بارودۆخ و ئامادەکارییەکان

ئەندامانی سەرکردایەتی کاتی پارتی دیموكراتی كوردستان کە لە کۆنگره‌ی نۆیه‌م جیاببوونەوە، لە کۆتایی ساڵی ١٩٨٠ حیزبێکی نوێیان پێکهێنا و ناویان لێنا (حیزبی گەلی دیموكراتی كوردستان)، لە ٢٨ی تشرینی دووەمی ١٩٨٠، بەرەی نیشتمانی دیموكراتی عێراقی (جود) پێکهێنرا کە پێکهاتبوو لە پارتی دیموكراتی كوردستان و شەش حیزبی دیکەی کوردستان و عێراق، پاشان شەڕی عێراق و ئێران دەستی پێکرد کە هەشت ساڵی خایاند لە ٢٢ی ئەیلوولی ١٩٨٠، کە هێزە کوردییەکانی بە درێژایی ماوەی شەڕەکە سەرقاڵ کرد.

لەو ماوەیەدا، شەڕی ناوخۆ زۆربەی هێز و پارتییەکان کوردی گرتەوە، بەتایبەتی پارتی دیموكراتی كوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان تاوەکو لە کۆنگرەی تاران لە تشرینی یەکەمی ١٩٨٦ کۆتایی هات، هەروەها کۆچی دوایی پێشوەختەی ئیدریس بارزانی لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٧، پێکهێنانی بەرەی کوردستانی لە ٢ی ئایاری ١٩٨٨ کە حەوت حیزبی کوردی لەخۆگرتبوو. پاشان وەستانی شەڕی عێراق و ئێران دوای هەشت ساڵ لە ٢٠ی ئابی ١٩٨٨، و هێرشە دڕندەکانی ڕژێمی بەعس بۆ سەر کوردستان لە ساڵی ١٩٨٨، و هێرشە کیمیاییەکان و ئەنفالکردنی کوردستان و چەندین ڕووداوی گرنگی دیکە لەو ماوەیەدا ڕوویاندا.

بەپێی پەیڕەوی ناوخۆی پارتی، بڕیار بوو کۆنگرەی دەیەم لە ساڵی ١٩٨٣ یان ١٩٨٤ ببەسترێت، بەڵام بەهۆی بارودۆخی نەگونجاو و پێشهاتی نەخوازراو دوادەخرا، دواجار لە کۆبوونەوەی کۆمیتەی ناوەندی لە مانگی حوزەیرانی ١٩٨٩ بڕیاری بەستنی کۆنگرەکە درا، هەروەها لە هەمان کۆبوونەوەدا بڕیار درا لیژنەیەکی ئامادەکاری بۆ کۆنگرەکە پێکبهێنرێت بە مەرجێک هیچ کام لە ئەندامانی کۆمیتەی ناوەندی نەبن، لیژنەیەک بە سەرۆکایەتی نێچیرڤان ئیدریس بارزانی پێکهێنرا، لە تەممووزی هەمان ساڵدا هەڵبژاردن بۆ پاڵاوتنی ئەندامانی کۆنگرە لەنێوان ڕێکخستنە سەربازی و حیزبییەکان دەستی پێکرد و لە تشرینی یەکەمی ١٩٨٩ ئامادەکارییەکان بۆ کۆنگرە تەواو بوون.

بەستنی کۆنگرە

کۆنگرەکە لە ماوەی ٢ بۆ ١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٩ لە گوندی هیشماوەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان بە بەشداری ٣٣٢ نوێنەری هەڵبژێردراو لە ناوچە ئازادکراوەکانی دەرەوەی کۆنترۆڵی حکومەتی عێراق و نوێنەرانی دیاریکراو لە ناوچە داگیرکراوەکان بەسترا، و کارەکانی بە دروشمی (درێژەدان بە خەبات بۆ دیموکراسی بۆ عێراق و ئۆتۆنۆمی بۆ کوردستان) دەست پێکرد.

ڕاپۆرتی سیاسەتمەدار بۆ کۆنگرە لەلایەن عەلی عەبدوڵڵا سکرتێری کۆمیتەی ناوەندی خوێندرایەوە، پاشان بروسکەی ١٣٠ حیزب و ڕێکخراوی سیاسەتمەدار کە دۆستی پارتی دیموكراتی كوردستان بوون خوێندرانەوە، کۆنگرە بۆ جاری دووەم لە مێژووی پارتیدا بڕیاری نوێکردنەوەی مناصبی جێگری سەرۆکی دا.

لە کۆنگرەی یەکەم (یەکگرتنەوەی یەکەم)، سەرۆک دوو جێگری هەبوو، بەڵام بە پێچەوانەوە مناصبی سکرتێر هەڵوەشایەوە، کە لەگەڵ جێگر لە کۆنگرەی یەکەمدا هەبوو، لەسەر ئەم بنەمایە و بە پێشنیاری سەرۆک مەسعود بارزانی عەلی عەبدوڵڵا وەک سکرتێری سەرۆک دیاریکرا، و نوێنەرانی کۆنگرەکە ڕەزامەندییان لەسەر دا.

لەو کۆنگرەیەدا چەند بڕیارێک درا و ماددەی (٥)ی بەرنامەکە بە تەواوی هەموار کرایەوە و گۆڕانکاری لە دەسەڵاتەکانی سەرۆکی پارتی دیموكراتی كوردستان کرا و دەسەڵاتەکانی سکرتێری پارتی هەڵوەشایەوە، بڕیار درا لە جیاتی سکرتێر، جێگری سەرۆک لەلایەن سەرۆکەوە دیاری بکرێت، و مەسعود مستەفا بارزانی جارێکی دیکە بە کۆی دەنگ وەک سەرۆکی پارتی دیموكراتی كوردستان هەڵبژێردرایەوە. 

پەیڕەوی پارتی دیموكراتی كوردستان، بەپێی پەیڕەوی ناوخۆی کۆنگرەی دەیەم، خانەکان و خانە سەرەکییەکان و لیژنەی ڕێکخراوەکان و لیژنە ناوخۆییەکان و لیژنەی لقەکان و کۆمیتەی ناوەندی و مكتب سیاسی و سەرۆکی لەخۆگرتبوو. هەروەها لیژنەی پشکنینی ناوەندی لەلایەن مكتب سیاسییەوە هەڵبژێردرا، و لە یەک ئەندامی مكتب سیاسی و دوو ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی پێکهاتبوو، و ئەندامەکانی بە شێوەی خولی دەگۆڕدران.

سەرکردایەتی هەڵبژێردراوی کۆنگرەی دەیەم:

نێچیرڤان بارزانی

دکتۆر جرجیس حەسەن

جەوهەر نامیق سالم

دکتۆر ڕۆژ نوری شاوەیس

هۆشیار مەحمود محەمەد فارس

فازڵ میرانی

عەبدولموهەیمەن بارزانی

فەلەکەدین کاکەیی

حەمید ئەفەندی

مەسعود ساڵەیی

کریستۆف یەڵدا تەرخان

عیزەدین بەرواری

ئازاد قەرەداغی

دکتۆر کەمال کەرکوکی

زەعیم عەلی

دکتۆر پیرۆت ئەحمەد ئیبراهیم

قادر قادری عەلی

قادر قاچاخ

دکتۆر عەلی بابا شاوەیس

دکتۆر محەمەدساڵح جومعە

درویش عەبدولڕەحمان ئاغا

عومەر عوسمان میرگەسۆری

هەروەها ئەندامانی یەدەگی کۆمیتەی ناوەندی بەم شێوەیە هەڵبژێردران:

دکتۆر ناسیح غەفور

مەحمود محەمەد

کەمال حەسەن چاومان

یونس ڕۆژبەیانی

کەمال حەسەن چاومان

یونس ڕۆژبەیانی

سەید سەید ساڵح بەرواری

لە یەکەم کۆبوونەوەی کۆمیتەی ناوەندیدا، ئەندامانی نوێی مكتب سیاسی هەڵبژێردران کە بریتی بوون لە: 

نێچیرڤان بارزانی، فازڵ میرانی، دکتۆر ڕۆژ نوری شاوەیس، دکتۆر جرجیس حەسەن، جەوهەر نامیق، هۆشیار زێباری و زەعیم عەلی.

لەبەر ئەوەی بارودۆخ لە کوردستان دوای پرۆسەکانی ئەنفال بە تەواوی تێکچووبوو، دوای کۆنگرە هەوڵی ئەنجامدانی گۆڕانکاری لە لقەکان و گەڕاندنەوەی مەفرەزەکانی پێشمه‌رگه بۆ کوردستان درا.

سەرچاوەکان:

١- محه‌مه‌د مه‌لا قادر، خه‌باتنامه‌، كورته‌ مێژووی پارتی و بارزانی نه‌مر، چاپی سێیه‌م، (هه‌ولێر- چاپخانه‌ی ئاراس- ٢٠١٢).

٢- مێژووی پارتی دیموكراتی كوردستان، كۆنگره‌ و كۆنفرانس (پرۆگرام و په‌یڕه‌وی ناوخۆ)، ده‌سته‌ی ئینسكلۆپیدیای پارتی دیموكراتی كوردستان، به‌رگی دووەم، (هه‌ولێر- چاپخانه‌ی رۆكسانا- ٢٠٢١).

٣- حبیب محمد کریم، تاریخ پارتی دیموكراتی كوردستان ـ العراق (في محطات رئیسیة) ١٩٤٦ ـ ١٩٩٣، (دهوك ـ مطبعة خه‌بات ـ ١٩٩٨م).

٤- انعقاد المؤتمر العاشر للحزب الدیمقراطي الكردستاني، صحیفة زاگروس، العدد الأول، شباط ١٩٩٠م.

٥- كریم حبیب حاجي، مذكراتي في ثورتي أیلول وگولان المجیدتین، الطبعة الثانیة، (دهوك ـ مطبعة خاني ـ ٢٠١٦م).

٦- پارتی دیموكراتی كوردستان، په‌یره‌وی ناوخۆی کۆنگرەی ده‌یه‌م، (بێ شوێن ـ  چاپخانه‌ی خه‌بات ـ بێ ساڵ).

٧- ئه‌رشیفی ده‌سته‌ی ئینسكلۆپێدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.

٨- لیسته‌ی ناوی پاڵێوراوانی پارتی دیموكراتی كوردستان بۆ ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی له‌ كوردستان، ڕۆژنامه‌ی پێشكه‌وتن، ئۆرگانی یه‌كێتی قوتابیان و لاوانی دیموكراتی كوردستان ـ عێراق، ژماره‌ ٢٦، ئایاری ١٩٩٢ز.

٩- هه‌ڤاڵی خه‌باتكه‌ر سه‌ید صالح كۆچی دوایی ده‌كات، ڕۆژنامه‌ی خه‌بات، ئۆرگانی پارتی دیموكراتی كوردستان، ژماره‌ ٦١٨، ئاداری ١٩٩٢ز.