دلایل

پس از موفقیت کودتای ٨ فوریه ١٩٦٣ و به قدرت رسیدن حزب بعث در عراق، چندین دور مذاکره میان نمایندگان رهبری انقلاب و حکومت جدید عراق درباره وعده‌هایی که کودتاگران پیش از به قدرت رسیدن به رهبری انقلاب داده بودند، برگزار شد. آخرین مورد آن، سفر هیئت انقلاب به بغداد و همچنین کشورهای مصر و الجزایر بود.

به طور کلی، این مذاکرات نتیجه قابل ذکری در پی نداشت. این بار حکومت تلاش کرد مذاکرات را از طریق اعزام چندین هیئت رسمی به نزد ملا مصطفی بارزانی ادامه دهد. بدین منظور، اولین هیئت به ریاست طاهر یحیی، رئیس ستاد ارتش و عضو شورای فرماندهی انقلاب، با بارزانی در جوارقورنه دیدار کرد. رئیس بارزانی پیش‌نویس خودمختاری و مطالبات انقلاب را به هیئت تحویل داد و به آن‌ها هشدار داد که باید این مطالبات را تا پایان فصل بهار اجرا کنند، وگرنه جنگ از سر گرفته خواهد شد.

این پیش‌نویس به شورای فرماندهی انقلاب ارائه شد و آن‌ها سعی کردند مطالبات خود را کاهش دهند. به همین منظور و برای تغییر موضع رهبری انقلاب، هیئت دیگری مجدداً به جوارقورنه اعزام شد و با بارزانی دیدار کردند. آن‌ها برای حل مسائل بر سر چندین نکته توافق کردند. در ١١ مارس ١٩٦٣، شورای فرماندهی انقلاب بیانیه‌ای صادر کرد که در آن مسئله کرد و مطالبات آن را تعیین تکلیف کرد.

بیانیه شورای فرماندهی انقلاب شامل هیچ چیزی برای کردها نبود و مذاکرات به هیچ نتیجه‌ای نرسید. در همین راستا و پیرامون این موضوع، ملا مصطفی بارزانی صلاح دید که مشورت با دفتر سیاسی و رهبران ملی و برگزاری یک کنگره عمومی ضروری است. او فرستادگان ویژه خود را به تمامی مناطق کردستان اعزام کرد تا نمایندگانشان را به کنگره بفرستند. پس از پایان آمادگی‌ها، در ١٦ مارس ١٩٦٣، نمایندگان تمامی اقشار جامعه از طبقات و گروه‌های مختلف به کویه رسیدند. رهبران حزب دموکرات کردستان، فرماندهان یگان‌های پیشمرگه در انقلاب ایلول و سران عشایر انقلابی وارد کویه شدند.

برگزاری کنگره

کنگره در بازه زمانی ١٨ تا ٢٢ مارس ١٩٦٣ به ریاست ملا مصطفی بارزانی و زیر سایه نیروهای پیشمرگه انقلاب ایلول در خانه کاکه زیاد آغا در کویه با حضور ٢٥٠٠ نفر برگزار شد که ٢٠٠ نفر از آن‌ها حق رأی داشتند. هدف از این کنگره، تدوین مطالبات کردها از حکومت عراق بود. در نتیجه، هیئتی به ریاست جلال طالبانی تشکیل و به بغداد اعزام شد. این هیئت شامل صالح یوسفی، مسعود محمد، حسین خانقا، صمد محمد، حبیب محمد کریم، عگید صادق، شاخوان نامق، بابکر رسول، مصطفی عزیز و احسان شیرزاد بود.

تمام مذاکراتی که انجام شد با شکست مواجه شد. قدرت کودتاگر در بغداد در اندیشه وحدت با جمهوری مصر و جمهوری سوریه بود تا به یک جمهوری عربی متحد تبدیل شود. همچنین هیئت کردی به ریاست جلال طالبانی به همراه یک هیئت دولتی عراقی برای بار دوم به قاهره، پایتخت جمهوری عربی متحد، سفر کرد تا از جمال عبدالناصر حمایت بگیرد.

اما مذاکرات شکست خورد و در اوایل ژوئن ١٩٦٣، جنگ یک‌جانبه و غافلگیرانه‌ای توسط ارتش عراق علیه کردستان از سر گرفته شد. برخی از اعضای هیئت از محل اقامت خود گریختند و برخی دیگر در ٩ ژوئن ١٩٦٣ هنگام بازگشت به کردستان در فرودگاه کرکوک دستگیر شدند.

منابع

* مسعود بارزانی، بارزانی و جنبش آزادی‌خواهی کردی ١٩٦١-١٩٧٥، جلد سوم، بخش اول، (اربیل، چاپخانه وزارت آموزش، ٢٠٠٤م).

* تاریخ حزب دموکرات کردستان، کنگره و کنفرانس (برنامه و نظام‌نامه داخلی)، جلد اول و دوم، (اربیل – چاپخانه روژهلات - ٢٠٢١).

* محمود الدره، مسئله کردی و ملی‌گرایی عربی در نبرد عراق، (بیروت - انتشارات دارالطلیعه - ١٩٦٣م)..

* حبیب محمد کریم، تاریخ حزب دموکرات کردستان - عراق (در ایستگاه‌های اصلی) ١٩٤٦ - ١٩٩٣، (دهوک - چاپخانه خه‌بات - ١٩٩٨م).

* احمد دلزار، خاطرات روزهای زندگی من (اربیل - وزارت فرهنگ و جوانان - چاپخانه شهاب - ٢٠١٩م).

* کریس کوچرا، جنبش ملی کرد، ترجمه ابراهیم یونسی، چاپ دوم، (تهران - مؤسسه انتشارات نگاه - ١٣٧٧ه.ش).

* صلاح رشید، مام جلال، دیدار عمر از جوانی تا کاخ جمهوری (سلیمانیه - چاپخانه کاردو - ٢٠١٧).

* صلاح الخرسان، جریان‌های سیاسی در کردستان عراق، خوانشی در پرونده‌های جنبش‌ها و احزاب کردی در عراق ١٩٤٦-٢٠٠١، (بیروت - چاپخانه البلاغ - ٢٠٠١م).