اوضاع پیش از عملیات

پس از پیروزی نیروهای پیشمرگه در نبرد تنگه زاخو، عیسی سوار از بارزانی خواست تا نیرویی برای حمله به شرکت نفت عین زاله تشکیل دهد و پس از موافقت و بررسی تمامی ابعاد عملیات، آماده‌سازی‌ها در شرایط کاملاً محرمانه آغاز شد. سپس اسعد خوشوی، فرمانده کل منطقه بادینان، عیسی سوار را به فرماندهی این عملیات نظامی منصوب کرد.

فرماندهان منطقه اهمیت زیادی به جمع‌آوری اطلاعات درباره موقعیت عین زاله می‌دادند که حدود ١٥ تا ٢٠ کیلومتر از منطقه کوهستانی فاصله داشت و با نزدیک‌ترین موضع پیشمرگه ٨ تا ١٠ ساعت پیاده‌روی فاصله داشت. رود دجله به عنوان یک مانع آبی برای عبور پیشمرگه‌ها به شمار می‌رفت، به همین دلیل عملیات باید در زمانی رکوردساز انجام می‌شد تا نیروها در حین عقب‌نشینی با نیروهای دولتی روبرو نشوند و از بمباران جنگنده‌ها در امان بمانند. موضوعی که کار را برای پیشمرگه‌ها آسان‌تر کرد این بود که در سپتامبر ١٩٦٢، دو پلیس کورد به نام‌های حمه سور حسین برزنجی و مصطفی فرج شوانی که در شرکت نفت عین زاله کار می‌کردند، به انقلاب پیوستند. پس از گفتگو با فرماندهان منطقه، رایزنی‌ها، تبادل اطلاعات و نظرات برای مشارکت در عملیات، موافقت نهایی صادر شد. 

آماده‌سازی پیشمرگه‌ها

پیش از عبور پیشمرگه‌ها از رود دجله، عیسی سوار جلسه‌ای با تمامی فرماندهان و مسئولان پیشمرگه برگزار کرد. در این جلسه، نیروها به سه گروه تقسیم شدند و به هر گروه فرماندهی با وظایف مشخص به شرح زیر واگذار شد: 

گروه اول: نیروی عیسی سوار متشکل از ملا حمدی عبدالمجید السلفی، عبدالرحیم جسیم، گروهبان درویش و حاج قادو کرافی به همراه راهنمای اصلی مصطفی فرج بود و وظیفه این گروه کنترل دروازه اصلی شرکت بود.

گروه دوم: نیروی هاشم میروزی که متشکل از علی سیف‌الدین، مراد مومی و شاهین شیخو به همراه تعدادی از پیشمرگه‌ها و فرمانده اصلی حمه سور حسین برزنجی بود. وظیفه اصلی این گروه حمله به پاسگاه پلیس عین زاله بود.

و گروه آخر به فرماندهی علی هالو علی، به همراه فرمانده دسته عبدالرحمن دینو و تعدادی دیگر از پیشمرگه‌ها بود و وظیفه این گروه کنترل چندین موسسه مهم در داخل شرکت، به‌ویژه اتاق (تلفن‌خانه و بی‌سیم) به همراه استقرار نیروی احتیاط در تپه‌های اطراف شرکت بود.

تلفات دشمن و دستاوردهای پیشمرگه

در شب ١١-١٢ اکتبر ١٩٦٢، نیروهای پیشمرگه بر اساس نقشه قبلی عملیات را آغاز کردند و پس از درگیری شدید با نگهبانان و پلیس در شرکت، موفق شدند اهداف خود را هدف قرار دهند؛ به طوری که تعدادی از نیروهای پلیس کشته و برخی دیگر مجروح شدند. نیروهای پیشمرگه همچنین موفق شدند ٧٠ پلیس و افسر را اسیر کنند که در میان آن‌ها مدیر شرکت (دیک دانکورت) به همراه دو مهندس بریتانیایی حضور داشتند. 

در همین حال، پیشمرگه‌ها یک انبار نفت، تلفن‌خانه و هشت خودروی متعلق به شرکت را به آتش کشیدند. دستاوردهای پیشمرگه شامل ٣٣ قبضه تفنگ و مسلسل، شش قبضه هفت‌تیر، دو تیربار برن، دو دوربین عکاسی و مقدار زیادی تجهیزات پزشکی بود. خسارت نیروهای پیشمرگه در این حماسه، شهادت یکی از پیشمرگه‌ها به نام شاهین شیخو بود که نیروهای عراقی بعداً جسد او را از قبر بیرون کشیده و پس از کشیدن آن با یک خودروی نظامی در عین زاله، مورد توهین غیرانسانی قرار دادند.

بازتاب این عملیات 

به دلیل اهمیت و بازتاب پیروزی پیشمرگه در این عملیات، ملا مصطفی بارزانی پیام تبریکی برای عیسی سوار ارسال کرد. پس از آزادی تمامی افراد پلیس و کارکنان شرکت توسط نیروهای پیشمرگه، زندانیان خارجی بنا به دستور پرزیدنت بارزانی به مقر وی فرستاده شدند. هنگامی که آن‌ها به مقر رسیدند، بارزانی شخصاً از آن‌ها استقبال کرد؛ مورد احترام زیادی قرار گرفتند و تمامی امکانات رفاهی برای آن‌ها فراهم شد. لازم به ذکر است که در جریان آزادی این زندانیان و تمامی اتباع خارجی، انقلاب کورد هیچ‌گونه سود مادی از هیچ طرفی مطالبه نکرد، بلکه آن‌ها را به صورت رایگان آزاد نمود. 

این بدان معناست که انقلاب کورد با رهنمودهای رهبر انقلاب، ملا مصطفی بارزانی، همواره اصول حقوق بشر، ارزش‌های انسانی و قوانین جنگ را رعایت می‌کرد و هرگز به شکنجه اسرای جنگی و خشونت متوسل نشد. با وجود وحشیگری ارتش دشمن و عدم حمایت بین‌المللی از انقلابش، کوه‌ها دوستان آن‌ها بودند و به آن‌ها تکیه داشتند. 

عملیات عین زاله در خاطرات فرماندهان ارتش عراق

حتی این عملیات بزرگ در نوشته‌ها و خاطرات فرماندهان ارتش عراق که دشمنان انقلاب کورد بودند نیز به وضوح مورد اشاره قرار گرفته است. به عنوان مثال، سپهبد سعید حمو التلعفری، فرمانده وقت هنگ دوم از تیپ یازدهم ارتش عراق، در یادداشت‌های خود می‌نویسد: "این اقدام شجاعانه نیازمند آمادگی جسمانی بالایی بود، زیرا نیروهای پیشمرگه موفق شدند دو بار از رود دجله عبور کنند و عملیات در دو شب و یک روز انجام شد." همچنین سرتیپ ستاد عبدالکریم فرحان، فرمانده لشکر اول ارتش عراق، نوشت: "انقلابیون کورد حمله موفقیت‌آمیز و شجاعانه‌ای را علیه چاه‌های نفت در عین زاله در شمال غربی موصل انجام دادند."

 هدف از عملیات

هدف از این عملیات، نشان دادن این موضوع به حکومت عراق بود که نیروهای پیشمرگه نه تنها می‌توانند در مناطق کوهستانی بجنگند، بلکه می‌توانند فراتر از آن رفته و اقدامات مشابهی را در دشت‌های وسیع و هموار انجام دهند. از سوی دیگر، حمله به شرکت عین زاله بازتاب گسترده‌ای در محافل مالی بین‌المللی داشت و در نتیجه، توجه به انقلاب کورد در دالان‌های بین‌المللی دوچندان شد. از طرفی دیگر، این عملیات به اعتبار دولت آسیب زد زیرا در حفاظت از تاسیسات خود ناکام ماند و کشورهای خارجی دارای منافع نفتی در عراق را نگران کرد. همچنین می‌توان به جنبه مثبت دیگر این عملیات اشاره کرد که به نفع اعتبار انقلاب کورد و تضعیف اعتبار دولت بود؛ یعنی تشویق روزنامه‌نگاران خارجی برای سفر به کوردستان و انجام پژوهش درباره انقلاب کورد و دلایل مبارزه ملت کورد، و رساندن صدای انقلاب کورد به جهان. 

منابع:

١- عبدالفتاح علی البوتانی، منطقه بادینان ١٩٢٥ – ١٩٧٠، ج ٢، (چاپخانه دانشگاه صلاح‌الدین- اربیل- ٢٠١٧).

٢- روژین چلبى منیر، زاخۆ ١٤ى تیرمەها ١٩٥٨ – ٦ى ئادارى ١٩٧٥، سەنتەرى زاخۆ بۆ ڤەکۆلینێن کوردى، (زاخۆ- ٢٠١٨).

٣- مەسعود بارزانى، بارزانى و بزووتنەوەى ڕزگاریخوازى کورد، بەرگى سێیەم، بەشى یەکەم، (چاپخانەى وەزارەتى پەروەردە، ٢٠٠٤).

٤- شەوکەت مەلا ئیسماعیل حەسەن، رۆژانێ لە مێژووى شۆڕشى ئەیلول، چاپى دووەم، (نووسینگەى تەفسیر- هەولێر- ٢٠٠٦).

٥- سعید حمو، مذكرات أمر لواء مشاة، بغداد، ١٩٧٧.