Şert û merc û sedem

Wek encama Peymana Cezayîrê ya di 6ê Adara 1975an de di navbera her du welatên Îran û Îraqê de, bi fermana rêber Mistefa Barzanî şoreşa çekdarî (Şoreşa Eylûlê) li Başûrê Kurdistanê piştî civîneke berfireh li Hacî Omeran di 18ê Adara 1975an de rawestiya. Bi dawîbûna şoreşê û piştî peymaneke bi hikûmeta Şahê Îranê re, piraniya serkirdeyên partiyê û hejmareke mezin ji Pêşmerge û sivîlên Başûrê Kurdistanê penaberî Îranê bûn. Bi vî awayî bi pratîkî hema hema hemû rêxistin û dezgehên Partiyê hatin hilweşandin, di nav de serkirdayetiya partiyê li Başûrê Kurdistanê. Piştî derbasbûna çend mehan ji penaberiyê li Îranê, ji bo ji nû ve rêkxistina refên partiyê, serkirdayetiya Partiya Dêmokrata Kurdistanê bi serokatiya Mesûd Barzanî di 15ê Nîsana 1975an de li ser kaniyekê li derveyî bajarê Neqede bi navê (Hewt Çeşme) bi dizî bi her yek ji Cewher Namiq, Kerîm Sincarî, Arif Teyfûr û Mihemed Reza re civiya. Di wê civînê de biryar hat dayîn ku rêxistinên Partiyê ji nû ve bên avakirin, li pey wê û di destpêka Mijdara 1975an de, di civîneke veşartî de li Kerecê biryar hat dayîn ku serkirdayetiyeke nû ji endamên kevin ên Komîteya Navendî û kadroyên ciwan ên partiyê pêk bê da ku cihê serkirdayetiya kevin a partiyê bigire. Daxuyaniyek hat amadekirin û di 10ê Kanûna 1975an de bi navê (Serkirdayetiya Demkî) hat belavkirin. Hejmara endamên hilbijartî yên vê Serkirdayetiya Demkî ji yanzdeh endaman pêk dihat ku ew bûn: Mesûd Barzanî, Îdrîs Barzanî, Samî Ebdulrehman, Cewher Namiq, Kerîm Sincarî, Arif Teyfûr, Mihemed Reza, Azad Berwarî, Nûrî Şawîs, Elî Ebdullah û Kemal Kerkukî.

Ji bo piştrastkirina navên endamên Serkirdayetiya Demkî ya partiyê, pêwîstî bi lidarxistina konferansekê dît, ji ber ku li gorî bername û rêziknameya navxweyî ya ku di Kongreya Heştêm a Partiya Dêmokrata Kurdistanê sala 1970yî li Nawperdanê hatibû biryardan, diviyabû endamên Komîteya Navendî ya partiyê di nav kongreyê de bihatana hilbijartin. Eger şert û merc ji bo lidarxistina kongreyê ne guncaw bûna, wê demê destûr ji partiyê re hebû ku konferansê li her cihê ku be lidar bixe, bi şertê ku yek ji endamên Komîteya Navendî ya berê çavdêriya wê bike. Ji ber ku rewşa Partiyê û herêmê di wê demê de destûr nedida ku kongre bê lidarxistin, serkirdayetiya partiyê biryar da ku konferanseke berfireh li Ewropayê lidar bixe.

Bi hewldana Şaxa Şeşan a Partiya Dêmokrata Kurdistanê, di havîna 1976an de sînorên Ewropayê li hemberî koçberên Kurd hatin vekirin, piştî ku her du welatên Awisturya û Holandayê amadebûna xwe ji bo wergirtina hejmarek ji Kurdan wek koçber nîşan dan. Ji aliyê ofîsa têkiliyên Partiyê li Tehranê ve hejmarek ji koçberan, di nav wan de hejmarek ji endamên nû yên serkirdayetiyê, bo Ewropayê hatin şandin. Piştî gihîştina wan, ji aliyê Şaxa Şeşan ve li Ewropayê ji nû ve hatin rêkxistin û beşeke mezin ji wan li ser rêxistinên partiyê hatin dabeşkirin. Bi vî awayî rewşa partiyê li Ewropayê baştir bû û di 26ê Gulanê 1976an de Samî Ebdulrehman di konfêranseke rojnamevanî de li Londûnê ragihand ku şoreşa çekdarî li Başûrê Kurdistanê (Şoreşa Gulanê) dest pê kiriye. Di heman demê de serkirdayetiya Partiyê biryar da ku konferansa partiyê li Ewropayê lidar bixe.

Amadekariyên ji bo konferansê

Amadekarî ji aliyê Şaxa Şeşan a Partiya Dêmokrata Kurdistanê li Ewropayê ve ji bo lidarxistina konferansê hatin kirin û ji ber ku baregeha şaxê li Berlîna Rojava bû, bajar wek cihê lidarxistina konferansê hat diyarkirin. Piştî temambûna amadekariyan, ji lîjneya navçeyên Ewropayê hat xwestin ku nûnerên xwe bişînin Berlînê, ku ji bo her lîjneya navçeyê herî kêm du nûner hatin diyarkirin û lîjneya navçeyan di nav xwe de endamek bi dengdanê hilbijartin, ligel serokê lîjneya navçeyê ku rasterast diçû konferansê û bi raporan re hatin Berlînê. Salona zanîngeha Berlînê ji bo lidarxistina civînên konferansê hat kirêkirin û Komîsyona amadekar a konferansê hat avakirin ku ji van kesan pêk dihat: Samî Ebdulrehman, Nûrî Şawîs, Heme Reza û Arif Teyfûr.

Konferansê civînên xwe bi serokatiya Samî Ebdulrehman û komîteya rêkxistinê di 11ê Tebaxa 1976an de dest pê kir. Hejmara endamên lîjneya navçeyên Şaxa Şeşan li Ewropayê gihîşt çil endaman, lê hejmara giştî ya endamên ku beşdarî konferansê bûn, di nav de endamên Serkirdayetiya Demkî û bi kadroyên nû yên ku nû gihîştibûn Ewropayê û mêvanan, di nav wan de Îsmet Şerîf Wanlî, gihîşt 48-50 endaman. Ji wan: Tariq Akreyî (berpirsiyarê Şaxa Şeşan), Ezîz Şêx Reza, Siyamend Bena, Remzî Şaban, Dr. Bêrût, Hemîd Akreyî, Pola Mehdî Qesab Koyî, Mihemed Salih Cuma, Fewzî Esed, Mihemed Mîso, Cemal Elemdar, Dr. Umer Urmarî, Ferhad Sofî (Ferhad Cebraîl), Tewfîq Feylî, Macid Feylî, Îzedîn Berwarî, Ebdulqadir Berwarî, Ebdulselam Berwarî, Fayiq Nêroyî, Mihemed Emîn Delwî, Azad Mihemed Xefaf, Werya Saetî, Ebdulrehman Bêdawî, Xazî Zêbarî, Mihemed Hesen Uwnet, Dr. Sebah Merîwanî û hwd.

Lidarxistina konferansê

Karên konferansê ji 11 heta 16ê Tebaxê berdewam kir. Di destpêka civînê de Samî Ebdulrehman pêşnûmeya broşûreke heştê rûpelî ya Serkirdayetiya Demkî li ser konferansê bi sernavê (Rêbaza Tevgera Rizgariya Kurd) xwend, ku ji aliyê komîteya çavdêr û bi taybetî ji aliyê Samî Ebdulrehman û Nûrî Şawîs ve hatibû amadekirin. Ew broşûreke rexneyî bû li ser Şoreşa Eylûlê û serkirdayetiya wê, di bin bandora ramana çep a Marksîst a tund de hatibû nivîsandin. Broşûr ji aliyê endamên konferansê ve hat nîqaşkirin û piştre dengdan li ser hat kirin. Beşa duyemîn a erkên konferansê piştrastkirina navên endamên yanzdeh kesî yên Serkirdayetiya Demkî bû ku berê wek endamên serkirdayetiyê hatibûn hilbijartin. Bi zêdekirina çar endamên din, şert bû ku çar endamên nû yên hilbijartî yên di Serkirdayetiya Demkî de vegerin Başûrê Kurdistanê. Piştî ragihandina navên wan û dengdan li ser wan, her yek ji Werya Saetî, Dilşad Mîran, Azad Xefaf û Ebdulrehman Bêdawî wek endamên nû yên Serkirdayetiya Demkî hatin hilbijartin û li lîsteya endamên Serkirdayetiya Demkî hatin zêdekirin. Bi vî awayî hejmara endamên Serkirdayetiya Demkî bû 15 endam ku bi awayekî qanûnî hatin piştrastkirin.

Li kêleka kar û erkên xwe, çend biryarên siyasî di Konferansa Berlînê de hatin derxistin, di nav wan de ji nû ve hilbijartina rêber Mistefa Barzanî wek serokê Partiya Dêmokrata Kurdistanê û yek ji girîngtirîn biryarên wê amadekarî bû ji bo Kongreya Nehem a Partiyê.

Piştî bidawîbûna kar û erkên Serkirdayetiya Demkî û hilbijartina endamên nû û piştrastkirina wan, konferans ji aliyê Şaxa Şeşan ve berdewam kir. Piştî navlêkirina berbijêran, biryar hat dayîn ku dengdan bê kirin ji bo hilbijartina du endamên karîger ên komîteyê di nav Şaxa Şeşan de li Ewropayê. Wek encama dengdanê, Tariq Akreyî ji nû ve wek berpirsiyarê şaxê hat diyarkirin û Siyamend Bena û Ebdulselam Berwarî wek du endamên karîger ên şaxê hatin hilbijartin. Her wiha her yek ji Cercîs Hesen û Hemîd Eqrawî li desteya karîger a şaxê hatin zêdekirin.

Karên konfransê şeş rojan dom kir û di 16ê tebaxa 1976an de bi dawî bû, ku ev dîrok bi dîroka damezrandina Partiya Dêmokrata Kurdistanê re hevdem e. Bi vê boneyê merasîmeke biçûk hat lidarxistin, piştre êvara heman rojê biryarên konfransê li ser endam û beşdaran hatin xwendin. Ji ber hesasiyeta barûdoxê siyasetmedar ê wê demê, ti daxuyaniyeke dawî ya konfransê nehat belavkirin. Pirtûkçeyek bi sernavê (Rêbaza Tevgera Rizgariya Kurd) hat çapkirin û piştre ew pirtûkçe wekî rapora siyasetmedar a Rêbertiya Demkî ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê ku di 11-15ê tebaxa 1976an de hatibû derxistin, hat pesendkirin.

Çavkanî

* Farûq Mihemed Mihemedemîn, Siyaseta Îranê li hember tevgera rizgariya Kurd li Başûrê Kurdistanê (1975-1989), (Silêmanî, Çapxaneya Rê Nû – 2014).

* Dîroka Partiya Dêmokrata Kurdistanê, Kongre û Konfrans (Bername û Rêziknameya Navxweyî), Desteya Ensîklopediya Partiya Dêmokrata Kurdistanê, Bergê yekem, (Hewlêr - Çapxaneya Roxana - 2021).

* Selah El-Xersan, Tevgerên Siyasetmedar li Kurdistanê Îraq, xwendinek di dosyayên tevger û Partiyekan Kurdî li Îraqê 1946-2001, (Beyrût – Çapxaneya El-Belax – 2001).

* Chris Kutschera, Tevgera Neteweyî ya Kurd, wergêr: Îbrahîm Yûnisî, çapa duyem, (Tehran - Weşanxaneya Negah - 1377).

* Konfransa serokên OPECê bi hişyariya Bûmedyen ji bo rojava hat avakirin, Rojnameya Îtilaat, hejmar 14651, roja çarşemê 14ê meha Esfendê 1353.

* Omer Osman, Jînge Kurdî, (Hewlêr, Çapxaneya El-Hac Haşim, 2005).

* Dr. Elî Teter Nêrweyî, Tevgera Rizgariya Neteweya Kurd li Kurdistanê Îraq di salên şerê Îraq û Îranê de (1980-1988), çapa yekem, (Hewlêr - Çapxaneya El-Hac Haşim - 2008).

* Pêşnûmeya Rêziknameya Navxweyî ya Partiya Dêmokrata "Kongreya Heştêm" (1970), Beşa çarem (Rêxistinên Partî – erk û desthilatên wan), Madeya heftemîn û dehem – Komîsyona Navendî, xala 2.

* Hamid El-Kewherî, Îdrîs Mistefa Barzanî û Barzaniyan em wan baştir nas dikin, Dîroka Devkî, (Stokholm 2014).

* Mihemed Mela Qadir, Tomara Têkoşînê, dîrokeke kurt a Partî û Barzanî yê Nemir, çapa sêyem, (Hewlêr, Çapxaneya Aras, 2012).

* Arşîva Desteya Ensîklopediyê, hevpeyvîn bi Kerîm Şingalî re, (Hewlêr - 29/1/2017).

* Arşîva Desteya Ensîklopediyê, hevpeyvîn bi Arif Teyfûr re, (Xazir - 11/12/2016).

* Arşîva Desteya Ensîklopediyê, hevpeyvîn bi Mûlazim Yûnis Rozbeyanî re, 14/8/2016

* Arşîva Desteya Ensîklopediyê, hevpeyvîn bi Tariq Akreyî re, (Hewlêr - 2017).

* Arşîva Desteya Ensîklopediyê, hevpeyvîn bi Ebdulselam Berwarî re, (Hewlêr – 2017).

* Partiya Dêmokrata Kurdistanê - Rêbertiya Demkî, Rêbaza Tevgera Rizgariya Kurd, nirxandina Şoreşa Eylûlê û bernameya nû ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê, rapora siyasetmedar a Rêbertiya Demkî ya Partiya Dêmokrata Kurdistanê, ya ku ji aliyê konfransa Partî ve di (11-15)ê tebaxa 1976an de hat pesendkirin.