استاد هاشم حسن رشید حسن معروف به استاد هاشم هاشم آکره‌یی و هاشم الحاج حسن در شهر آکره در استان موصل در سال ١٩٢٦ متولد شد، در سال ١٩٤٨ دانشسرای مقدماتی را در سلیمانیه به پایان رساند، در سال‌های ١٩٥٤-١٩٥٨ مدیر مدرسه بود، در سال ١٩٥٩ به عنوان معلم به ناحیه علی‌شرقی در استان میسان (عماره) در جنوب عراق تبعید شد، او معلم تنها مدرسه متوسطه کلاله در مرز انقلاب ایلول در سال ١٩٦٤ بود، در شهر بغداد در ٥ اکتبر سال ١٩٩٠ درگذشت و در قبرستان پیربان در شهرستان آکره از توابع استان دهوک به خاک سپرده شد، او به زبان‌های (کردی، عربی، انگلیسی) مسلط بود.
صفحات مبارزاتی
وی در سال ١٩٤٣ به صفوف حزب هیوا کرد در شهرستان آکره در استان موصل پیوست، در سال ١٩٤٦ به حزب دموکرات کردستان ملحق شد و در سال ١٩٥٣ با اتحادیه دانشجویان کردستان مرتبط شد. او در سال ١٩٥٨ مسئولیت کمیته محلی آکره را بر عهده گرفت، سمت مدیر مدرسه اول آکره در استان موصل را بر عهده داشت و در سال ١٩٥٨ درجه شغلی‌اش ارتقا یافت. وی در سال ١٩٥٩ نماینده کنگره چهارم حزب دموکرات کردستان - عراق بود، در سال ١٩٥٩ عضو کمیته شعبه اول شد و در سال ١٩٥٩ به دستور سرهنگ عبدالوهاب الشواف توسط کودتاچیان در موصل زندانی و شکنجه شد.
او در سال ١٩٦٠ توسط نمایندگان پنجمین کنگره به عنوان عضو کمیته مرکزی حزب دموکرات کردستان انتخاب شد، و در سال ١٩٦٠ پس از پنجمین کنگره حزب، در دوره مسئولیت مهندس نوری صدیق علی (١٩٢٢- ١٩٨١) معروف به نوری شاويس، به عنوان عضو کمیته شاخه یکم حزب دموکرات کردستان در تیم پنجم منصوب گردید، او به خدمت خود در تیم ششم در دوره مسئولیت صالح عبدالله نجم‌الدین (١٩١٨- ١٩٨١) معروف به سیدا صالح یوسفی در سال ١٩٦١ ادامه داد، در سال ١٩٦١ به صفوف نیروهای پیشمرگه پیوست، نماینده اولین کنگره خلق (کنگره کویسنجق) در سال ١٩٦٣ بود، و در سال ١٩٦٣ توسط کنگره خلق به عنوان عضوی از هیئت انقلاب ایلول جهت انجام مذاکرات با دولت عراق مأمور شد، و برای مذاکره در خصوص حقوق ملی کردها در ماه ٣٠ مارس ١٩٦٣ به شهر بغداد رسید و سپس توسط دولت عراق دستگیر شد و مورد شکنجه قرار گرفت و تا سال ١٩٦٤ که پس از مذاکره با مقامات جمهوری عراق آزاد شد، در بازداشت ماند.
او در پایان ماه دسامبر سال ١٩٦٣ در نشستی گسترده برای تأسیس شورای فرماندهی انقلاب در شهر رانیه در استان سلیمانیه شرکت کرد که نتیجه‌ای در بر نداشت، وی در آوریل ٤ سال ١٩٦٤ توسط جناح دفتر سیاسی از صفوف حزب دموکرات کردستان به دلیل حمایت و پشتیبانی از رهبر اخراج شد مصطفی بارزانی(١٩٠٣-١٩٧٩)، در اوایل ماه مه ١٩٦٤ به عنوان عضو کمیته تدارکاتی ششمین کنگره حزب دموکرات کردستان انتخاب شد، و در سال ١٩٦٤ توسط نمایندگان ششمین کنگره حزب به عضویت کمیته مرکزی حزب دموکرات کردستان برگزیده شد و در نخستین جلسه کمیته مرکزی در روستای سنکسر در استان سلیمانیه در سال ١٩٦٤ به عضویت دفتر سیاسی انتخاب گردید، و در سال ١٩٦٤ به عضویت شورای فرماندهی انقلاب در کردستان عراق درآمد، و در ١٩٦٤ به عنوان عضو کمیته تدوین قانون اساسی وابسته به دفتر اجرایی انتخاب شد، و در سال ١٩٦٥ مسئولیت کمیته شاخه یکم حزب را بر عهده گرفت، در ١٠ ژانویه ١٩٦٥ به عنوان عضوی از هیئت حزب دموکرات کردستان به ریاست حبیب فیلی، دبیر حزب دموکرات کردستان، برای انجام مذاکرات با دولت عراق شرکت کرد، در سال ١٩٦٦ توسط نمایندگان هفتمین کنگره به عنوان عضو علی‌البدل کمیته مرکزی حزب دموکرات کردستان انتخاب شد، در سال ١٩٦٧ مقاله‌ای در مجله «صوت کردستان»، ارگان رسمی کمیته شاخه یکم حزب دموکرات کردستان منتشر کرد، در سال ١٩٦٨ مسئولیت کمیته شاخه یکم حزب را بر عهده گرفت، در سال ١٩٦٨ مدیر اولین دوره مؤسسه تربیت معلم انقلاب در ناحیه گلاله بود، و در سال ١٩٦٨-١٩٦٩ به عنوان مدیر اولین دوره مؤسسه تربیت معلم انقلاب، دروسی در زمینه روان‌شناسی تدریس کرد، او مدیر مدرسه تربیت کادرهای حزب دموکرات کردستان در روستای چومان در استان اربیل و مدرس درس جامعه‌شناسی در اولین دوره آن بود، در سال ١٩٦٩ داوطلبانه به عنوان معلم درس زبان عربی در مدرسه متوسطه گلاله مشغول به کار شد، در سال ١٩٦٩ مدیر دومین دوره مؤسسه تربیت معلم انقلاب بود، و در همان سال به عنوان مدرس دروس جامعه‌شناسی و تاریخ مدرن در دومین دوره و مدیر مدرسه تربیت کادرهای حزب دموکرات کردستان در روستای ناوبردان در استان اربیل منصوب شد، در سال ١٩٧٠ توسط نمایندگان هشتمین کنگره حزب به عضویت کمیته مرکزی حزب دموکرات کردستان انتخاب شد، در ٢٢ آوریل ١٩٧٠ به عنوان مدیر فرهنگ و رسانه کردی منصوب گردید، در روز جمعه ١٢ ژوئن ١٩٧٠ به دستور رهبر شرکت کرد مصطفی بارزانی به عنوان عضوی از هیئت حزب دموکرات کردستان در مراسم ترحیم مرجع عالی‌قدر شیعیان جهان آیت‌الله العظمی سید محسن حکیم (١٨٨٩-١٩٧٠) در شهر نجف در غرب عراق، در ٥ اوت ١٩٧٠ به نمایندگی از حزب دموکرات کردستان در سومین کنگره اتحادیه معلمان کردستان شرکت کرد و در آن کنگره سخنرانی نمود. او با دستور شورای فرماندهی انقلاب در تاریخ ٦ اکتبر ١٩٧٠ به عنوان استاندار دهوک منصوب شد. وی در روز پنجشنبه ١٢ اوت ١٩٧١ بر اولین کنفرانس اتحادیه نویسندگان کرد- شاخه دهوک نظارت کرد و در آن به نمایندگی از استانداری سخنرانی نمود. او در ماه ژوئن ١٩٧٢ توسط نمایندگان کنفرانس دهوک برای انجمن روشنفکران کرد به عنوان عضو هیئت اداری انتخاب شد. وی در روز پنجشنبه ١٥ مارس ١٩٧٣ در جشن نوروز که توسط کمیته شاخه پنجم در سالن دانشگاه مستنصریه برگزار شده بود، شرکت کرد. او به آرمان کردی خیانت کرد و در سال ١٩٧٣ به همراه سرلشکر ستاد عزیز رشید عزیز (١٩٢٤-١٩٩٨) معروف به سرلشکر ستاد عزیز آکره‌ای و اسماعیل عزیز مصطفی (١٩٣٨- ٢٠١٧) معروف به شیخ اسماعیل ملا عزیز، از اعضای رهبری حزب دموکرات کردستان و افراد دیگر، به دولت عراق پیوست.
او در ٧ آوریل ١٩٧٤ به موجب فرمان جمهوری در کابینه احمد حسن البکر (١٩١٤-١٩٨٢) به سمت وزیر شهرداری‌ها منصوب شد، او با دستور رئیس شورای فرماندهی انقلاب احمد حسن البکر به عنوان عضو اولین مجلس قانون‌گذاری منطقه کردستان تعیین گردید، در روز سه‌شنبه ٢٤ سپتامبر ١٩٧٤ توسط احمد حسن البکر به عنوان رئیس شورای اجرایی منطقه کردستان برای مرحله تأسیسی انتخاب شد، در ٥ اکتبر سال ١٩٧٤ توسط حزب بعث سوسیالیست عربی به عنوان رئیس دوره اول شورای اجرایی منطقه کردستان منصوب گشت، سمت وزیر شهرداری‌ها را در کابینه احمد حسن البکر برای سال‌های ١٩٧٤-١٩٧٦ بر عهده داشت، او سردبیر روزنامه عربی التآخی پس از شکست انقلاب سپتامبر سال ١٩٧٥ بود، و برای مدت کوتاهی در سال ١٩٧٥ رئیس انجمن فرهنگ کردی در شهر بغداد بود، منصب استاندار بابل را در سال‌های ١٩٧٦-١٩٧٧ بر عهده داشت، به همراه صالح حیدر عاصم (١٩٢٢-٢٠٠١) معروف به صالح حیدری و چهار تن دیگر، مجوز انتشار روزنامه العراق به زبان عربی را با شرط لغو روزنامه التآخی دریافت کرد، در ٢٢ مارس ١٩٧٧ صاحب امتیاز ضمیمه روزنامه العراق شد،
او در سپتامبر ٢٥ ١٩٧٧ به دستور شورای فرماندهی انقلاب به عنوان عضو دومین مجلس قانون‌گذاری منطقه کردستان منصوب شد. وی در سال‌های ١٩٧٧-١٩٨١ توسط دولت عراق به عنوان رئیس شورای اجرایی منطقه خودمختار کردستان منصوب گردید. در سال ١٩٧٧ با فرمان جمهوری به عنوان وزیر مشاور در کابینه احمد حسن البکر (١٩١٤-١٩٨٢) منصوب شد. او در دسامبر ١٥ ١٩٧٧ با فرمان جمهوری به عنوان سرپرست وزارت بازرگانی عراق منصوب شد. وی در تاریخ دسامبر ١٥ ١٩٧٧ توسط شورای فرماندهی انقلاب از ریاست مجلس قانون‌گذاری منطقه خودمختار کردستان معاف و به عنوان وزیر مشاور منصوب گردید. همچنین در تاریخ فوریه ٥ ١٩٧٨ با فرمان جمهوری به عنوان سرپرست وزارت کار و امور اجتماعی منصوب شد. او در دسامبر ١٣ ١٩٧٩ به عنوان رئیس انجمن فرهنگ کردی در بغداد انتخاب شد. در سال ١٩٧٩ به عضویت کنفرانس ملی عربی در دمشق درآمد و به عنوان عضو کمیته عالی جبهه ملی و قومی پیشرو عراق فعالیت کرد. در سال ١٩٨١ به عنوان وزیر مشاور در کابینه صدام حسین (١٩٣٧-٢٠٠٦) که به صدام تکریتی معروف بود، مشغول به کار شد. وی در سال ١٩٨١ نشان افسران را از رئیس جمهور مالی دریافت کرد. او در سال ١٩٨٣ در کابینه صدام حسین مسئولیت وزارت مشاور در امور خارجی را بر عهده گرفت و در سال ١٩٨٤ نیز به عنوان وزیر مشاور در کابینه صدام حسین فعالیت کرد. در سال ١٩٨٧ رئیس هیئت امتیاز روزنامه کردی «العراق» بود.
از تالیفات او:
١- نظریه‌ای برای مفهوم دموکراسی در اندیشه حزب بعث عربی سوسیالیست ـ ١٩٨٠.
٢- وحدت ملی ما در رویارویی با دشمن ـ ١٩٨١.
منابع:-
ئـ.د.ئـ، شماره پرونده FA-٤، متن مصاحبه با فاضل موتنی علی‌خان معروف به فاضل میرانی توسط صبری زیباری، پیرمام، ٥ فوریه ٢٠١٥م، ص ٦.
-
علی سنجاری، قضیه کردی و حزب بعث عربی سوسیالیست در عراق، بخش سوم، (دهوک ـ چاپخانه خانی ـ ٢٠١٢م)، ص ٤١٩.
-
کریس کوچرا، جنبش ملی کرد، ترجمه ابراهیم یونسی، چاپ دوم، (تهران ـ موسسه انتشارات نگاه ـ ١٣٧٧هـ.ش)، ص ٣٧٦.
-
مصطفی نریمان، فرهنگ ادیبان و نویسندگان کرد، (بغداد ـ دبیرخانه کل فرهنگ و جوانان ـ چاپخانه اسعد ـ ١٩٨٦م)، ص ١٥٠.
-
شوان محمدامین طه خوشناو، اربیل بین سال‌های ١٩٦٣ ـ ١٩٧٠، پژوهشی تاریخی در وضعیت سیاسی، (اربیل ـ چاپخانه دانشگاه صلاح‌الدین ـ ٢٠١٦م)، صص ١١٤، ١٥٨.
-
عبدالرحمن شرفکندی، چیشتی مجیو، (پاریس ـ ١٩٩٧م)، ص ٤٤٢.
-
شوکت خزنه دار، سفر و ایستگاه‌های حزب کمونیست عراق... دیدگاهی از درون، (بیروت ـ دارالکنوز الادبیه ـ ٢٠٠٥م)، صص ٢٨١ ـ ٢٨٢.
-
چیزی درباره مطبوعات دهوک، مجله زاگرس، وزارت فرهنگ ـ اقلیم کردستان، شماره ٥، اربیل، آوریل ١٩٩٨م، ص ١٤.
-
توفیق ملا صدیق، خاطرات روزهای حزبی و پیشمرگایتی و تبعیدم، چاپ دوم، (اربیل ـ چاپخانه شهاب ـ ١٩٩٦م)، صص ٥٦، ٦٨، ٧٠، ٧٢، ٨١.
-
لطیف نادر رواندزی، اهمیت دستگاه اطلاعات کردستان در انقلاب بزرگ ملی سپتامبر، مجله گولان، شماره ١٣٢، اربیل، ٢ اوت ١٩٩٧م، صص ٤٥ ـ ٤٦.
-
جمیل حسین الجبوری، سیاستمداران بزرگ عراق در عصر جمهوری ١٩٥٨ ـ ٢٠٠٣، بخش اول، (قاهره ـ المکتب
-
وب‌سایت شعبه یک حزب دموکرات کردستان.
-
www.pdk ـ leqa١.com
-
محمد ملا قادر، خبات‌نامه، تاریخچه کوتاه حزب و فرهنگ بارزانی نامر، چاپ دوم، (اربیل ـ انتشارات آراس ـ ٢٠٠٧م)، صص ٥٥، ٦١، ٦٢، ٦٨.
-
فرمان جمهوری شماره ٦٣، روزنامه وقایع عراق، وزارت دادگستری، شماره ٢٦٣٨، بغداد، دوشنبه، ٢٠ فوریه ١٩٧٨م، ص ٩.
-
مسعود بارزانی، بارزانی و جنبش آزادی‌خواه کردی، جلد سوم، چاپ دوم، (اربیل ـ چاپخانه وزارت آموزش و پرورش ـ ٢٠٠٢م)، صص ١٤٤، ٢٥٣، ٢٩١.
-
مسعود بارزانی، بارزانی و جنبش آزادی‌خواه کرد، جلد سوم ـ بخش دوم، (اربیل ـ چاپخانه وزارت آموزش و پرورش ـ ٢٠٠٤م)، ص ١٠٤.
-
وصفی حسن، آغاز انقلاب سپتامبر در منطقه بهدینان ١٩٦١ ـ ١٩٦٣، (دهوک ـ چاپخانه خانی ـ ٢٠١٢م)، ص ١٦٨