2425، ساڵی ده‌هه‌م، سلێمانی، پێنجشه‌مه‌‌، 12 نیسانی 2001ز، ل 10.

  8. ده‌قی وتار مام جه‌لال له‌ مه‌راسیمی یادی 10 ساڵی شه‌هید سه‌ركرده‌ عومه‌ر ده‌بابه‌دا، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، ئۆرگانی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان، ژماره‌ 2671، ساڵی یانزه‌هه‌م، سلێمانی، چوارشه‌مه‌، 30 كانونی دووه‌می 2002ز، ل 3.

  9. رێبواری رێگای ته‌بایی گه‌ل ریزه‌كانی گه‌ل، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، ئۆرگانی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان، ژماره‌ 2670، ساڵی یانزه‌هه‌م، سلێمانی، سێشه‌مه‌، 21 كانونی دووه‌می 2002ز، ل 6.

  10. دیمانه‌ : ڕازاو ڕه‌زبه‌ر، دووره‌ په‌رێزی دكتۆر پیرۆز، گۆڤاری شاووشكا، سه‌نته‌ری شاووشكا بۆ چالاكی ڕۆشنبیری، ژماره‌ 11، هه‌ولێر، پایزی 2004ز، ل 19.

  11. ئه‌حمه‌د بانیخێڵانی، بیره‌وه‌رییه‌كانم، (ئستكهوڵم ـ 1997ز)، ل ل 178، 217، 399.

  12. كریس كوچرا، جنبش ملی كرد، ترجمه‌ی ابراهیم یونسی، چاپ دوم، (تهران ـ موسسه‌ انتشارات نگاه ـ 1377ھ . ش)، ص 238.

  13. مه‌هدی محه‌مه‌د قادر، پێشهاته‌ سیاسییه‌كانی كوردستانی عێراق 1945 ـ 1958، (سلێمانی ـ سه‌نته‌ری لێكۆڵینه‌وه‌ی ستراتیجیی كوردستان ـ 2005ز)، ل ل 93، 119 ـ 121، 123، 128.

  14. شوان محه‌مه‌دئه‌مین ته‌ها خۆشناو، هه‌ولێر له‌ نێوان ساڵانی 1963 ـ 1970 لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی مێژووییه‌ له‌ بارودۆخی سیاسی، (هه‌ولێر ـ چاپخانه‌ی زانكۆی سه‌ڵاحه‌ددین ـ 2016ز)، ل ل 36، 76.

  15. عه‌بدوڕە‌حمان شه‌ڕەفكه‌ندی، چێشتی مجێور، (پاریس ـ 1997ز)، ل 444.

  16. دیڤید مكدول، تاریخ الأكراد الحدیث، (بیروت ـ دار الفارابي ـ 2004م)، ص 449.

  17. جه‌مال نه‌به‌ز، بیره‌وه‌ریینامه‌ی ئه‌و رۆژانه‌ی جاره‌كی دیی ناگه‌ڕێنه‌وه‌، (سلێمانی ـ چاپخانه‌ی شڤان ـ 2017ز)، ل 215.

  18. قرار صادر من الهیئة العلیا للاصلاح الزراعي بأسماء من تقرر خضوعهم للقانون، جریدة الوقائع العراقیة، العدد 182، السنة الاولی، وزارة الأرشاد في العراق، بغداد، مطبعة الحكومة، الأثنین، 8 حزیران 1959م، ص 4.

  19. جه‌مال بابان، سلێمانی شاره‌ گه‌شاوه‌كه‌م، به‌رگی سێیه‌م، چاپی دووه‌م، (هه‌ولێر ـ ده‌زگای چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ی ئاراس ـ چاپخانه‌ی ئاراس ـ 2012ز)، ل 323.

  20. بن بوزید أسماء، مصطفی البارزاني ودوره‌ في النضال الكردي 1943 ـ 1975، الجمهوریة الجزائریة الدیمقراطیة الشعبیة، وزارة التعلیم العالي والبحث العلمي، جامعة محمد بوضیاف المسیلة، كلیة العلوم الأنسانیة والاجتماعیة، قسم التاریخ، 2019م، ص 38.

  21. فرهاد عوني، انطباعات عن احتفاء ابناء كویسنجق بزیارة البارزاني الخالد لمدینتهم، الحلقة 10، مجلة گولان العربي، مؤسسة گولان الأعلامیة، العدد 18، أربیل، مطبعة وزارة الثقافة، 25 تشرین الثاني 1997م، ص 41.

  22. حوسێنی حاجی قادر، كاكه‌ زیادی حه‌مه‌غای گه‌وره‌ی كۆیه‌ بیره‌وه‌ریه‌ك، گۆڤاری كه‌كۆن، ژماره‌ 21، ئایاری 2012ز، ل ل 10 ـ 11.

  23. فرهاد عوني، انطباعات عن احتفاء ابناء كویسنجق بزیارة البارزاني الخالد لمدینتهم، الحلقة 10، مجلة گولان العربي، مؤسسة گولان الأعلامیة، العدد 18، أربیل، مطبعة وزارة الثقافة، 25 تشرین الثاني 1997م، ص 41.

  24. تۆفیقی مه‌لا سدیق، بیره‌وه‌ریه‌كانی ڕۆژانی حیزبایه‌تی و پێشمه‌رگایه‌تی و دوور خرانه‌وه‌م، چاپی دووه‌م، (هه‌ولێر ـ چاپخانه‌ی شه‌هاب ـ 1996ز)، ل ل 60، 88.

  25. ئه‌حمه‌د دڵزار، بیره‌وه‌ری ڕۆژانی ژیانم، به‌شی سێیه‌م، (ستۆكهوڵم ـ 1994ز)، ل 12.

  26. ئه‌حمه‌د دڵزار، بیره‌وه‌ری ڕۆژانی ژیانم، (هه‌ولێر ـ وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیری و لاوان ـ چاپخانه‌ی شه‌هاب ـ 2019ز)، ل 190.

  27. ب. هه‌وراز، كورته‌ لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ك له‌مه‌ڕ دامه‌زراندن و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی حزبی شۆڕش و ڕزگاری له‌ كوردستانی باشوور، (بێ شوێن ـ ئایاری 1993ز)، ل 27.

  28. به‌رزان ئه‌حمه‌د كورده‌، كورته‌ مێژووی جووله‌كه‌كانی كوردستان، (سلێمانی ـ چاپخانه‌ی كارۆ ـ 2019ز)، ل 190.

  29. به‌كر عه‌بدولكه‌ریم حه‌وێزی، گه‌شتێك به‌ كۆماری مه‌هابادا بیره‌وه‌ریه‌كانم له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستاندا 1944 ـ 1947، (هه‌ولێر ـ ده‌زگای چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ی ئاراس ـ 2001ز)، ل ل 9 ـ 10.

  30. جمال بابان، أعلام الكرد، الجزء الأول، الطبعة الثانیة، (أربیل ـ دار آراس للطباعة والنشر ـ 2012م)، ص ص 500 ـ 501.

  31. جمال فتح الله‌ طیب، هێرشی حه‌ره‌سی قه‌ومی بۆ شاری كۆیه‌ و ده‌وروبه‌ری له‌ ساڵی 1963دا، گۆڤاری كه‌كۆن، ژماره‌ 39، سلێمانی، چاپخانه‌ی ماردین، تشرینی دووه‌می 2015ز، ل ل 17، 19.

  32. Habib Muhammed Kerim, Kürdistan Demokrat Partisi - Irak Tarihi (Temel İstasyonlarda) 1946 - 1993, (Duhok - Xebat Matbaası - 1998), ss. 34 - 35, 42. 

  33. Ferhad Avni, 36 Mektuplar ve Divanımdaki Diğer Bazı Şahsiyetler, (Erbil - Selahaddin Üniversitesi Matbaası - 2019), ss. 54 - 59.

  34. Rojin Çelebi Münir, Zaho 14 Temmuz 1958 - 6 Mart 1975, (Yer yok - Zaho Kürt Araştırmaları Merkezi - 2018), s. 75.

  35. Muhammed Sehl Takuş, Kürtlerin Tarihi 637 - 2015, (Beyrut - Darü'n-Nefais Matbaası, Yayın ve Dağıtım - 2015), s. 301.

  36. Heme Ferec Helebçeyi, Şınro’den Stockholm'e, üçüncü baskı, (Süleymaniye - Karo Matbaası - 2015), s. 153.

  37. David McDowall, Kürtlerin Çağdaş Tarihi, çeviren İbrahim Yunusi, dördüncü baskı, (Tahran - Paniid Yayınları - Dalaho Matbaası - 1393 H.Ş), s. 461.

  38. Rehber Seyid Berahim, Kekon'un Parıltıları, (Erbil - Şehab Matbaası - 2014), ss. 32 - 35.

  39. Seyid Ali Moccani, Solmaz Sıdkı, İlahi Nimeti ..., Irak'ın Çağdaş Şahsiyetleri ve Aileleri Kültürü, (Tahran - İzam Yayınları - 1392 H.Ş), s. 1145.

  40. Şaban Ali Şaban, Bazı Siyasi ve Tarihi Bilgiler, üçüncü baskı, (Erbil - Rojhilat Matbaası - 2013), s. 102.

  41. Abdürrezzak Mutlak el-Fehd, Irak'taki Siyasi Partiler ve Ulusal ve Milliyetçi Hareketteki Rolleri 1934 - 1958, (Beyrut - El-Matbuat Dağıtım ve Yayın Şirketi - 2011), s. 249.

  42. Araplar ve Kürtler: Çıkarlar, Korkular ve Ortak Noktalar, Saad Beşir İskender, Krallık Dönemi Sırasında Bağdat'taki Arap İktidarına Karşı Kürt Milliyetçi Tutumunda Sabit ve Değişken 1921 - 1958, (Beyrut - Arap Araştırmaları ve Siyaset Çalışmaları Merkezi - 2019), s. 97.

  43. Abdulhalık Maruf, Köysancak ... Önde Gelenleri, (Erbil - Minare Matbaası - 2014), ss. 72 - 76.

  44. Osman Mustafa Hoşnav, Zamanla Dökülen Yapraklar, (Erbil - Şehab Yayıncılık Topluluğu - 2007), s. 73.

  45. Fatih Resul, Kürt Halkımızın Mücadele Tarihinden Bazı Sayfalar, birinci cilt, (İsveç - Halepçe Matbaası - 1979), ss. 407 - 409.

  46. Kerim Şareza, Kürt Mücadeleci Kake Ziad Ağa Gafuri 1914 - 1991, Xebat Gazetesi, Kürdistan Demokrat Partisi - Birleşik'in yayın organı, sayı 893. Cuma, 25 Eylül 1998, s. 13. 

  47. Kerim Şareza, "Vatanseverlerin Anısına: Barışçıl Kürtsever Kake Ziad Ağa", Brayeti Gazetesi, Kürdistan Demokrat Partisi - Birleşik'in yayın organı, sayı 2081, Pazartesi, 7 Kasım 1994, s. 6.

  48. Kerim Şareza, Kürtlük Mücadelesi Kervanından Kake Ziad, Brayeti Gazetesi, Kürdistan Demokrat Partisi - Birleşik'in yayın organı, sayı 2310, Erbil, Pazar, 13 Nisan 1997, s. 6.

  49. Kerim Şareza, Kake Ziad Ağa Gafuri, Brayeti Gazetesi, Kürdistan Demokrat Partisi'nin yayın organı, sayı 3355, Erbil, Perşembe, 12 Nisan 2001, s. 7.

  50. Muhammed Amir Dirşevi, Kürdistan'da Dini-Siyasi Yapı, (Erbil - Hivi Matbaası - 2016), ss. 245, 317.

  51. Cumhuriyet Kararnamesi no. 739, Irak Resmi Gazetesi, Irak İrşad Bakanlığı, sayı 467, üçüncü yıl, Bağdat, Pazartesi, 9 Ocak 1961, s. 4.

  52. Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi, birinci cilt, ikinci baskı, (Beyrut - Kawa Kürt Kültür Merkezi - 1997), s. 216 - 217.

  53. Mevlud Jakav, Heme Ağa'nın Kake Ziad'ı, Kekon Dergisi, sayı 55, Süleymaniye, Binayi Matbaası, Ekim 2018, s. 40.