جلیل یوسف احمد قاسم، معروف به هوشیار، جلیل هوشیار، قاضی جلیل هوشیار، زرنگ و جلیل قاضی، سال ١٩٤٤ به دلیل حمایت از انقلاب دوم بارزان از سوی مقامات پادشاهی عراق به دادگاه نظامی ارجاع داده شد و به اتهام همکاری با این انقلاب زندانی شد، سال ١٩٤٦ به صفوف حزب دموکرات کردستان پیوست و با نام مستعار زرنگ فعالیت کرد، سال ١٩٥١ توسط نمایندگان کنگره به عضویت کمیته مرکزی موقت حزب دموکرات کردستان ( کنگره دوم حزب دموکرات کردستان ) انتخاب شده است.
زندگینامهجلیل یوسف احمد قاسم، معروف به هوشیار، جلیل هوشیار، قاضی جلیل هوشیار، زرنگ و جلیل قاضی، سال ١٩٢١ در شهر اربیل متولد شده، از خانواده سرشناس قاضی اربیل است، تحصیلات ابتدایی، راهنمایی و دبیرستان را در شهر اربیل گذرانده، سال ١٩٤٦ مدرک کارشناسی حقوق را از دانشکده حقوق دانشگاه بغداد دریافت کرده، سال ١٩٥٩ با دختر کریم زانستی (١٩٠٠- ١٩٩٦)، که یکی از بنیان‌گذاران جمعیت علمی و از میهن‌پرستان و روشنفکران سلیمانیه بوده ازدواج کرده است، سال‌های (١٩٦١- ١٩٦٢) قاضی دادگاه تحقیق اربیل بوده، سال‌های (١٩٦٣ - ١٩٨٠) قاضی دادگاه بدایی و استیناف بغداد بوده، در ١١ اکتبر ١٩٨٠ به عنوان قاضی در دادگاه اداری کرخ شهر بغداد منصوب شده، سال ١٩٩٠ بازنشسته شده اما پس از مدت کوتاهی به کار بازگردانده شده و برای بار دوم در سال ١٩٩٤ بازنشسته شده است. در ٥ اکتبر ١٩٩٦ در شهر بغداد درگذشت و در قبرستان شیخ معروف آن شهر به خاک سپرده شد. مسلط به زبان‌های کردی، عربی، ترکمنی و انگلیسی بوده است.
مبارزهنامهسال ١٩٣٨ در هیئت مؤسس جمعیت دارکر بوده، سال ١٩٣٩ در صفوف حزب هیوا (امید) کرد مبارزه کرده و با نام مستعار هوشیار شناخته شده بود. در اواسط سال ١٩٤١ به دلیل حمایت از جنبش رشید عالی گیلانی (١٨٩٣- ١٩٦٥) در تظاهرات شهر اربیل شرکت کرده و به درخواست مقامات بریتانیا در عراق از سوی مقامات حکومت عراق زندانی شده، در اواسط سال ١٩٤٢ ترجمه مقاله‌ای را برای مجله کردی‌زبان گلاویژ چاپ بغداد انجام داده است، سال ١٩٤٤ به دلیل حمایت از انقلاب دوم بارزان (١٩٤٣- ١٩٤٥) از حزب هیوا کرد کناره‌گیری کرده، سال ١٩٤٤ به دلیل حمایت از انقلاب دوم بارزان از سوی مقامات پادشاهی هاشمی عراق به دادگاه نظامی ارجاع داده شده و به اتهام همکاری با این انقلاب زندانی شده، سال ١٩٤٦ با گروهی از جوانان تلاش برای یکپارچه‌سازی صفوف حزب هیوا کرد را انجام داده و موفق نبوده، سال ١٩٤٦ به صفوف حزب دموکرات کردستان پیوست و با نام مستعار زرنگ فعالیت کرد، سال ١٩٤٦ از سازمان‌دهندگان مراسم جشن نوروز شهر بغداد بوده، سال ١٩٤٨ در تظاهرات علیه پیمان‌نامه پورتسموث میان پادشاهی متحده بریتانیا و پادشاهی عراق در شهر بغداد شرکت کرده، سال‌های (١٩٤٩- ١٩٥١) توسط مقامات پادشاهی عراق به دلیل فعالیت‌های کوردایتی و سیاسی زندانی شده و شکنجه شده است، سال ١٩٥١ از زندان آزاد شده، سال ١٩٥١ توسط نمایندگان کنگره به عضویت کمیته مرکزی موقت حزب دموکرات کردستان (کنگره دوم حزب دموکرات کردستان) انتخاب شده، سال ١٩٥١ عضو کمیته جنبش صلح‌طلبان شهر اربیل بوده است.
سال ١٩٥٣ هفتاد و پنج شخصیت شهر کویه درخواستی را به مقامات عالی پادشاهی عراق برای آزادی نامبرده تقدیم می‌کنند و درخواست خود را به چهار روزنامه نیز ارسال می‌کنند، سال ١٩٥٣ در قیام کشاورزان دشت اربیل علیه فئودال‌ها داوطلبانه کار وکالت برای زندانیان را انجام داده، سال ١٩٥٣ توسط نمایندگان کنگره به عضویت کمیته مرکزی حزب دموکرات کردستان - عراق ( کنگره سوم حزب دموکرات کردستان ) انتخاب شده، در ٢٠ ژانویه ١٩٥٣ به مناسبت تیراندازی به وکیل ابراهیم احمد فتاح (١٩١٤- ٢٠٠٠) در مقابل خانه‌اش در شهر سلیمانیه به همراه هفت وکیل دیگر شکایتی را به مقامات شهر سلیمانیه تقدیم کرده‌اند، سال ١٩٥٣ توسط مقامات پادشاهی عراق به دلیل کوردایتی برای مدتی کوتاه زندانی شده، در ٢٠ مارس ١٩٥٤ با کمانچه با گروه سرود در مراسم جشن نوروز شهر اربیل شرکت کرده که حزب دموکرات کردستان - عراق آن را برگزار کرده بود، سال ١٩٥٤ در خصوص تقلب حکومت عراق در انتخابات شهرداری سلیمانیه اعتراض کرده و به صورت تحت‌الحفظ به شهر اربیل تبعید شده و مردم کویه در این باره اعتراض کرده و خواستار بازگشت او شده‌اند، سال ١٩٥٨ یکی از حامیان مالی باشگاه ورزشی بروسک در اربیل بوده، سال ١٩٥٨ قاضی صلح اربیل بوده است.
اوایل سال ١٩٥٩ توسط جناح وکیل حمزه عبدالله (١٩١٥- ١٩٩٨) به دلیل مخالفت با انحلال تشکیلات حزب دموکرات متحد کردستان در صفوف حزب کمونیست عراق از کار حزبی تعلیق شده، در ٢٣ فوریه ١٩٥٩ نامه‌ای خطاب به رئیس مصطفی بارزانی نوشته و از تعلیق خود توسط صالح حیدری (١٩٢٢- ٢٠٠١) و حمید عثمان ابوبکر (١٩٢٧- ١٩٩٣) انتقاد کرده، در روزهای ١٦ تا ١٧ ژوئیه ١٩٥٩ نماینده کنگره دوم جنبش صلح‌طلبان عراق در شهر بغداد بوده، در ماه ژوئن ١٩٥٩ به عضویت کمیته منطقه جنبش صلح‌طلبان اربیل انتخاب شده، در ٣٠ دسامبر ١٩٥٩ به مناسبت ترخیص زعیم رکن عبدالکریم قاسم (١٩١٤- ١٩٦٣) از بیمارستان و نجات یافتن از ترور به دست مسلحین حزب بعث عربی سوسیالیست در شهر بغداد و به نمایندگی از جنبش صلح‌طلبان اربیل پیام تبریکی برای وزارت دفاع جمهوری عراق ارسال کرده، سال ١٩٦٠ به عنوان مسئول اول کمیته صلح‌طلبان در شهر اربیل انتخاب شده است.
منابع:-
آرشیو هیئت دانشنامه حزب دموکرات کردستان
-
آماده‌سازی و بازبینی: دارا احمد بیکس، خاطرات احمد بیکس کوردایه‌تی ١٩٣٠ ـ ٢٠٠٦، (سلیمانی ـ انتشارات و پخش بدرخان ـ چاپخانه‌ی بینایی ـ ٢٠١٦ز)، ص ٤١.
-
آماده‌سازی: صلاح رشید، مام جلال دیدار عمر از جوانی تا کاخ جمهوری، جلد اول، (سلیمانی ـ چاپخانه‌ی کارو ـ ٢٠١٧ز)، ص ص ٧٣ ـ ٧٤.
-
آماده‌سازی: مه‌لا بختیار، عریف سلیمان، از دانه تا خوشه‌های گندم، جلد اول، چاپ دوم، (اربیل ـ چاپخانه‌ی هاوسه‌ر ـ ٢٠٠٧ز)، ص ٤٧.
-
اعداد ممتاز الحیدري، مختارات من مذكرات صالح الحیدري، الطبعة الثانیة، (السلیمانیة ـ مطبعة رنج ـ ٢٠٠٤م)، ص ٢٧.
-
بکر شاکر کاروانی، علی فتاح دزه‌ای شاعر و نویسنده و مبارز، (اربیل ـ وزارت فرهنگ ـ ٢٠٠٤ز)، ص ص ٢٥، ٥١ ـ ٥٢، ٥٤، ٥٧.
-
بۆ زانین (برای اطلاع)، مجله‌ی هه‌تاو، شماره ١٤٥، سال ٥، اربیل، چاپخانه‌ی کردستان، دوشنبه، ١٥ دسامبر ١٩٥٨ز، ص ٢٥.
-
بیان رقم ٢١٤٣٥، جریدة الوقائع العراقیة، وزارة العدل، العدد ٢٨٠٢، السنة الثالثة و العشرون، بغداد، ١٠ تشرین الثاني ١٩٨٠م، ص ٦.
-
پیتاکی یانه‌ی بروسکی هه‌ولێر، مجله‌ی هه‌تاو، شماره ١٢١، سال ٤، اربیل، چاپخانه‌ی کردستان، جمعه، ٣١ ژانویه ١٩٥٨ز، ص ٦.
-
جمال بابان، سلیمانی شهر درخشان من، جلد سوم، چاپ دوم، (اربیل ـ انتشارات و پخش آراس ـ چاپخانه‌ی آراس ـ ٢٠١٢ز)، ص ص ٣٣٢، ٥٠٦.
-
حبیب محمد كریم، تأریخ الحزب الدیمقراطي الكوردستاني ـ العراق (في محطات رئیسیة) ١٩٤٦ ـ ١٩٩٣، (دهوك ـ مطبعة خه‌بات ـ ١٩٩٨م)، ص ص ٤٧، ٥٠.
-
خلف غفور، ده‌فری زێڕین، جلد اول، (کرکوک ـ انجمن روشنفکری و اجتماعی کرکوک ـ چاپخانه‌ی کارو ـ ٢٠١١ز)، ص ٢٢٩.
-
متن سخنرانی مام جلال در نشست قرائت مقاله نخستین سالگرد درگذشت استاد ابراهیم احمدی فقید، روزنامه‌ی کوردستانی نوێ، ارگان اتحادیه میهنی کردستان، شماره ٢٤٢٣، سال دهم، سلیمانی، سه‌شنبه، ١٠ آوریل ٢٠٠١ز، ص ٣.
-
صدیق صالح، رفیق صالح و عبدالله زنگنه، زندگی‌نامه و فهرست مجله‌ی گه‌لاوێژ، جلد یازدهم، (سلیمانی ـ مرکز ژین ـ چاپخانه‌ی روژهه لات ـ ٢٠١٦ز)، ص ص ١٢٤ ـ ١٢٥.
-
شعبان علی شعبان، برخی اطلاعات سیاسی و تاریخی، چاپ سوم، (اربیل ـ چاپخانه‌ی روژهه لات ـ ٢٠١٣ز)، ص ص ١٠٥، ١٠٨.
-
شوان محمدامین طه خوشناو، اربیل بین سال‌های (١٩٥٨ ـ ١٩٦٣) پژوهشی در اوضاع سیاسی، (اربیل ـ چاپخانه‌ی روژهه لات ـ ٢٠١٢ز)، ص ص ٨٣، ١٧٠، ١٨٦، ١٩٧.
-
شوان محمدامین طه خوشناو، اربیل بین سال‌های ١٩٦٣ ـ ١٩٧٠ پژوهشی تاریخی در اوضاع سیاسی، (اربیل ـ چاپخانه‌ی دانشگاه صلاح‌الدین ـ ٢٠١٦ز)، ص ٥١.
-
طارق جامباز، حزب هیوا در تیپ اربیل، (اربیل ـ مجله‌ی یاساپاریزی ـ چاپخانه‌ی وزارت کشاورزی ـ ٢٠٠٥ز)، ص ص ٢٢، ٣٨، ٧٦، ١١٨، ١٢٢.
-
علی عبدالله، تاریخ حزب دموکرات کردستان ـ عراق تا برگزاری کنگره سوم، (بدون مکان ـ سپتامبر ١٩٦٨ز)، ص ص ٨٦ ـ ٨٧.
-
فرهاد عونی، ٣٦ نامه و تنی چند از شخصیت‌های دیوان من، (اربیل ـ چاپخانه‌ی دانشگاه صلاح‌الدین ـ ٢٠١٩ز)، ص ٥٥.
-
ویکتور هوگو، جنایت مارشال نی، ترجمه‌ی جلیل هوشیار، مجله‌ی گه‌لاوێژ، شماره ٧ و ٨، سال ٣، بغداد، چاپخانه‌ی معارف، ژوئیه و اوت ١٩٤٢ز، ص ص ١٩ ـ ٢٨.
-
كریم شاره‌زا، المعلم المربي والشاعر والمترجم كریم زانستي ١٩٠٠ ـ ١٩٩٦، مجلة صوت الآخر، العدد ٢٦٢، السنة السادسة، أربیل، الأربعاء، ٧ تشرین الأول ٢٠٠٩م، ص ٢٢.
-
كمال رؤوف محمد، باقة دراسات كردیة، (أربیل ـ دار ئاراس للطباعة والنشر ـ مطبعة وزارة التربیة ـ ٢٠٠٥م)، ص ص ١٦٢ ـ ١٦٣.
-
کمال مظهر، درباره‌ی یادداشت‌های احمد مختار بابان و تصویری عجیب، مجله‌ی رنگین، شماره ١٢٠، بغداد، چاپخانه‌ی (دار الحریة للطباعة)، ژانویه ١٩٩٩ز، ص ٧.
-
گوران سوران فیضی، وضعیت ادبی در شهر اربیل بین سال‌های ١٩٣٥ ـ ١٩٥٨، (اربیل ـ انتشارات و پخش آراس ـ چاپخانه‌ی وزارت آموزش و پرورش ـ ٢٠٠٦ز)، ص ص ٢١، ٢٨.
-
از آرشیو وکیل کمال محیی‌الدین غفوری مربوط به مجله‌ی که‌کون، مجله‌ی که‌کون، شماره ٥٦، سلیمانی، چاپخانه‌ی بینایی، دسامبر ٢٠١٨ز، ص ١١.
-
مام جلال، ابراهیم احمد رهبری نابغه و خردمند برای عصری نوین از کوردایه‌تی، مجله‌ی خاک، شماره ٥٨، سال پنجم، سلیمانی، چاپخانه‌ی افست دلیر، ١٠ آوریل ٢٠٠٢ز، ص ٧.
-
مهدی محمد قادر، تحولات سیاسی کردستان عراق ١٩٤٥ ـ ١٩٥٨، (سلیمانی ـ مرکز پژوهش‌های استراتژیک کردستان ـ ٢٠٠٥ز)، ص ص ٥٠ ـ ٥١، ١٢٩، ١٣٢.
-
مهدی محمد قادر، نقش کرد در جنبش‌های صلح‌خواهانه در عراق ١٩٥١ ـ ١٩٦٣، (اربیل ـ خانه‌ی مکریانی برای چاپ و نشر ـ چاپخانه‌ی مکریانی ـ ٢٠١٥ز)، ص ص ٣٢، ٥٤.
-
مهدی محمد قادر، اربیل در سال‌های ١٩٢٦ ـ ١٩٣٩، (اربیل ـ فرهنگستان کردی ـ چاپخانه‌ی حاجی هاشم ـ ٢٠١٣ز)، ص ص ٢٨٣، ٢٨٧.
-
مکرم طالبانی، چند صفحه از مبارزات حزب هیوا، بخش دوم، مجله‌ی روشنبیری نوێ، شماره ١٣٦، ١٩٩٥ز، ص ص ٢٥، ٣٠.
-
نوري شاویس، من مذكراتي، (بدون مكان ـ منشورات حزب الشعب الدیمقراطي الكردستاني ـ ١٩٨٥م)، ص ٢٣.
-
مصاحبه: آزاد عبدالواحد، درو کردن روزهای زیور خطاب، (اربیل ـ چاپخانه‌ی روژهه لات ـ ٢٠١٩ز)، ص ص ٤٧، ٩٥.