خیرالله عبدالکریم عبدالله در سال ١٩١٢ در قلعه اربیل به دنیا آمد، در سال ١٩٣٠ به دانشسرای عالی معلمان بغداد رفت و پس از پایان تحصیلاتش به عنوان معلم در دبستان کویه استخدام شد، در سال ١٩٣٧ دانشکده افسری را در بغداد به پایان رساند.
در سال ١٩٤٦ با سالحه عبدالمنان سعید شِکاک (١٩٣٢-٢٠٠١) ازدواج کرد و در سال ١٩٤٧ تنها دخترش که نامش حربی بود، به دلیل سرما بر روی پل گادر درگذشت و همان‌جا به خاک سپرده شد، پس از شکست جمهوری دموکراتیک کردستان در سال ١٩٤٧ به عراق بازمی‌گردد و در زندان مرکزی بغداد زندانی می‌شود و همان‌جا اعدام می‌گردد. او به زبان‌های کردی، عربی، ترکمنی، انگلیسی و فارسی مسلط بود.
مبارزاتخیرالله عبدالکریم عبدالله سلیم در سال ١٩٣٩ عضو جمعیت دارکر بود و در همان سال به صفوف حزب هیوا کُرد پیوست، در سال ١٩٤٥ برای ادامه مبارزه به شورش دوم بارزان پیوست و عضو کمیته آزادی بود و پس از شکست شورش دوم بارزان به سوی کردستان ایران (روژهلات) روی آورد، در ١٩ اوت ١٩٤٥ دادگاه عرفی نظامی به دلیل شرکت در شورش دوم بارزان (١٩٤٣-١٩٤٥) حکم مصادره تمامی دارایی‌های منقول و غیرمنقول او را صادر کرد.
در سال ١٩٤٦ جزء هیئت موسسان حزب دموکرات کُرد بود در شهر مهاباد و در همان سال در جمهوری دموکراتیک کردستان به دستور رهبری درجه نظامی او به نقیب (سروان) ارتقا یافت و به عنوان فرمانده در ارتش جمهوری در جبهه گلی قاسملو خدمت کرد.
در سال ١٩٤٦ پس از شکست جمهوری دموکراتیک کردستان تحت فرماندهی ژنرال مصطفی بارزانی (١٩٠٣-١٩٧٩) به مقابله با ارتش ایران پرداخت، در ١٠ آوریل سال ١٩٤٧ یکی از افسرانی بود که به دلیل سختی شرایط و بیماری حصبه بر روی پل گادر خود را تسلیم پلیس عراق کرد و ابتدا به شهر اربیل و سپس به زندان مرکزی در شهر بغداد منتقل شد و همراه با همرزمانش زندانی شدند، پیش‌تر و در سال ١٩٤٥ در دادگاه نظامی حکم اعدام برایش صادر شده بود، به همین دلیل پس از تسلیم شدن، چندین شخصیت و افراد سرشناس به بغداد می‌روند و خواستار عدم اجرای حکم اعدام او می‌شوند، ابتدا قرار بود اعدام نشود، اما در سال ١٩٤٧ برای بار دوم در یک محاکمه ساختگی، حکم پیشین برایش تایید شد و در سحرگاه روز پنجشنبه ١٩ ژوئن ١٩٤٧ در حیاط زندان مرکزی بغداد در برابر دیدگان زندانیان کُرد اعدام شد و پیکرش به شهر اربیل بازگردانده شد. هزاران کُرد در مقابل درب زندان در مراسم بدرقه پیکر او از زندان مرکزی بغداد به شهر اربیل شرکت کردند و در گورستان بِش برماغ در محله تیراره شهر اربیل با حضور وکیل عونی یوسف احمد (١٩٠٨-١٩٨٨) عضو کمیته مرکزی حزب دموکرات کُرد به خاک سپرده شد، پیش از اعدام، او و سه تن از همرزمانش وصیت‌نامه‌ای برای ملت نوشتند که در آن بر مواضع خود برای آزادی وطن تاکید کردند.
اعدام شهید خیرالله و همرزمانش بازتاب گسترده‌ای به همراه داشت و حزب کمونیست عراق با صدور بیانیه‌ای اعتراض خود را به اعدام آنان ابراز کرد، حزب خلق (حزب الشعب) در ارگان خود علیه اعدام آنان اعتراض کرد، شاعر بزرگ کُرد پیرمرد شعر «کستی نوی» (سوگ نو) را برایشان سرود و فایق بیکس نیز به همین مناسبت شعری با عنوان «قوم کُرد» سرود که بعداً به سرود تبدیل شد و در شهر سلیمانیه خوانده شد، همچنین اکثر افسران کُرد صفوف ارتش عراق از شهادت او اندوهگین شدند.
در سال ١٩٥٩ و در نخستین سفرش به شهر اربیل، رئیس مصطفی بارزانی تاج گلی را بر مزار شهید خیرالله نهاد و در ٢٠ ژوئن ١٩٩٨ با حضور وکیل محسن دزه‌ای نماینده رئیس مسعود بارزانی، در شهر اربیل از تندیس نامبرده پرده‌برداری شد.
منابع:- عثمان علی، مطالعاتی در جنبش معاصر کُردی ١٨٣٣ ـ ١٩٤٦ مطالعه‌ای تاریخی و اسنادی، (اربیل ـ دفتر تفسیر ـ چاپخانه فرهنگ ـ ٢٠٠٣م).
- تاریخ حزب دموکرات کردستان، کنگره و کنفرانس‌ها (برنامه و اساسنامه)، هیئت دایرةالمعارف حزب دموکرات کردستان، جلد اول، (اربیل- چاپخانه روکسانا- ٢٠٢١).
- ولید حمدی، کُردها و کردستان در اسناد بریتانیایی مطالعه‌ای تاریخی و اسنادی، (لندن ـ مطابع سجل العرب ـ ١٩٩٢م).
- عزیز شَمزینی، جنبش رهایی ملی کردستان، ترجمه فرید اسه‌سرد، (بدون مکان ـ اتحادیه میهنی کردستان ـ موسسه رسانه‌ای ـ چاپخانه شهید ابراهیم عزو ـ ١٩٨٤ز).
- عقیله رواندزی، سالحه خانم همسر شهید خیرالله عبدالکریم، مجله شاوشکا، مرکز شاوشکا برای فعالیت‌های فرهنگی، شماره ٢، اربیل، سَرماوه‌ز (نوامبر/دسامبر) سال ٢٠٠٢ز.
- مهدی محمد قادر، تحولات سیاسی کردستان عراق ١٩٤٥ ـ ١٩٥٨، (سلیمانیه ـ مرکز مطالعات استراتژیک کردستان ـ ٢٠٠٥ز).
- بکر برزنجی، شخصیت‌های سرشناس کُرد، جلد نهم، (بیروت ـ مرکز فرهنگی لبنانی برای چاپ و نشر و ترجمه و توزیع ـ ٢٠١٢ز).
- شیرزاد عبدالرحمن، هنوز هم با خاطرات آن مردی زندگی می‌کنم که به روی چوبه دار خندید!، روزنامه برایتی، ارگان حزب دموکرات کردستان ـ متحد، شماره ٢٨٠٥، اربیل، یکشنبه، ٤ آوریل ١٩٩٩ز.
- عبدالهادی رحمان قصاب، شهید خیرالله عبدالکریم برخی نکات و حقایق، روزنامه بارزان نیوز، شماره ٧٤، اربیل، یکشنبه، ٦ ژوئیه ٢٠٠٨ز.
- حبیب محمد کریم، تاریخ حزب دموکرات کردستان ـ عراق (در ایستگاه‌های اصلی) ١٩٤٦ ـ ١٩٩٣، (دهوک ـ چاپخانه خه‌بات ـ ١٩٩٨م).
- حسن مصطفی، بارزانی‌ها و جنبش‌های بارزان ١٩٣٢ ـ ١٩٤٧، چاپ دوم، (بغداد ـ دار آفاق عربیه للصحافه والنشر ـ ١٩٨٣م).
- عدنان نقشبندی، وفاداری به شهدا از خصلت‌های بارزانی جاویدان، روزنامه خه‌بات، زبان گویای حزب دموکرات کردستان ـ متحد، شماره ٩٨١، اربیل، جمعه، ٢٣ ژوئن ٢٠٠٠م.
- علی عبدالله، تاریخ حزب دموکرات کردستان ـ عراق تا برگزاری کنگره سوم، (بدون مکان ـ سپتامبر ١٩٦٨ز).
- فیصل رسول خوشناو، بیوگرافی افسران کرد، بخش اول، (اربیل ـ چاپخانه روژهلات ـ ٢٠١٨م).
- کریم شاره‌زا، المناضل الوطني الشهید خیرالله عبدالكریم، جریدة خه‌بات، لسان حال الحزب الدیمقراطي الكوردستاني ـ الموحد، العدد ٩٨٠، أربیل، الجمعة، ١٦ حزیران ٢٠٠٠م.
- کریم شاره‌زا، پرورش‌دهنده و افسر کردپرور شهید خیرالله عبدالکریم ١٩١٢ ـ ١٩٤٧، مجله شهرداری، ریاست شهرداری اربیل، شماره ٢١، اربیل، دسامبر ٢٠١٣م.
- مسعود البارزاني، البارزاني والحركة التحرریة الكردیة، المجلد الأول، الطبعة الثانیة، (بیروت ـ كاوا للثقافة الكردیة ـ ١٩٩٧م).