ژیاننامە

عەبدولسەمەد محەمەد عەبدولڕەحمان ئیبراهیم، کە بە ناوەکانی عەبدولسەمەد بەنا و عەبدولسەمەد مەنجەل ناسراوە، لە 11ی ئاداری 1913 لە شاری کۆیەی پارێزگای هەولێر لەدایک بووە و خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە هەمان شار تەواو کردووە.

لە ساڵی 1934دا وەک فەرمانبەری دادگای شەرعی ڕەسافە لە بەغدا دامەزراوە، لە 11ی شوباتی 1968 لە بەغدا کۆچی دوایی کردووە و لە 12ی شوباتی 1968 لە گۆڕستانی کەکۆنی شاری کۆیە بەخاک سپێردراوە. زمانی کوردی و عەرەبی و فارسی و تورکی و ئینگلیزی بەباشی زانیوە.

تێکۆشاننامە

لە ساڵی 1932دا لەگەڵ بەرپرسانی ڕۆژنامەی ئەلئەهالی کاری سیاسی کردووە؛ ئەو ڕۆژنامەیە لە 2ی کانوونی دووەمی 1932 لە بەغدا دەرچووە و تەنها ڕۆژنامەی ئۆپۆزسیۆن بووە و لەلایەن کۆمۆنیستەکانی وەک یوسف سەلمان (1901-1949)، ناسراو بە فەهد و سکرتێری پارتی کۆمۆنیستی عێراق، پشتیوانی کراوە. لە ساڵی 1933دا یەکێک بووە لە دامەزرێنەرانی کۆمەڵەی گەنجان بە ناوی کۆمەڵەی منەوەران لە شارۆچکەی کۆیەی پارێزگای هەولێر. لە ساڵی 1933دا یەکێک بووە لە دامەزرێنەرانی کۆمەڵەی یادگاری لاوانی کورد لە بەغدا. لە ساڵی 1934دا پەیوەندی بە پارتی کۆمۆنیستی عێراقەوە کردووە و پشتیوانی لە ناساندنی کورد وەک نەتەوە و مافی سەربەخۆیی کوردستان کردووە. لە ساڵی 1935دا چووەتە ڕیزی کۆمەڵەی ئەلئەهالی. لە ماوەی تێکۆشانی لە ڕیزەکانی پارتی هیوای کورددا، بڵاوکراوەیەکی بە ناوی بڵێسە بە زمانی کوردی لە کۆیە دەرکردووە. لە ساڵی 1941دا بەهۆی چالاکییە سیاسییەکانی دەستگیر و لە کار دوورخراوەتەوە. لە سەرەتای ساڵی 1942دا بۆ گۆڤاری کوردی گەلاوێژ کە لە بەغدا دەردەچوو، وتاری پشتیوانی بزووتنەوەی ژنانی وەرگێڕاوە.

لە ساڵی 1946دا یەکێک بووە لە بەرپرسانی پارتی دیموکراتی کورد لە پارێزگای سلێمانی. لە ساڵی 1946دا بەشێک لە بڵاوکراوەکانی پارتی دیموکراتی کورد بە دەستخەتی ئەو بووە. لە ساڵانی 1947-1958دا یارمەتی لە بازرگانە فەیلییەکانی بەغدا بۆ زیندانییە بارزانییەکان کۆکراوەتەوە. لە 18ی حوزەیرانی 1947دا، لە ڕێگەی محەمەد سەعید میرزا مەجید حاجی ئەحمەد (1904-1959)، ناسراو بە سەعید قەزاز، مۆڵەتی وەک نووسەری شەرعی پێدراوە تا لە کۆتا شەوی ژیانی چوار ئەفسەرە شەهیدەکەدا ـ عیزەت عەبدولعەزیز عەبدوللەتیف (1912-1947) ناسراو بە عیزەت کیتانی، مستەفا مستەفا (1912-1947) ناسراو بە مستەفا خۆشناو، خێرولڵا عەبدولکەریم عەبدولڵا (1912-1947) ناسراو بە خێرولڵا گورجیزادە و محەمەد مەحمود محەمەد (1922-1947) ناسراو بە محەمەد مەحمود قودسی ـ وەسیەتنامەی کۆتاییان بە دەستخەتی خۆی بنووسێتەوە. لە 19ی حوزەیرانی 1947دا تەرمەکانی چوار ئەفسەرە شەهیدەکەی لە پزیشکی دادوەری بەغدا وەرگرتووە و بۆ شوێنیان ناردوون.

لە ساڵانی 1947-1949دا بۆ شارۆچکەی هیتی پارێزگای ئەنبار لە ڕۆژئاوای عێراق دوورخراوەتەوە. لە 27-29ی کانوونی دووەمی 1948دا لە بەغدا بەشداری خۆپیشاندانەکانی دژی ڕژێمی پاشایەتی عێراقی کردووە. لە ساڵانی 1949-1958دا بۆ زەوی زەعفەرانیەی نزیک بەغدا دوورخراوەتەوە. لە ساڵی 1953دا بەرپرسی هەڵمەتی ڕاگەیاندن بۆ هەڵبژاردنی مەسعود محەمەد بۆ پەرلەمانی عێراق بووە. لە ساڵی 1958دا لە ئەندامانی شاندی پێشوازی سەرۆک مستەفا بارزانی (1903-1979) بووە لە فڕۆکەخانەی موسەنای بەغدا، دوای گەڕانەوەی لە یەکێتی سۆڤیەت. لە ساڵی 1959دا نوێنەری کۆنفرانسی دووەمی بەغدا بووە. لە ساڵی 1959دا نوێنەری کۆنگرەی چوارەمی پارتی دیموکراتی کوردستان ـ عێراق بووە. ڕۆژی شەممە 08.12.1960 ئەندامی کۆمیتەی پێنج کەسی بووە کە پشتیوانی لە دامەزرێنەرانی قۆناغی ئاشکرای پارتی دیموکراتی کوردستان (PDK) کردووە. لە ساڵی 1960دا نوێنەری 5ەمین کۆنگرەی پارتی دیموکراتی کوردستان (PDK) لە بەغدا بووە. لە ساڵی 1961دا ماڵەکەی یەکەم شوێنی خۆحەشاردانی پارێزەر عومەر مستەفا محەمەد ئەمین (1923-1992)، ناسراو بە عومەر دەبابە، ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان (PDK) بووە کە لە زیندان هەڵاتبوو.

لە ساڵی 1963دا لەلایەن هێزەکانی پاسەوانی نەتەوەییەوە دەستگیر و ئەشکەنجە دراوە و دواتر ئازاد کراوە. لە ساڵی 1963دا نوێنەری یەکەمین کۆنگرەی گەل (کۆنگرەی کۆیە) بووە. لە ساڵی 1963دا ئەندامی شاندی دانوساندنی پارتی دیموکراتی کوردستان لەگەڵ حکومەتی عێراق بووە و لە 30ی ئاداری 1963 چووەتە بەغدا و لە 9ی حوزەیران لەلایەن هەواڵگری (ئیستخبارات) حکومەتی عێراقەوە دەستگیر و ئەشکەنجە دراوە. لە ساڵی 1964دا دوای دانوساندنەکانی نێوان سەرکردایەتی پارتی دیموکراتی کوردستان (PDK) و عەبدولسەلام محەمەد عارف (1921-1966)، سەرۆککۆماری عێراق، ئازاد کراوە. لە 17ی حوزەیرانی 1965دا وەک پشکنەری گشتی کاروباری باکوور دامەزراوە.

سەرچاوەکان:

  1. ئەرشیفی دەستەی ئینسکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.

  2. عەزیز حەسەن بارزانی، بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی نەتەوەیی کورد لە کوردستانی عێراق 1939-1945، (دهۆک ـ چاپخانە و بڵاوکەرەوەی سپیرس ـ چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە ـ 2002 زایینی)، ل 96.

  3. حەمید گەوهەری، میدالیای بارزانی، بەرزترین خەڵات، پەرتووک 1، چاپی 2ەم، (هەولێر ـ دەزگای خێرخوازی بارزانی ـ 2019)، ل 278.

  4. پاول ئێرنست، گفتوگۆ لەگەڵ شاعیری ناسراوی ئەڵمانی، وەرگێڕانی عەبدولسەمەد حاجی محەمەد، گۆڤاری گەلاوێژ، ژمارە 3 و 4، ساڵی 3، بەغدا، چاپخانەی مەعاریف، ئادار و نیسان 1942، ل 66-71.

  5. مەهدی محەمەد قادر، پێشهاتە سیاسییەکان لە کوردستانی عێراق 1945-1958، (سلێمانی، ناوەندی لێکۆڵینەوە ستراتیژییەکانی کوردستان، 2005)، ل. 92، 101، 122، 123، 126.

  6. شوان محەمەد ئەمین تەها خۆشناو، هەولێر لە نێوان ساڵانی 1963-1970دا: لێکۆڵینەوەیەکی مێژوویی دەربارەی بارودۆخی سیاسی، (هەولێر ـ چاپخانەی زانکۆی سەلاحەدین ـ 2016)، ل. 88، 114.

  7. جەمال بابان، سلێمانی، سلێمانی شاری ڕووناکی منە، بەرگی 3، چاپی دووەم، (هەولێر ـ بڵاوکەرەوەی ئاراس ـ چاپخانەی ئاراس ـ 2012)، ل. 320، 324.

  8. ب. هەوراز، پوختەی لێکۆڵینەوەیەک دەربارەی دامەزراندن و هەڵوەشاندنەوەی پارتی شۆڕشگێڕ و ڕزگاریخواز لە باشووری کوردستان، (بێ شوێن، گولان 1993)، ل 10.

  9. محەمەد سوهەیل تەقوش، مێژووی کورد 637-2015، (بەیرووت ـ دارالنفائس بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە ـ 2015)، ل. 203-204.

  10. حەبیب محەمەد کەریم، مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستانی عێراق (وێستگە سەرەکییەکان) 1946-1993، (دهۆک، چاپخانەی خەبات، 1998)، ل. 35، 85-86.

  11. حەسەن لەتیف ئەلزوبەیدی، ئینسکلۆپیدیای پارتە عێراقییەکان، (بەیرووت ـ دەزگای بڵاوکراوەکانی ئەلعارف ـ 2007)، ل 338، 348، 512.

  12. سوبحی عەبدولحەمید، عێراق لە ساڵانی 1960-1969دا، (شام ـ دار بابڵ بۆ لێکۆڵینەوە و ڕاگەیاندن ـ 2009)، ل 61.

  13. تاریق جەمباز، پارتی هیوا لە لیوای هەولێر، (هەولێر، گۆڤاری یاساپارێز، 2005)، ل 46.

  14. تاهیر ئەحمەد هەوێزی، مێژووی کۆیە، بەرگی 2، بەشی 1، (بەغدا، چاپخانەی نەمیر، 1984)، ل 203.

  15. عەلی عەبدولڵا، مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستانی عێراق تا کۆنگرەی سێیەم، (بێ شوێن، ئەیلوول 1968)، ل 63.

  16. عەبدولخالق عەلائەدین، کۆیە... ناودارەکانی، (هەولێر ـ چاپخانەی منارە ـ 2014)، ل 195-198.

  17. فوئاد حوسێن ئەلوەکیل، کۆمەڵەی ئەهالی لە عێراق، (بەغدا ـ بڵاوکراوەی دارالرەشید ـ 1979)، ل. 104-105، 111-114، 186-189.

  18. مەحمود ئەلدورە، کێشەی کورد و نەتەوەپەرستی عەرەبی لە شەڕی عێراقدا، (بەیرووت ـ بڵاوکراوەکانی دارالتەلیعە ـ 1963)، ل 181.

  19. مەسعود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی یەکەم، چاپی دووەم، (بەیرووت ـ کاوە بۆ کەلتووری کوردی ـ 1997)، ل 217.

مەهدی محەمەد قادر، هەولێر لە ساڵانی 1926-1939دا، (هەولێر ـ ئەکادیمیای کوردی ـ چاپخانەی حاجی هاشم ـ 2013)، ل 281.