Biyografi

Nuri Ahmet Taha Şirdil olarak bilinen Abdullah Ağa, 1921 Süleymaniye doğumludur. Soy olarak Mukri aşiretindendir. Büyük dedesi Dibokri Mukri Abdullah Ağa, on dokuzuncu yüzyılın ortalarında Doğu Kürdistan'daki Dibokri Mukri bölgesini terk ederek Süleymaniye şehrine yerleşmiştir. Her iki şair olan Kamuran Ahmet Taha (1929-1986), namı diğer Kamuran Mukri ve Ahmet Derviş Abdullah (1911-1998), namı diğer Ehrol'un kardeşidir.

Nuri Ahmet Taha İlk eğitimine medresede başlamış, ilkokul ve ortaokulu Süleymaniye şehrinde bitirmiştir. 1939 yılında Kerkük şehrinde lise öğrenimini tamamlamıştır. 1939 yılında Bağdat Askeri Koleji'ne kabul edilmiş, 1941 yılında asteğmen rütbesiyle Bağdat Askeri Koleji'nden mezun olmuştur ve aynı yıl Hîwa (Ümit) Partisi saflarına katılmıştır. 1941 yılında Necibe Abdi Emin ile evlenmiştir.

1975 yılında, Eylül Devrimi  sonrasındaki yenilginin ardından İran Krallığı'na sığınmış, daha sonra Suriye Arap Cumhuriyeti'ne geçmiş ve ardından Almanya'ya gitmiştir. 1977 yılının 21 Ekim ayında Irak'a geri dönmüştür. 1991 yılındaki ayaklanmadan (Raperîn) sonra Doğu Kürdistan'a sığınmış ve 1991 yılının 21 Mayıs ayında Doğu Kürdistan'ın Serdeşt kasabasında vefat etmiş ve Süleymaniye şehrindeki Seywan Tepesi'nde toprağa verilmiştir. Kürtçe ve Arapça dillerini bilmekteydi.

Mücadele Hayatı

1935 yılında Kürt Özgürlük Derneği saflarına katılmıştır. 1936 yılında General Mustafa Paşa Yamulki'nin (1866-1936) cenazesinin Süleymaniye şehrinde defnedilmesi protestolarına katılmıştır. 1939 yılında Darker Derneği'nin aktif üyelerinden biri olmuştur. 1941 yılında Kürt Hîwa Partisi'ne katılmıştır. 1941 yılında Germesir bölgesindeki Hanekin yakınlarında bulunan Karagan kışlasında askerlik yapmıştır. 1943 yılında Süleymaniye şehrinde Başkan Mustafa Barzani (1903-1979) ile görüşmüştür. 1944 yılında Kürdistan Diriliş Derneği (J.K.) saflarına katılmıştır. 1944 yılında Kürtçü tutumu nedeniyle beş yıl hapis cezasına çarptırılmış, daha sonra üç Kürt askerin yardımıyla Bağdat Merkez Cezaevi'nden kaçmıştır. 1945 yılında Özgürlük Komitesi üyesi olmuştur. 1946 yılında Doğu Kürdistan'a geçmiştir. 1946 yılının yazında Azerbaycan Milli Cumhuriyeti'nde altmış Peşmergelik bir heyetin topçu eğitimine başkanlık etmiştir. 1946 yılında Kürdistan Demokrat Partisi'nin kurucu heyetinde yer almıştır. 1946 yılında Sakız cephesinde Kürdistan Demokrat Cumhuriyeti ordusuna bağlı güçlerin planlı ve zayiat vermeden geri çekilmesini komuta etmiştir. 1946 yılının 21 Aralık ayında, Güney Kürdistanlıların kendi yurtlarına geri dönmeleri amacıyla İranlı, Amerikalı ve İngiliz yetkililerle Tahran'da yapılan görüşmelerde Güney Kürdistan heyetinin üyesi olmuştur. 1946 yılında Kürdistan Demokrat Cumhuriyeti'nin yenilgisinin ardından Neğede kasabasında, İran Krallığı ordusunun temsilcisi olan Albay Gaffari ile yapılan görüşmelerde Kürt heyetinin üyesi olmuştur. 1947 yılında Güney Kürdistan'a dönüşü sırasında, Kürdistan Demokrat Cumhuriyeti ordusuna katıldığı gerekçesiyle Erbil ilindeki Zini Şeyh köyünde tutuklanmış, Bağdat Merkez Cezaevi'nde hapsedilmiş ve 1953 yılına kadar kraliyet emriyle serbest bırakılmıştır. 1952 yılının sonunda Süleymaniye Cezaevi'ne nakledilmiştir. 1953 yılında Bağdat şehrinde çıkan Arapça bir gazetede, özgürlüğüne kavuşmasını halkın hükümet üzerindeki baskısına bağlamıştır.

1953 yılında Üçüncü Kongre temsilcileri tarafından Kürdistan Demokrat Partisi - Irak Merkez Komitesi üyeliğine seçilmiştir. 1954 yılında, o dönemdeki Süleymaniye iline bağlı Halepçe seçim bölgesinden Irak Krallığı Parlamento üyeliğine adaylığını koymuş ancak yetkililer tarafından engellenmiş ve zorunlu ikametle Halepçe il sınırlarındaki Hurmal'a sürgün edilmiştir. 1954 yılının Haziran ayında Kürdistan Demokrat Partisi Kürdistan Demokrat Partisi - Irak ve Irak Komünist Partisi'nin ortak komite üyesi olmuştur. 1954 yılında Dördüncü Şube komite sorumlusu olmuştur. 1956 yılının Ekim ayında Şeyh Mahmut Said'in (1881-1956), namı diğer Şeyh Mahmut Hafid'in cenazesini karşılama komitesi üyesi olmuştur. Cenaze töreni sonrasındaki protestolar nedeniyle Süleymaniye şehrinde Irak Krallığı atlı polisi tarafından bir süre Serşeqam polis karakolunda tutuklu kalmıştır. 1956 yılında Kürdistan Demokrat Birliği Partisi'nin (İkinci Birleşme) Merkez Komitesi üyesi olmuştur. 1958 yılında, General Mustafa Barzani (1903-1979)'nin ana vatana dönüşü için birkaç şahsiyetle birlikte Prag şehrini ziyaret etmiştir. 1958 yılının 19 Eylül ayında Başkan Mustafa Barzani ile birlikte Kahire Havalimanı'na varmış ve Kubbe Sarayı'nda Cumhurbaşkanı Cemal Abdunnasır (1918-1970) tarafından kabul edilmişlerdir. 1958 yılının 6 Ekim ayında Başkan Mustafa Barzani ile birlikte Bağdat Musenna Havalimanı'na varmış ve Kürt ve Arap kitleleri tarafından karşılanmışlardır. 1959 yılının Mayıs ayında, İkinci Barzan Devrimi'ne katılımı nedeniyle yetkililer tarafından affedilmiştir. 1959 yılında General Mustafa Barzani 'nin Süleymaniye şehrini ziyareti sırasında kendisine eşlik etmiştir. 1959 yılında Başkan Mustafa Barzani ile birlikte şehitler Mustafa Hoşnav ve Muhammed Mahmut Kudsi 'nin mezarlarını ziyaret etmiş, ardından her iki şehidin ailesini ziyaret etmiştir. 1959 yılında Dördüncü Kongre temsilcileri tarafından Kürdistan Demokrat Partisi - Irak Merkez Komitesi üyeliğine seçilmiştir. 1959 yılının 23 Mart ayında, bir cumhuriyet kararnamesi ve Irak Egemenlik Konseyi'nin imzasıyla Yüzbaşı rütbesiyle Irak Cumhuriyeti ordusu saflarına geri döndürülmüştür. 1959 yılında Rutbe kaymakamı olarak Yüzbaşı askeri rütbesiyle atanmıştır.

1960 yılında Beşinci Kongre Kürdistan Demokrat Partisi Merkez Komitesi üyeliğine seçilmiştir, 1960 yılının Kasım ayında devrimci örgütlenme komitesi üyesi ve Süleymaniye sorumlusu olmuştur, 1961 yılının Ocak ayının 17'sinde bir cumhuriyet kararnamesi ile yüzbaşı rütbesiyle emekli edilmiştir, 1961 yılında Peşmerge güçlerinin saflarına tekrar katılmıştır, 1961 yılında Süleymaniye şehir merkezinde askeri eylemler gerçekleştiren Peşmergelere öncülük etmiştir, 1961 yılında 4. Şube Komitesi sorumlusu yapılmıştır, 1961 yılının Aralık ayının 18'sinden 23'ine kadar Kürdistan Demokrat Partisi Merkez Komitesi'nin Süleymaniye iline bağlı Ewdalan köyünde gerçekleştirilen toplantısına, devamını sağlamak amacıyla katılmıştır Eylül Devrimi ve Abdülkerim Kasım (1914-1963) hükümeti ile müzakere edilmesine oy vermiştir, 1961 yılında Eylül Devrimi başlangıcında Şirdil gizli adıyla Süleymaniye şehrinde gizli mücadele yürütmüş ve Xebat matbaasının sorumluluğunu üstlenmiştir, 1964 yılında başkanlık kanadı ile siyasi büro grubu arasında barıştan yana olmuştur, 1964 yılında Kürdistan Demokrat Partisi Altıncı Kongresi 'nde siyasi büro grubunu desteklemesi ve Mawet Konferansı kararları nedeniyle parti saflarından ihraç edilmiştir, grubun İbrahim Ahmed - Celal Talabani 1966 yılının Ocak ayının 28'inde Irak hükümetine katılması ve Eylül Devrimi 'ni arkasına alması sonrası 1966 yılının Şubat ayının 21'sinde mühendis Ali Abdullah Emin (1926-2017) ve mühendis Nuri Şawes (1922-1981) ile birlikte başkan Mustafa Barzani 'ye yazdıkları bir mektupta Eylül Devrimi ve partiye hizmet etmeye hazır olduklarını bildirmişlerdir, 1966 yılının Ekim ayının 2'ünde Irak ordusundan emekli edilmiştir.

Kaynaklar:

  1. Kürdistan Demokrat Partisi Ansiklopedi Kurulu Arşivi.

  2. Hazırlayan: Kambiz Rezm-ara ve Kave Beyat, Hatırat ve Asnad-i Sepahbod Hacı Ali Rezm-ara, (Tahran - Neşr-i Perdis-i Daniş - Çapxane-i Talaye-i Afaq - 1393 H.Ş), s. 180.

  3. Osman Ali, Dirasat fi el-Hareke el-Kurdiyye el-Muasira 1833 - 1946 Dirase Tarihiyye ve Vesaiqiyye, (Erbil - Mekteb et-Tefsir - Matbaat es-Sekafa - 2003 M), s. 701.

  4. Kadir Emini Kudsi, Mokriyan ve Rudavekani le Dewrani Sefewiye Bemlawe, (Sakız - Navendi Çap u Belawkirdinewey Gutiar - 1395 K.H), s.s. 190 - 191, 211.

  5. William Eagleton Jr., Cumhuriye Mahabad - Cumhuriye 1946 el-Kurdiyye, Çeviri ve notlar: Cercis Fethullah, (Erbil - Dar Aras lil-Tıbaa vel-Neşr ve Menşurat el-Cemel - 2012 M), s. 100.

  6. Fadıl Resul, Kürdistan vel-Siyase es-Sovyetiyye fi el-Şark el-Evsat, Çeviri: Gassan Numan, (Süleymaniye - Mekteb el-Fikr vel-Vayi fi el-İttihad el-Vatani el-Kurdistani - Matbaat Muesseset Hamdi lil-Tıbaa vel-Neşr - 2008 M), s.s. 259, 264.

  7. Faysal Resul Xoşnaw, Biyografiya Efsarani Kurd, Bölüm iki, (Tahran - Çapxaney Rojhelat - 2020 Z), s.s. 322 - 325.

  8. Chris Kutschera, Cünbiş-i Milli-i Kurd, Çeviri: İbrahim Yunisi, İkinci baskı, (Tahran - Muesseset-i İntişarat-i Nigah - 1377 H.Ş), s.s. 226, 238, 253.

  9. Mehdi Muhammed Kadir, Pişhate Siyasiyekani Kurdistani İraq 1945 - 1958, (Süleymaniye - Senterî Lîkolînewey Stratîcîyî Kurdistan - 2005 Z), s.s. 116, 122, 132, 134, 162, 299, 348 - 349.

  10. Abdurrahman Şerefkendi, Çêştî Micêwr, (Paris - 1997 Z), s.s. 356, 361.

  11. Cemal Nebez, Bîrewerrînamey Ew Rojaney Carekî Dîyî Nagerênewe, (Süleymaniye - Çapxaney Şivan - 2017 Z), s.s. 52, 333 - 334.

  12. Tofiqi Mela Sadiq, Bîrewerîyekanî Rojani Hîzbayetî u Pêşmergayatî u Dûr Xranewem, İkinci baskı, (Erbil - Çapxaney Şehab - 1996 Z), s.s. 16, 21, 73.

  13. Ahmed Dılzar, Bîrewerî Rojani Jiyanm, (Erbil - Wezareti Roşinbiri u Lawan - Çapxaney Şehab - 2019 Z), s. 127.

  14. Ahmed Bawer, Mêjûy Hawçerxî Îraq 1914 - 1968, (Süleymaniye - Çapxaney Karo - 2018 Z), s.s. 268, 357.

  15. Efrasiyaw Hewrami, Barzani Mustafa le Hendêk Belgename u Dokyumenti Sovyêtîda 1945 - 1958, (Erbil - Dezgay Çap u Belawkirdinewey Aras - Çapxaney Wezareti Perwerde - 2002 Z), s. 132.

  16. Ebulhasan Teferşi, Qiyam-ı Efsaran-ı Horasan, İkinci baskı, (Tahran - İntişarat-i Atlas - 1367 H.Ş), s. 116.

  17. Bekir Abdulkerim Hewêzi, Geştêk be Komari Mehabada Bîrewerîyekanm le Rojhelati Kurdistanda 1944 - 1947, (Erbil - Dezgay Çap u Belawkirdinewey Aras - 2001 Z), s.s. 19, 30, 37 - 38, 101.

  18. Salar Hafid, Ali el-Askeri vel-Hukm lil-Tarih, (Mekan yok - Yıl yok), s. 28.

  19. Habib Muhammed Kerim, Tarih el-Hizb el-Dimukrati el-Kurdistani - el-İraq (fi Mahattat Reisiyye) 1946 - 1993, (Duhok - Matbaat Xebat - 1998 M), s.s. 33, 50, 57, 61, 68.

  20. Hasan Arfa, Kurdha u Yek Berresi-i Tarihi u Siyasi, (Yer yok - Tarih yok), s.s. 79, 139.

  21. Hamey Ferec Helebceyi, Le Şinrewê we bo Stkholm, Üçüncü baskı, (Süleymaniye - Çapxaney Karo - 2015 Z), s.s. 15 - 16, 25, 152.

  22. Dana Adams Schmidt, Rihle ila Rical Şucan fi Kurdistan, Çeviri ve notlar: Cercis Fethullah, (Erbil - Dar Aras lil-Tıbaa vel-Neşr - Matbaat Vezarat et-Terbiye - 1999 M), s. 168.

  23. Doktor Kemal Fuad, İttihad el-Vatani el-Kurdistani'nin yayın kanallarına konuşuyor, Ceridet el-İttihad, İttihad el-Vatani el-Kurdistani'nin merkezi gazetesi, Sayı 495, Süleymaniye, Cuma, 18 Ekim 2002 M, s. 11.

  24. Zahir Sewz, Ehe Beçkoli Xeyat Karwanêkî Bê Wûçan u Xebatêkî Seberzanen, Rojnamey Brayetî, organı: Kürdistan Demokrat Partisi - Yekgirtu, Sayı 1881, Erbil, Perşembe, 24 Şubat 1994 Z, s.s. 6 - 7.

  25. Şeyh Talib Seyid Ali, Kurteyêk le Bîrewerîyekanî Jiyanm, Düzenleme ve gözden geçirme: Abdulhalid Sabir, (Süleymaniye - Çapxaney Karo - 2014 Z), s. 56.

  26. Abdulcabbar Abdumustafa, Tecrubet el-Amel el-Cebhev fi el-İraq beyne 1921 - 1958, (Bağdat - Dar el-Hürriyye lil-Tıbaa - 1978 M), s. 142.

  27. Abdulhalid Sabir (Mamosta Halid), Şecerey Binemalle Dêrînekanî Silêmanî le Nêwan Salani 1784 - 1914, İkinci baskı, (Beyrut - Çapxaney Grin Gluri - 2010 Z), s.s. 789 - 790, 793.

  28. Ali Sincari, el-Kadiyye el-Kurdiyye ve Hizb el-Baas el-Arabi el-İştiraki fi el-İraq, Bölüm üç, (Duhok - Matbaat Xani - 2012 M), s. 186.

  29. Ali Abdullah, Mêjûy Kürdistan Demokrat Partisi - İraq ta Bestni Kongreyê Sêyemî, (Yer yok - Eylül 1968 Z), s.s. 52, 74.

  30. Faruk İbrahim Şerif, el-Zubbat el-Kurd fi el-Ceyş el-İraki mundu Te'sisihi am 1921, Bölüm üç, (Süleymaniye - 2018 M), s. 52.

  31. Kaus Kaftan, el-Hareke el-Kavmiyye el-Tahririyye el-Kurdi fi Kurdistan el-İraq 1958 - 1964, (Süleymaniye - el-Müdiriyye el-Amme lil-Tıbaa vel-Neşr - 2004 M), s.s. 161 162. 

  32. Mersum Cumhuri rakam 33, Ceridet el-Vaka el-İrakiyye, Vezaret el-İrşad fi el-İraq, Sayı 4890, Yıl üç, Bağdat, Salı, 7 Şubat 1961 M, s. 1. 

  33. Mesud el-Barzani, el-Barzani vel-Hareke el-Tahririyye el-Kurdi, Cilt üç, İkinci baskı, (Erbil - Matbaat Vezarat et-Terbiye - 2002 M), s.s. 144, 215, 244