خدر عیسی دولمری، سال ١٩٢٧ در روستای گیسکی وابسته به ناحیه گوره‌تو در شهرستان میرگه‌سور در استان اربیل متولد شده است. پس از شکست اولین انقلاب بارزان که شیخ احمد بارزانی و شمار زیادی از خانواده‌های بارزانی به کردستان ترکیه پناه می‌برند، او نیز در ٢١ ژوئن ١٩٣٢ به همراه خانواده‌اش به جمهوری ترکیه آواره شد، اما پس از آنکه در سال ١٩٣٣ مقامات ترک شیخ احمد بارزانی را به حکومت عراق تحویل می‌دهند، خانواده‌اش نیز همچون تمامی آن خانواده‌هایی که با شیخ احمد به کردستان ترکیه آواره شده بودند، به کردستان عراق بازمی‌گردند.
خدر عیسی در اتحاد جماهیر شوروی تحصیل کرده است، سال ١٩٥٤ مدرک کارشناسی خود را از دانشگاه تاشکند در رشته کشاورزی دریافت کرد. پس از بازگشت از اتحاد جماهیر شوروی، سال ١٩٥٩ به عنوان کارمند در اداره کشاورزی اربیل استخدام شد. پس از آنکه به دلیل شرکت در انقلاب ایلول کار خود را رها می‌کند، سال ١٩٧٠ به شغل قبلی خود در اربیل بازمی‌گردد. او به سه زبان کردی، عربی و روسی مسلط بود. در تاریخ ٧ مه ٢٠٠٥ در یکی از بیمارستان‌های شهر تهران درگذشت و در قبرستان روستای گیسکی به خاک سپرده شد.
کارنامه مبارزاتیدر ١١ اکتبر ١٩٤٥ پس از شکست دومین انقلاب بارزان به همراه خانواده‌اش راهی شرق کردستان می‌شود، در ٣١ مارس ١٩٤٦ در نیروی بارزان وابسته به ارتش جمهوری دموکراتیک کردستان پیشمرگه بوده است، در ٢٩ آوریل ١٩٤٦ در نبرد قاراوا در منطقه سقز شرکت کرده است. پس از شکست جمهوری دموکراتیک کردستان در تاریخ ١٩ مارس ١٩٤٧ در نبردهای اشنویه و نقده شرکت کرده است.
او از جمله پیشمرگه‌هایی بوده که در ١٩ آوریل ١٩٤٧ از طریق (خواکورک و دشت برازگر) از راه خاک کردستان ترکیه به منطقه شیروان و مزوری بازگشته است.
پس از بازگشت، ژنرال مصطفی بارزانی در ٦ مه ١٩٤٧ در روستای ارگوش جلسه‌ای با همرزمانش تشکیل می‌دهد و آن‌ها را در ماندن یا رفتن به سوی اتحاد جماهیر شوروی مخیر می‌سازد. در آنجا تمامی همرزمان تصمیم به ادامه مسیر و رفتن به سوی اتحاد جماهیر شوروی می‌گیرند. در ٢٣ مه ١٩٤٧ همراه ژنرال مصطفی بارزانی به سوی اتحاد جماهیر شوروی حرکت کرده و در نبرد گردنه قتور و نبرد پل ماکو شرکت کرده است و پس از سختی و رنج بسیار، در ١٨ ژوئن ١٩٤٧ از رودخانه ارس که در مرز بین ایران و اتحاد جماهیر شوروی قرار دارد، به سوی شوروی عبور کرده است.
پس از رسیدن به اتحاد جماهیر شوروی، در ١٩ ژوئن ١٩٤٧ به همراه تمامی همرزمانش در شهر نخجوان جمهوری آذربایجان به مدت چهل روز در یک مجتمع روباز که با سیم خاردار محصور شده بود، جای داده شدند و توسط گروهی از سربازان نگهبانی می‌شدند و از نظر غذا، پوشاک و تردد همچون اسرای جنگی با آنان برخورد شده است. سپس بنا به تصمیم حکومت شوروی میان مناطق آق‌دام، لاچین، آیولاغ و کلبجر در جمهوری آذربایجان تقسیم شدند. در ١٠ دسامبر ١٩٤٧ به پادگانی در کنار دریای خزر در باکو، پایتخت جمهوری آذربایجان منتقل شدند و در ٢٣ همان ماه به آن‌ها لباس نظامی داده شد و با نظارت افسران جمهوری آذربایجان روزانه هشت ساعت تمرین نظامی انجام می‌دادند. همزمان روزانه به مدت چهار ساعت توسط برخی از همرزمانشان که سواد داشتند، دروس آموزش زبان کردی به آن‌ها داده می‌شد.
پس از رفتار بد جعفر باقروف با همرزمانش، تصمیم گرفته شد که اردوگاه نظامی در ٢٩ اوت ١٩٤٨ از جمهوری آذربایجان به مجتمع چرچوک در نزدیکی تاشکند پایتخت جمهوری ازبکستان منتقل شود و در آنجا نیز به تمرینات نظامی ادامه دادند.
در مارس ١٩٤٩ به همراه همرزمانش به صورت دسته‌ها و گروه‌ها با قطار میان روستاهای اشتراکی اتحاد جماهیر شوروی توزیع شدند و در مزارع کلخوزها (زمین‌هایی که مردم به صورت اجاره‌ای از حکومت می‌گرفتند و سپس سهم حکومت را می‌پرداختند) کار می‌کردند.
پس از تلاش بسیار و ارسال چندین نامه توسط ژنرال بارزانی به استالین، سرانجام نامه‌ای به دست استالین می‌رسد که در آن بارزانی از رنج‌های همرزمانش سخن می‌گوید و او نیز بلافاصله دستور تشکیل کمیته‌ای برای بررسی وضعیت همرزمان بارزانی صادر می‌کند و سرانجام تصمیم کمیته بر این می‌شود که همگی در شهر وریویسکی جمع شوند، به همین دلیل نامبرده در ماه نوامبر ١٩٥١ به شهر وریویسکی در شوروی می‌رود.
پس از انقلاب ١٤ ژوئیه ١٩٥٨ در عراق و بازگشت ژنرال مصطفی بارزانی، در ٢٥ فوریه ١٩٥٩ و بر اساس هر دو ماده سوم و هفتم و بند (الف) از ماده دهم و کاربست ماده (١١) با استناد به قانون اصلاح شده شماره ١٩ در سال ١٩٥٩، او و همرزمانش مشمول عفو عمومی شدند.
در سال ١٩٥٨ جمهوری عراق به ریاست عبدالکریم قاسم تاسیس می‌شود. نامبرده در ١٦ آوریل ١٩٥٩ به همراه همرزمانش با کشتی گروزیا از طریق بندر بصره در جنوب جمهوری عراق به کردستان بازگشته است.
سال ١٩٦١ در انقلاب ایلول شرکت کرده است، همان سال در نبردهای شوش و شرمنا شرکت کرده است، سال ١٩٦٢ به درجه سرگرد (سه‌رلق) ارتقا یافت، در ١٤ مورخ ١٥ ژوئن ١٩٦٣ در نبرد سر آکره و پیرس و در ٤ اوت در نبرد بارزان و بلی شرکت کرده است.
سال ١٩٧٤ به منطقه آکره رفته و در همان سال در نبرد کوه حسن بیگ شرکت کرده است، سال ١٩٧٥ پس از شکست انقلاب ایلول، به عنوان پناهنده راهی ایران شده و به مجتمع زیوه رفته و سپس در شهر کرمان ساکن شده است، سال ١٩٧٩ به مجتمع زیوه بازگشته و در انقلاب گولان شرکت کرده است، در نبردهای لولان، دشت برازگر، آکره و شیخانی شرکت کرده است.
در تاریخ ١٩ ژوئیه ١٩٨٨ در نبرد خواکورک و در تاریخ ١٣ اوت در نبرد خردنی شرکت کرده است و در همان سال در زمان بمباران شیمیایی منطقه بادینان، نامبرده به مجتمع زیوه بازگشته است.
سال ١٩٩١ در قیام شرکت کرده و در حماسه کورێ نیز حضور داشته است، سال ١٩٩٦ به عنوان عضو کمیته اجتماعی منطقه دولمری انتخاب شده است، در ٦ اکتبر ١٩٩٩ در کنگره دوازدهم حزب دموکرات کردستان به دلیل مبارزه و مقاومت در دومین انقلاب بارزان، جمهوری دموکراتیک کردستان، مسیر رفتن به اتحاد جماهیر شوروی، انقلاب ایلول، انقلاب گولان، قیام توسط رهبر مسعود بارزانی مدال بارزانی نمیر به وی اعطا شده است.
منابع:- آرشیو هیئت دانشنامه حزب دموکرات کردستان.
- حامد گوهری، مدال بارزانی بالاترین نشان افتخار، جلد اول، (اربیل - چاپخانه حاجی هاشم - ٢٠١٥م).
- حمید گردی، چکیده تاریخ‌نامه، چاپ اول، (اربیل - انتشارات و پخش آراس - چاپخانه وزارت آموزش و پرورش - ٢٠٠٤م).
- زندگی‌نامه شهید فرمانده خدر عیسی دوله‌مری، مجله صدای پیشمرگه، ارگان دفتر سازماندهی پیشمرگه، شماره ٨٨، پیرمام، چاپخانه روشنبری، ژوئیه ٢٠٠٥م.
- شعبان علی شعبان، برخی اطلاعات سیاسی و تاریخی، چاپ سوم، (اربیل - چاپخانه روژهه لات - ٢٠١٣م).
- شوکت شیخ یزدین، یوبیل طلایی پیشمرگه، (پیرمام - چاپخانه خبات - ١٩٩٦م).
- صالح یوسف صوفی، گاه‌شماری کردستان و جهان، چاپ اول، جلد دوم، (دهوک - چاپخانه استانداری دهوک - ٢٠١٣م).
- صالح یوسف صوفی، گاه‌شماری کردستان و جهان، چاپ اول، جلد سوم، (دهوک - چاپخانه استانداری دهوک - ٢٠١٣م).
- عمر فاروقی، سردار دانا زندگی و مبارزات مرحوم ملا مصطفی بارزانی، چاپ دوم، (اربیل - چاپخانه وزارت آموزش و پرورش - ٢٠٠٢م).
- عبدالرحمن ملا حبیب ابوبکر، عشیره بارزان بین سال‌های ١٩٣١-١٩٩١، چاپ اول، (اربیل - چاپخانه وزارت فرهنگ - ٢٠٠١م).
- کاروان محمد مجید، بارزانی‌ها از مهاباد تا شوروی، چاپ اول، (سلیمانیه - چاپخانه په‌یوه‌ند - ٢٠١١م).
- مجله هتاو، شماره ١٥٤، سال ششم، اربیل، چاپخانه کردستان، جمعه، ١٥ آوریل ١٩٥٩.
- در یادداشت‌های فرمانده شهید حه‌سو میرخان ژاژوکی، ٦٢ روز همراه با بارزانی، عزیمت بارزانی‌ها به اتحاد جماهیر شوروی، چاپ اول (اربیل - چاپخانه روشنبری - ١٩٩٧م).
- لیث عبدالمحسن جواد الزبیدی، انقلاب ١٤ ژوئیه ١٩٥٨ در عراق، (بغداد - دارالرشید للنشر - ١٩٧٩م).
- مسعود بارزانی، بارزانی و جنبش آزادی‌خواهی کرد ١٩٣١-١٩٥٨، (دهوک - چاپخانه خبات - ١٩٩٨م).
- مسعود بارزانی، بارزانی و جنبش آزادی‌خواهی کرد ١٩٦١-١٩٧٥، جلد سوم، بخش اول، (اربیل - چاپخانه وزارت آموزش و پرورش - ٢٠٠٤م).
- مقداد شاسوار، پیشمرگه دیرین خدر عیسی، باور از هر نوع سلاحی قوی‌تر است، مجله صدای پیشمرگه، ارگان دفتر سازماندهی پیشمرگه، شماره ٣٤، پیرمام، چاپخانه روشنبری، اکتبر ٢٠٠٠م.
- نجف‌قلی پسیان، از مهاباد خونین تا کرانه‌های ارس، ترجمه: شوکت شیخ یزدین، چاپ اول، (پیرمام - یوبیل طلایی حزب دموکرات کردستان - ١٩٩٦م).