Toplanma nedenleri

10 Haziran 1963 tarihinde rejim, tüm silahlı kuvvetlerini savaş meydanlarına göndererek Kürdistan'a yönelik saldırılarını yeniden başlattı. Rejim bu saldırılarda bölgedeki bölgesel güçlerden de yardım aldı; zira CENTO paktı üyesi olan Türk ve İran hava kuvvetlerinin Irak sınırını geçip Peşmerge üslerini bombalamasına izin verildi. Suriye ordusu ise Irak topraklarına karadan girerek Behdinan bölgesinden Irak ordusuna yardım sağladı. Sovyetler Birliği ve İngiltere gibi uluslararası güçler de Irak ordusuna yardım etmeye başladı.

Kürdistan ordusu kendini savunmak için birçok cephe açtı ve saldırılara karşı koydu. O dönemde lider Mustafa Barzani, partinin siyasi bürosuna birçok mektup göndererek, parti sekreteri İbrahim Ahmed ve siyasi bürodan ordunun kendi bölgelerindeki birliklerine karşı bazı saldırılar başlatmalarını istedi. Ancak siyasi büro ve özellikle İbrahim Ahmed bu talebe yanıt vermediler; hatta kendilerinden izin almadan hükümet güçlerine saldıran komutanları bile engellediler. Bu davranışlar, lider Mustafa Barzani ile İbrahim Ahmed arasında bir soğukluğa neden oldu.

18 Kasım 1963 tarihinde ordu, bir darbeyle Baas hükümetini devirdi. Darbenin ardından Abdüsselam Arif iktidarı ele geçirdi ve doğrudan devrim liderliğini müzakerelere çağırdı. 1963 Aralık ayında lider Barzani'nin siyasi büro ile istişaresinden sonra müzakereler başladı. Süleymaniye Valisi Albay Abdürrezzak Mahmud hükümeti temsilen Ranya'ya ulaştı ve lider Mustafa Barzani ile siyasi büro üyeleri Celal Talabani ve Nuri Şawis ile bir araya geldi. Müzakereler taraflar arasında bir anlaşma ile sonuçlandı ve hükümet 10 Şubat 1964 tarihinde anlaşma bildirisini yayınlayarak (Devlet, Kürtlerin ulusal haklarını tanır) ifadesine yer verdi.

17 Şubat 1964 tarihinde İbrahim Ahmed, Aziz Şemzini ve Ömer Mustafa Debaba, Sengeser'e ulaştı ve lider Barzani ile bir araya geldi; bu toplantı sonucunda tüm taraflar 10 Şubat anlaşmasını kabul etti. Sengeser'de bir hafta kaldıktan sonra İbrahim Ahmed ve arkadaşları Mawat şehrine döndüler ve orada tekrar muhalefete başladılar. Bu durum, çok sayıda komutan ve Peşmergenin Mawat'tan ayrılıp Sengeser'deki lider Barzani'nin yanına gitmesine ve onu siyasi büronun planından haberdar etmesine yol açtı. Peşmerge komutanlarının gelişinin ardından lider Barzani onlarla bir toplantı yaptı ve istişarenin ardından, siyasi büroyu izleyen tüm komutanları görevden alıp yerlerine güvenilir başka komutanlar atamaya karar verdi. Görevden alınan komutanlar şunlardır: Celal Talabani, Ömer Mustafa Debaba, Ali Askeri ve Kemal Müfti. Buna karşılık olarak İbrahim Ahmed ve siyasi büro, 9 Nisan 1964 tarihinde Mawat konferansını düzenleyerek lider Mustafa Barzani'nin parti başkanlığı üyeliğini askıya almaya karar verdiler.

 Lider Mustafa Barzani'nin üyeliğinin askıya alınmasının ardından Peşmerge güçleri iki cepheye bölündü. Kürdistan Demokrat Partisi'nin birliğini korumak amacıyla Yüksek Denetim ve Teftiş Komitesi, partinin altıncı kongresinin toplanmasını önerdi. Bu amaçla komite, siyasi büronun karargahı olan Mawat'ı ve başkanın karargahı olan Sengeser'i ziyaret etti. Sonuç olarak lider Mustafa Barzani kongrenin toplanmasını onayladı ancak siyasi büro kongrenin toplanmasından yana değildi.

Kongrenin toplanması

Kongre, 1 ile 7 Temmuz 1964 tarihleri arasında Qeladizê şehrinde 639 delegenin katılımıyla gerçekleşti. Kongrenin 1 Temmuz'da başlamasından itibaren, lider Mustafa Barzani'nin emriyle kongreden on iki delegeden oluşan bir heyet, Mawat toplantısındaki grubu kongreye katılmaya ve sorunlarını orada dile getirmeye davet etmek için Mawat'ı ziyaret etti. Heyet; İsmail Mela Aziz, Ali Hazar, Mecid Etruşi, Ahmed Etruşi, Fatih Muhammed Emin, Celal Mahmud vb. isimlerden oluşuyordu, ancak onlar kongreye katılmayı reddettiler. Kongre birkaç gün gecikmesine rağmen çalışmalarına devam etti ve en önemlileri şunlar olan birçok karar aldı: Devrim Komuta Konseyi'nin kurulması, Mawat konferansı kararlarının reddedilmesi ve on dört üyenin ihraç edilmesi. İhraç edilenler şunlardır: İbrahim Ahmed, Nuri Şawis, Ömer Mustafa Debaba, Seyid Aziz Seyid Abdullah Şemzini, Celal Talabani, Ali Hamdi, Abdurrahman Zabihi, Ali Askeri, Ahmed Abdullah, Hilmi Ali Şerif, Muhammed Hacı Tahir, Mela Abdullah İsmail (Mela Mator), Nuri Ahmed Taha ve Ali Abdullah.

Lider Mustafa Barzani oybirliğiyle yeniden partinin başkanı seçildi ve yeni bir merkez komitesi oluşturuldu. Bunlardan (14) üye doğrudan kongre tarafından seçilirken, Başkan tarafından liderlik üyeleri için üç kişi aday gösterildi: Mustafa Qeredaxi, Muhammed Emin Muhammed Ali ve Ömer Şerif. Kongre delegeleri, bu üyeleri seçme konusunda başkanı yetkilendirmişti.

Yeni merkez komitesi şunlardan oluştu::

1- Mustafa Barzani Başkan

2- Habib Muhammed Kerim Sekreter

3- Dr. Mahmud Osman

4- Salih Yusufi

5- Aziz Akreyi

6- Dr. Fuad Celal

7- Yedullah Feli

8- Ali Kasım Sincari

9- Numan İsa Şerif

10- İsmail Arif

11- Haşim Hasan Akreyi

12- İsmail Mela Aziz

13- Şeyh Muhammed Hersin

14- Mustafa Qeredaxi

15- Muhammed Emin Muhammed Ali

16- Ömer Şerif

17- Ramazan Akreyi

18- Fatih Muhammed Emin

Daha sonra merkez komite, Mustafa Barzani başkanlığında siyasi büro üyelerini ve sekreteri seçti; bu büro şunları içeriyordu: Sekreter olarak Habib Muhammed Kerim, Dr. Mahmud Osman, Mustafa Qeredaxi, İsmail Arif Gafur ve Haşim Akreyi. Ayrıca Yüksek Denetim ve Teftiş Komitesi de doğrudan kongre delegeleri tarafından seçildi; bunlar: Şevket Hacı Ali, Faris Kormarki, Muhammed Mela Kadir, Sabri Botani, Mela Salih Hacı ve Mela Haydar Muhammed Hüseyin'dir.

Kongre ayrıca yeni bir liderlik seçti ve iç tüzüğü onayladı.

Kaynaklar

* Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi, 1958-1961, İkinci Cilt, (2012).

* Salah el-Harsan, Irak Kürdistanı'ndaki Siyasi Akımlar, Irak'taki Kürt Hareketleri ve Partilerinin Dosyaları Üzerine Bir Okuma 1946-2001, (Beyrut – El-Belag Matbaası – 2001 M.).

* Habib Muhammed Kerim, Kürdistan Demokrat Partisi-Irak'ın Tarihi (Ana Duraklarda) 1946 - 1993, (Duhok – Xebat Matbaası – 1998 M.).

* Nizar Xeylani, Esad Xeylani Günlüklerini İnceliyor (Erbil – Bedirhan Basım ve Yayın Kurumu - Hevi Matbaası – 2014 M.).

* Abdülsettar Tahir Şerif, Hayatla Mücadele, Anılar 1971-1935, Birinci Cilt, (Kerkük – Arabxa Matbaası, 2005 M.).

* Hüseyin Muhammed Aziz, (İbrahim Ahmed) ile Beş Saat, (Süleymaniye, Sima Matbaası, Üçüncü Baskı, 2002 M.).

* Şekib Akreyi, Kürdistan'da Çile Yılları, Kürdistan ve Irak'taki En Önemli Siyasi ve Askeri Olaylar 1958'den 1980'e kadar, İkinci Baskı, (Erbil, Manara Matbaası – 2007 M.).

* Ali Sincari, Kürt Meselesi ve Irak'taki Arap Baas Partisi, Üçüncü Bölüm, (Duhok, Xani Matbaası, 2012 M.).