Devrim ile hükümet güçleri arasındaki savaşlar ve çatışmalar 1965 yazında Rwanduz ve çevresindeki bölgelerde gerçekleşti ve birkaç ay sürdü. Irak rejimi, Rwanduz, Kork Dağı ve ana yollardaki riskleri azaltmak için Peşmerge güçlerine yönelik saldırılarını ve baskınlarını sürekli olarak yoğunlaştırdı. Rejim, Zozik ve Hendren dağlarını, Akuyan Vadisi'ni ve Alane Vadisi'ni kontrol altına almayı ve tüm Diyana Ovası üzerinde otoritesini kurmayı hedefliyordu. Devrim tarafında ise, yüksek dağlar gibi stratejik noktaları Peşmerge güçlerinin kontrolü altında tutmak için bir çaba vardı. Bir işarette belirtildiği gibi, devrim komutanlığı Kork Dağı'nı ele geçirmeyi planlıyordu, nitekim devrim komutanı Mustafa Barzani bu amaçla Hendren Dağı'nı ve Akuyan Vadisi'ni ziyaret etti, Balkayeti bölgesindeki Peşmerge güçlerinin yetkilileriyle bir araya geldi, Kork Dağı'na yapılacak saldırıyı onlarla tartıştı ve Fahir Mergesori ile Molla Emin, bu görevi yerine getireceklerine dair ona söz verdiler.
Hazırlıklar ve saldırı planı
Birinci: Halifan, Rwanduz'un Meltokeri, Kavulukan Garnizonu ve Diyana'daki tüm askeri mevzilerin aynı anda bombalanması; her askeri mevziye 120 mm'lik bir havan topu ve 200 adet top mermisi tahsis edildi.
İkinci: Kork Dağı'nı ele geçirmek, Ali Beg Vadisi'ni kontrol altına almak ve Rwanduz'u kuşatmak amacıyla kapsamlı bir saldırı başlatılması. Bu görev, Molla Emin ve Heme Ziyad komutasındaki Akuyan Alayı ile Teğmen Riyad Bedirhan komutasındaki Komünist Parti alayına verildi. Savaşın genel sorumluluğu ise Fahir Muhammed Mergesori'ye verildi.
Üçüncü: Balak kuvvetlerinden bir alayın, İzzet Süleyman Beg Dergeli ve Mam Sıdık komutasında Meltoker askeri mevzisine saldırması görevlendirildi.
Dördüncü: Bitwate alayının, Hali Dolmeri ve Tanco Yunus komutasında Halifan askeri mevzisine saldırması görevlendirildi.
Beşinci: Balak kuvvetlerinden iki alayın, Hacı Biroxi ve Hadi Hasko komutasında Diyana askeri mevzisine saldırması görevlendirildi.
Altıncı: Muharebe cephesinin genel komutanı Balak kuvvetleri komutanı Abdullah Ağa Beşderi, yardımcısı ise Kemal Numan Sabit idi. Topçuluğun genel sorumluları ise Yüzbaşı Bekir, Teğmen Hıdır, Ömer Ağa Dolmeri, Hıdır Dabbağ, Nuzad Xoşnav ve Halid Şemseddin idi.
6 Ağustos 1965 akşamı saat 5:30'de, Devrim topçusu Irak ordusuna ait askeri kamplara ve nöbet mevzilerine bombardımana başladı. Mesut Barzani "Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi" adlı kitabında şöyle der: Biz Rabnok Dağı'ndaydık ve Devrim topçusunun mermilerinin düştüğü askeri mevzileri izliyorduk. Kamplarda kaos hakim olmuştu, askerler korku ve panik içindeydi. Rwanduz'daki Halifan ve Meltoker kampları tamamen imha edildi ve ateşe verildi; Kavulukan garnizon kampı ise mevzinin tahkim edilmiş olması nedeniyle büyük bir hasar görmedi. Ayrıca Diyana kampı da ateşe verildi ve tesislerinin çoğu yıkıldı.
Başka bir işarette belirtildiğine göre, Devrim topçusu hedefleri isabetle vurmayı başardı, bu da Irak ordusuna ait gözlem noktalarının ve askeri nöbet mevzilerinin imha edilmesine ve bombardımanlarının durdurulmasına yol açtı. Kork Dağı'ndaki iki askeri nöbet mevzisi imha edildi, ancak üçüncü nöbet mevzisi, mevzi içindeki bir kaya çıkıntısı nedeniyle bombardımandan pek etkilenmedi. Genel saldırı aynı günün akşamı saat dokuzda başladı. Saldırının ilk saatinde Kork Dağı'ndaki iki askeri nöbet mevzisi ele geçirildi, ancak "Semine Kepke nöbet mevzisi" olarak adlandırılan üçüncü nöbet mevzisi, mevzinin zorluğu ve Teğmen Kahtan komutasındaki askerlerin şiddetli direnişi nedeniyle ele geçirilemedi. Bir hafta boyunca kuşatılmasına rağmen direnmeye devam etti. Bu durum Peşmerge güçlerinin Ali Beg Vadisi'ni kontrol altına almasını engelledi. Irak ordusu ağır kayıplar vermiş olmasına rağmen, savaş meydanında 40 ölü bıraktılar.
Meltoker cephesinde ise askerler mevziyi terk etti ve Peşmerge güçleri burayı ele geçirdi. Diyana'da birkaç mevzi ele geçirildi, ancak paralı silahlı gruplarla çatışmalar çıktı. Bir Peşmerge mensubu şehit oldu ve bir diğeri yaralandı. İki taraf arasındaki çatışmalar şafağa kadar devam etti, ancak gün doğumuyla birlikte Peşmerge güçleri geri çekildi. Hükümet, Peşmerge güçlerinin saldırısını püskürtmek için tüm gücünü, ağır ve hafif silahlarını, savaş uçaklarını ve paralı silahlı gruplarını kullandı.
Ordunun Kork cephesindeki topçu bombardımanı sonucunda Peşmerge güçleri ağır kayıplar verdi. Dinlenme halindeyken aralarına birkaç top mermisi düştü ve patladı, bu da 27 Peşmerge mensubunun şehit olmasına yol açtı. Bu durum morallerin düşmesine ve Kork'taki saldırının yavaşlamasına neden oldu. Hükümet güçleri ağır kayıplar verdi ancak buna karşılık Peşmerge'nin kayıpları da az değildi. Saldırının amacı gerçekleşmemiş ve askeri haritada gözle görülür bir değişiklik olmamış olsa da, bu önemli bir askeri deneyimdi. Bu temelde, devrim lideri Barzani savunma hatlarının korunması ve güçlendirilmesi, dikkatin ve bilincin kaybedilmemesi ve düşmanın her türlü hareketine karşılık verilmesi emrini verdi.
Hükümetin saldırıya tepkileri
Hükümet, Akuya köyünü yoğun bir şekilde bombaladı, bu da katliama ve ağır kayıplara yol açtı. O dönemde devrim lideri Barzani'nin ailesi, Hacı Ömran yakınlarındaki Kodo sayfiye yerinde kalıyordu; yaz mevsiminde bölgede çok sayıda göçebe aşiret bulunuyordu. Hükümetin istihbarat servislerinin bundan haberdar olduğu açıktı, bu nedenle Hawker Hunter tipi dört savaş uçağı bölgeyi bombaladı, ancak hedeflerini tam isabetle vuramayıp bombalarını göçebelerin ortasına düşürdü, bu da ikisi çocuk olmak üzere 4 kişinin şehit olmasına ve 14 kişinin yaralanmasına yol açtı.
Kaynaklar:1- Ari Kerim, Çend lapereyekî zindû le şorişî Eylûlda, (Çapxaneyî Xebat- Duhok- 1999).
2- Zerar Süleyman Beg Dergeli, Bîreweriyekanim le sałanî 1943-1977da.
3- Mesut Barzani, Barzani u bizûtneweyî rizgarîxwazî Kurd, Eylül Devrimi 1961-1975Bergi seyem, beşi yekem, , Çapî yekem, (Hewlêr- 2004).
4- Teğmen Hıdır Abdullah Dabbağ, Bîreweriyekan u topxaneyî şorişî Eylûlî mezin – Kurdistanî Êraq, Çapî seyem, (Çapxaneyî Roşnbîrî- Hewlêr- 2020).
5- Gazi Adil Gerdi, Pêşmergeyek le xizmet Barzanîda ... Hecî Bêroxî, bergî yekem, çapî dûwem, (Türkiye – 2020).