Xesrew Tofîq Fethula, Nebez adıyla tanınan bir ekonomist ve siyasetçidir. 1948 yılında Irak Komünist Partisi'nin örgütlerinden sorumlu olmuştur. 1955 yılında Süleymaniye kentinde Irak Komünist Partisi liderlik üyesi olmuştur. 1956 yılında ikinci birleşmede Kürdistan Demokrat Partisi Merkez Komitesi üyesi olmuştur. 1959 yılında aşırı solculuk gerekçesiyle Kürdistan Demokrat Partisi - Irak dördüncü kongresinde kongre delegeleri tarafından Kürdistan Demokrat Partisi saflarından uzaklaştırılmıştır.
Yaşam Öyküsü
1930 yılında Süleymaniye kentinde dünyaya gelmiştir, mühendis Dara Tofîq Fethula ( 1932 - 1980 )'nun kardeşidir, kendisi Kürdistan Demokrat Partisi Merkez Komitesi üyesidir. 1948 yılında Bağdat Yüksek Öğretmen Okulu öğrencisi olmuştur, ancak siyasi faaliyetlerle meşgul olması nedeniyle eğitimini tamamlayamamıştır. 1949 yılında Bağdat Ticaret Fakültesi'ne kabul edilmiş ve ekonomi ve ticaret lisans derecesini almıştır. ( 1960 - 1962 ) yılları arasında Irak Cumhuriyet Planlama Bakanlığı'nda muhasebe müdürü olarak görev yapmıştır. 1961 yılında siyasi faaliyetleri nedeniyle Irak cumhuriyet yetkilileri tarafından tutuklanmıştır. 1970 yılında Irak Hükümeti Kuzey İşleri Bakanlığı'nda planlama ve takip genel müdürü olmuştur. 1971 yılında Bağdat kentinde Irak Cumhuriyeti Tütün Tekeli Genel Müdürlüğü görevine getirilmiştir. 11 Ağustos 2004 Çarşamba günü Bağdat'ta hayatını kaybetmiş ve orada toprağa verilmiştir. Kürtçe ve Arapça dillerini iyi derecede bilmekteydi.
Çalışma Hayatı
Xesrew Tofîq Fethula, 1956 yılında Irak Komünist Partisi üyelerinden oluşan bir grupla birlikte Kürdistan Demokrat Partisi saflarıyla irtibat kurmuştur. 1956 yılında ikinci birleşmede Kürdistan Demokrat Partisi Merkez Komitesi üyesi olmuştur. ( 1957 - 1958 ) yılları arasında Kürdistan Demokrat Partisi birinci şube heyeti sorumlusu olmuştur. 1957 yılında üçüncü birleşmede Kürdistan Demokrat Partisi Merkez Komitesi üyesi olmuş ve 1959 yılında Kürtçe yayın yapan Birayetî gazetesinin imtiyaz sahibi olmuştur.
8 Mart 1959 tarihinde ve Albay Abdülvahab Şevaf'ın ( 1916 - 1959 ) Tuğgeneral Abdülkerim Kasım'a ( 1914 - 1963 ) karşı ayaklanması sırasında, Zaho ve Duhok kasabalarındaki gösterilerin liderliğini yapmış, Kürdistan Demokrat Partisi yandaşlarından oluşan silahlı bir güce komuta etmiş ve Musul şehrine yönelik saldırıları yönetmiştir.
30 Haziran 1959 tarihinde Bağdat'ta düzenlenen ikinci konferansta, aşırı solculuk gerekçesiyle dördüncü kongreye kadar liderlik kademesinden uzaklaştırılmış ve aynı yıl içerisinde Kürdistan Demokrat Partisi - Irak'ın dördüncü kongresinde, kongre delegeleri tarafından Kürdistan Demokrat Partisi saflarından uzaklaştırılmıştır.
1963 yılındaki tutukluluğunun ardından, kardeşi Dara Tofîq'in ( 1932 - 1980 ) Başkan Mustafa Barzani ( 1903 - 1979 ) nezdindeki girişimleri üzerine, Irak Başbakanı Abdüsselam Muhammed Arif ( 1921 - 1966 ) tarafından serbest bırakılması talimatı verilmiştir.
1974 yılında Eylül Devrimi saflarına katılmış ve Mali İşler Genel Sekreter Yardımcısı olarak atanmıştır. 1975 yılında Eylül Devrimi'nin yenilgisi sonrasında göç etmiş, ancak kısa süre sonra Güney Kürdistan'a geri dönmüş ve Bağdat'ta serbest meslek ile uğraşmıştır.
11 Ağustos 2004 Çarşamba günü Bağdat şehrinde hayatını kaybetmiş ve orada defnedilmiştir. Kürtçe ve Arapça dillerine vakıftı.
Kaynakça:1- Kürdistan Demokrat Partisi Ansiklopedisi Arşivi.
Chris Kutschera, Harekete Geçen Hareket, çeviren: İbrahim Yunisi, ikinci baskı, ( Tahran - Müessese İntişarat Nigah 1377 ).
2- Mehdi Muhammed Kadir, Irak Kürdistanı'nın Siyasi Gelişmeleri 1945 - 1958 ( Süleymaniye - Kürdistan Stratejik Araştırmalar Merkezi 2005 ).
3- Cercis Fettah Alle El Muhami, El Irak fî Ahed Kasım Ara ve hatıralar 1958 - 1988, ikinci cilt, ( İsveç - Dar Nebez lil Tabi'a vel Neşir 1989 ).
4- Habib Muhammed Kerim, Tarîx Al Hizb Al Demoqratî Al Kurdistanî - Al Irak (fî Muhatat Rîesiye ) 1946 - 1993 ( Duhok - Matbaa Xebat 1998 ).
5- Al Refîq Alî Sincarî Yetehedes an zikriyate wel xwatire fî al hereke al tahririye al Kurdiye xilal 30 ama min al nezal, Cerîde al şaliye, lisan hal al Itihad al Demoqratî al Kurdistanî - al Irak, al adad 5, ağustos ayı 1984.
6- Şehit Dara Tofîq, Kürdistanî Nû gazetesi, Kürdistan Yurtseverler Birliği'nin yayın organı, sayı 7847, yirmi sekizinci yıl, Süleymaniye, 25 Nisan 2019 Perşembe.
7- Abdülfettah Ali El Botani, Mintiqa Badînan 1925 - 1970 Dirase fî al Weqae wal tetewirat al siyasiye, birinci cilt, ( Erbil - Kürd Akademisi 2017 ).
8- Ferhad Ewni, Kîf al talaeweza alî astenaf al qetal fî Kurdistan rebî am? 1974, Gulan Al Arabî dergisi, Gulan İletişim Kurumu, sayı 28 Erbil, 25 Eylül 1998.
9- Ferhad Ewni, fî safha axirî min sewre Eylul al kebire, Gulan Al Arabî dergisi, sayı 28, Erbil, Matbaa Wezara Al Saqafiye 22 Eylül 1998.
10- Ferhad Ewni, "Düşünce, inanç ve insani değerlere sahip, vatansever Xesrew Tofîq, halkın gerektiği gibi tanımadığı bir kişi", K21 dergisi, sayı 7 Erbil, 2010.
11- Fuad Sıdık, Siyaset Kasırgası, ( Erbil - Kültür Bakanlığı - Genel Yayın ve Dağıtım Müdürlüğü - Kültür Basımevi 2006 ).
12- Mustafa Salih Kerim, Miracî' al abtal ... Weteliye al şaheda, El İttihad gazetesi, Kürdistan Yurtseverler Birliği'nin merkez gazetesi, sayı 323, sekizinci yıl, Süleymaniye, 18 Haziran 1999 Cuma.