شەڕ و پێکدادانەکان لە نێوان شۆڕش و هێزەکانی حکومەت لە ڕواندز و ناوچەکانی دەوروبەری لە هاوینی ساڵی ١٩٦٥ ڕوویدا و بۆ چەند مانگێک بەردەوام بوو، ڕژێمی عێراق هێرش و پەلامارەکانی بۆ سەر هێزی پێشمەرگە بەردەوام چڕتر کردەوە بۆ کەمکردنەوەی مەترسییەکان لەسەر ڕواندز و چیای کۆڕەک و ڕێگا گشتییەکان، ڕژێم هەوڵی دەدا کۆنتڕۆڵی شاخەکانی زۆزک و هەندرێن و دۆڵی ئاکۆیان و دۆڵی ئالانە بکات و دەسەڵاتی خۆی بەسەر تەواوی دەشتی دیانادا بسەپێنێت، هەوڵێکیش لەلایەن شۆڕشەوە هەبوو بۆ پاراستنی پێگە ستراتیژییەکان وەک شاخە بەرزەکان لەژێر کۆنتڕۆڵی هێزی پێشمەرگەدا، وەک لە ئاماژەیەکدا هاتووە، فەرماندەیی شۆڕش پلانی بۆ کۆنتڕۆڵکردنی چیای کۆڕەک دادەنا، کە تێیدا فەرماندەی شۆڕش مستەفا بارزانی بۆ ئەم مەبەستە سەردانی چیای هەندرێن و دۆڵی ئاکۆیانی کرد، و لەگەڵ بەرپرسی هێزەکانی پێشمەرگە لە ناوچەی باڵەکایەتی کۆبووەوە، و باسی هێرشکردنە سەر چیای کۆڕەکیان کرد، هەریەک لە فەخیر مێرگەسۆری و مەلا ئەمین بەڵێنیان پێدا کە ئەم ئەرکە ئەنجام بدەن.
ئامادەکاری و پلانی هێرشەکە
یەکەم: تۆپبارانکردنی سەرجەم پێگە سەربازییەکانی سوپا لە خەلیفان و مڵتۆکەری ڕواندز و گاریسۆنی کاولۆکان و دیانا لە یەک کاتدا، کە تێیدا یەک هاوەنی ١٢٠ ملم و ٢٠٠ گوللەتۆپ بۆ هەر پێگەیەکی سەربازی تەرخانکرا.
دووەم: ئەنجامدانی هێرشێکی گشتگیر بۆ سەر چیای کۆڕەک بە ئامانجی کۆنتڕۆڵکردنی شاخەکە و دۆڵی عەلی بەگ و گەمارۆدانی ڕواندز. فەوجی ئاکۆیان بە فەرماندەیی مەلا ئەمین و حەمە زیاد و فەوجێکی حزبی شیوعی بە فەرماندەیی مەلازم ڕیاز بەدرخان بۆ ئەم ئەرکە دیاریکران، و فەخیر محەمەد مێرگەسۆری بە بەرپرسی گشتی شەڕەکە دیاریکرا.
سێیەم: فەوجێکی هێزی باڵەک بە فەرماندەیی عیزەت سولەیمان بەگ دەرگەڵەیی و مام سدیق بۆ هێرشکردنە سەر پێگەی سەربازی مڵتۆکەر دیاریکران.
چوارەم: فەوجی بیتواتە بە فەرماندەیی حالی دۆڵەمەری و تانجۆ یونس بۆ هێرشکردنە سەر پێگەی سەربازی خەلیفان دیاریکران.
پێنجەم: دوو فەوج لە هێزی باڵەک بە فەرماندەیی حاجی بێڕۆخی و هادی حەسکۆ بۆ هێرشکردنە سەر پێگەی سەربازی دیانا دیاریکران.
شەشەم: فەرماندەی گشتی بەرەی شەڕ عەبدوڵڵا ئاغا بەشدەری فەرماندەی هێزی باڵەک بوو، و جێگرەکەی کەمال نوعمان سابیت بوو، سەرپەرشتیارانی گشتی تۆپخانەکان نەقیب بەکر و مەلازم خدر و عومەر ئاغا دۆڵەمەری و خدر دەباغ و نەوزاد خۆشناو و خالید شەمسەدین بوون.
لە کاتژمێر ٥:٣٠ی ئێوارەی ڕۆژی ٦ی ئابی ١٩٦٥، تۆپبارانی تۆپخانەی شۆڕش بۆ سەر کەمپ و ڕەبایە سەربازییەکانی سەر بە سوپاى عێراق دەستیپێکرد، مەسعود بارزانی لە کتێبی "بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد" دەڵێت ئێمە لە چیای ڕەبنۆک بووین و چاودێری پێگە سەربازییەکانمان دەکرد کە گوللەکانی تۆپخانەی شۆڕش بەسەریاندا دەکەوتن، ئاژاوە لە کەمپەکاندا دروستبوو و سەربازەکان هەستیان بە ترس و تۆقین کرد، کەمپی خەلیفان و مڵتۆکەر لە ڕواندز بە تەواوی وێران بوون و ئاگریان تێبەربوو، لە کاتێکدا کەمپی گاریسۆنی کاولۆکان بەهۆی پتەویی پێگەکەوە زیانی زۆری بەرنەکەوت، هەروەها ئاگر لە کەمپی دیانا کەوتەوە و زۆربەی دامەزراوەکانی وێران بوون.
لە ئاماژەیەکی تردا هاتووە کە تۆپخانەی شۆڕش توانی بە وردی ئامانجەکان بپێکێت کە بووە هۆی وێرانکردنی پێگەکانی چاودێری و ڕەبایە سەربازییەکانی سەر بە سوپاى عێراق و ڕاگرتنی تۆپبارانەکەیان، دوو ڕەبایەی سەربازی سوپا لە چیای کۆڕەک وێران بوون، بەڵام ڕەبایەی سێیەم بەهۆی بوونی بەردەڵانێک لە ناو ڕەبایەکەدا بەهۆی تۆپبارانەکەوە زیانی زۆری بەرنەکەوت، هێرشی گشتی لە کاتژمێر نۆی شەوی هەمان ڕۆژ دەستیپێکرد، و لە کاتژمێری یەکەمی هێرشەکەدا، دەست بەسەر دوو ڕەبایەی سەربازیدا لە چیای کۆڕەک گیرا، بەڵام ڕەبایەی سێیەم کە پێی دەوترێت "ڕەبایەی کەپکەی سمینە" بەهۆی سەختی پێگەکە و بەرگری توندی سەربازەکان بە فەرماندەیی مەلازم قەحتان دەستی بەسەردا نەگیرا، و سەرەڕای ئەوەی بۆ ماوەی هەفتەیەک گەمارۆ درا، بەڵام بەردەوام بوو لە بەرگری، ئەمەش ڕێگری لە هێزی پێشمەرگە کرد بۆ کۆنتڕۆڵکردنی دۆڵی عەلی بەگ، و هەرچەندە سوپاى عێراق زیانی زۆری بەرکەوت و تەرمی ٤٠ کوژراویان لە گۆڕەپانی شەڕەکەدا بەجێهێشت.
لە بەرەی مڵتۆکەردا، سەربازەکان پێگەکەیان چۆڵکرد و هێزی پێشمەرگە دەستی بەسەردا گرت، چەند پێگەیەک لە دیانا دەستی بەسەردا گیرا، بەڵام پێکدادان لەگەڵ چەکدارە بەکرێگیراوەکان ڕوویدا، و یەکێک لە پێشمەرگەکان شەهید بووە و یەکێکی تر بریندار بوو، شەڕ لە نێوان هەردوولا تا بەرەبەیان بەردەوام بوو، بەڵام لەگەڵ هەڵهاتنی خۆردا هێزی پێشمەرگە پاشەکشەی کرد، حکومەت هەموو هێز و چەکە قورس و سووک و فڕۆکە جەنگییەکان و چەکدارە بەکرێگیراوەکانی بۆ بەرپەرچدانەوەی هێرشی هێزی پێشمەرگە بەکارهێنا.
بەهۆی تۆپبارانی تۆپخانەی سوپا بۆ سەر بەرەی کۆڕەک، هێزی پێشمەرگە زیانی زۆری بەرکەوت، و کاتێک لە پشوودا بوون چەند گوللەتۆپێک لە نێوانیاندا کەوت و تەقییەوە، کە بووە هۆی شەهید بوونی ٢٧ پێشمەرگە. ئەمەش بووە هۆی دابەزینی ورە و خاوکردنەوەی هێرشەکە بۆ سەر کۆڕەک، هێزەکانی حکومەت زیانی زۆریان بەرکەوت، بەڵام لە بەرامبەردا زیانەکانی پێشمەرگە کەم نەبوو، هەرچەندە ئامانجی هێرشەکە نەهاتەدی و گۆڕانکارییەکی بەرچاو لە نەخشەی سەربازیدا ڕووینەدا، بەڵام ئەزموونێکی سەربازی گرنگ بوو، لەسەر ئەم بنەمایە سەرکردەی شۆڕش بارزانی فەرمانی بە پاراستنی هێڵەکانی بەرگری و بەهێزکردنیان کرد، و نەبوونی کەمتەرخەمی و وشیاری، و وەڵامدانەوەی هەر جوڵەیەکی دوژمن.
کاردانەوەکانی حکومەت بەرامبەر بە هێرشەکە
حکومەت گوندی ئاکۆیای بە چڕی تۆپباران کرد، کە بووە هۆی کۆمەڵکوژی و زیانی زۆر، لەو کاتەدا خێزانی سەرکردەی شۆڕش بارزانی لە هاوینەهەواری کۆدۆ لە نزیک حاجی ئۆمەران دەژیان، کە ژمارەیەکی زۆر لە هۆزە کۆچەرەکان لە ماوەی وەرزی هاویندا لە ناوچەکەدا هەبوون، دیارە دەزگا هەواڵگرییەکانی حکومەت ئاگاداری ئەوە بوون، بۆیە چوار فڕۆکەی جەنگی لە جۆری هۆکەر هەنتەر ناوچەکەیان بۆردومان کرد، بەڵام نەیانتوانی بە وردی ئامانجەکانیان بپێکن، و بۆمبەکانیان لە ناو کۆمەڵێک کۆچەردا کەوت، کە بووە هۆی شەهید بوونی ٤ کەس، لە نێویاندا دوو منداڵ، و برینداربوونی ١٤ کەسی تر.
سەرچاوەکان:١- ئارى کەریم، چەند لاپەڕەیەکى زیندوو لە شۆڕشى ئەیلوولدا، (چاپخانەى خەبات- دهۆک- ١٩٩٩).
٢- زرار سلیمان بەگ دەرگەڵەیی، بیرەوەریەکانم لە ساڵانى ١٩٤٣-١٩٧٧دا.
٣- مەسعود بارزانی، بارزانی و بزوتنەوەى ڕزگاریخوازی کورد، شۆڕشی ئەیلوول ١٩٦١-١٩٧٥بەرگی سێیەم، بەشی یەکەم، ، چاپی یەکەم، (هەولێر- ٢٠٠٤).
٤- ملازم خدر عەبدوڵڵا دەباغ، بیرەوەریەکان و تۆپخانەى شۆڕشى ئەیلوولى مەزن – کوردستانى عێراق، چاپی سێیەم، (چاپخانەى ڕۆشنبیرى- هەولێر- ٢٠٢٠).
٥- غازی عادل گه‌ردی، پێشمه‌رگه‌یه‌ك له خزمه‌ت بارزانیدا ... حه‌جی بێڕۆخی، به‌رگی یه‌كه‌م، چاپی دووه‌م، (تورکیا – ٢٠٢٠).