تاجالدین حسن تاجالدین در سال ١٩٢٨ در روستای «بیێ» از توابع ناحیه شیروان مزن در شهرستان مێرگه‌سور در استان اربیل متولد شد. او در اتحاد جماهیر شوروی تحصیل کرد و مدرک کارشناسی خود را در رشته کشاورزی دریافت نمود. وی به زبان‌های کردی، عربی، ترکی و روسی مسلط بود و در سال ٢٠٠٤ در اربیل درگذشت.
سوابق مبارزاتیدر ١١ اکتبر ١٩٤٥ و پس از شکست دومین انقلاب بارزان، همراه با مصطفی بارزانی و همرزمانش از مرز عبور کرده و وارد شرق کردستان شدند. پس از تأسیس جمهوری دموکراتیک کردستان در مهاباد، در ٣١ مارس ١٩٤٦ در چارچوب نیروی بارزان به دفاع از جمهوری پرداخت.
پس از سقوط جمهوری کردستان در مهاباد و بازگشت بارزانی از شرق کردستان به جنوب کردستان، او در جنگ‌های نقده و اشنویه در شرق کردستان شرکت کرد. همچنین از جمله پیشمرگه‌هایی بود که در ١٩ آوریل ١٩٤٧ از طریق (خواکورک و دشت برازگر) از خاک کردستان ترکیه بازگشته و به منطقه شیروان و مزوری وارد شدند.
پس از بازگشت، ژنرال مصطفی بارزانی در ٦ مه ١٩٤٧ در روستای ارگوش جلسه‌ای با همرزمانش تشکیل داد و به آن‌ها اختیار داد که بمانند یا به سمت اتحاد جماهیر شوروی بروند. در آنجا همه همرزمان تصمیم به ادامه مسیر و حرکت به سمت اتحاد جماهیر شوروی گرفتند. در ٢٣ مه ١٩٤٧ همراه با ژنرال مصطفی بارزانی راهی اتحاد جماهیر شوروی شد و در نبرد گلی قطور و نبرد پل ماکو شرکت کرد و پس از سختی و خستگی بسیار، در ١٨ ژوئن ١٩٤٧ از رود ارس که در مرز ایران و اتحاد جماهیر شوروی قرار دارد، به سمت شوروی عبور کرد.
پس از رسیدن به اتحاد جماهیر شوروی، در ١٩ ژوئن ١٩٤٧ همراه با همه همرزمانش در شهر نخجوان در جمهوری آذربایجان به مدت چهل روز در مجتمعی باز که با سیم خاردار محصور شده بود، مستقر شدند و توسط گروهی از سربازان نگهبانی می‌شدند و از نظر خوراک، پوشاک و تردد، مانند اسیران جنگی با آن‌ها رفتار شد. سپس با تصمیم دولت شوروی، بین مناطق اغدام، لاچین، آیولاخ و کلبجر در جمهوری آذربایجان تقسیم شدند. در ١٠ دسامبر ١٩٤٧ به پادگانی در کنار دریای خزر در باکو، پایتخت جمهوری آذربایجان منتقل شدند و در ٢٣ همان ماه لباس نظامی به آن‌ها داده شد و به سرپرستی افسران جمهوری آذربایجان روزانه هشت ساعت آموزش نظامی می‌دیدند. در همان حال، روزانه به مدت چهار ساعت توسط برخی از همرزمانشان که سواد داشتند، به آن‌ها درس زبان کردی داده می‌شد.
پس از رفتار بد جعفر باقروف با همرزمان، تصمیم گرفته شد که پادگان نظامی در ٢٩ اوت ١٩٤٨ از جمهوری آذربایجان به مجتمع چرچوک در نزدیکی تاشکند، پایتخت جمهوری ازبکستان منتقل شود و در آنجا نیز به آموزش‌های نظامی ادامه دادند.
در مارس ١٩٤٩ همراه با همرزمانش به صورت دسته‌بندی شده با قطار در میان روستاهای اشتراکی اتحاد جماهیر شوروی توزیع شدند و در مزارع کولخوز (زمین‌هایی که مردم از دولت اجاره می‌کردند و بعد سهم دولت را می‌پرداختند) کار می‌کردند.
پس از تلاش‌های بسیار و ارسال چندین نامه توسط ژنرال بارزانی به استالین، سرانجام نامه‌ای به دست استالین رسید که در آن بارزانی از مشکلات همرزمانش می‌گوید. او نیز بلافاصله دستور تشکیل کمیته‌ای برای بررسی وضعیت همرزمان بارزانی را صادر کرد و سرانجام تصمیم کمیته بر این شد که همه آن‌ها در شهر وریویسکی گرد هم آیند، بنابراین نامبرده در نوامبر ١٩٥١ به شهر وریویسکی در شوروی رفت.
پس از انقلاب ١٤ ژوئیه ١٩٥٨ در عراق و بازگشت ژنرال مصطفی بارزانی ، در ٢٥ فوریه ١٩٥٩ و بر اساس مواد سوم و هفتم و بند (الف) ماده دهم و اعمال ماده (١١) با استناد به قانون اصلاح‌شده شماره ١٩ سال ١٩٥٩، خود و همرزمانش مشمول عفو عمومی شدند.
سال ١٩٥٨ جمهوری عراق به ریاست عبدالکریم قاسم تأسیس شد و نامبرده در ١٦ آوریل ١٩٥٩ همراه با همرزمانش با کشتی «گروزیا» از طریق بندر بصره در جنوب جمهوری عراق به کردستان بازگشت. سال ١٩٦١ در انقلاب سپتامبر شرکت کرد و در نبردهای این انقلاب حضور داشت. سپس در مبارزه ادامه داد و سال ١٩٧٦ در انقلاب گولان شرکت کرد و در نبردهای انقلاب گولان نیز حاضر بود.
منابع:-
- آرشیو هیئت دانشنامه حزب دموکرات کردستان.
- حمید گردی، چکیده تاریخ‌نامه، چاپ اول، (اربیل - مؤسسه چاپ و نشر آراس - چاپخانه وزارت آموزش و پرورش - ٢٠٠٤م).
- شعبان علی شعبان، برخی اطلاعات سیاسی و تاریخی، چاپ سوم، (اربیل - چاپخانه روژهلات - ٢٠١٣م).
- عمر فاروقی، سردار دانا زندگی و مبارزات مرحوم ملا مصطفی بارزانی، چاپ دوم، (اربیل - چاپخانه وزارت آموزش و پرورش - ٢٠٠٢م).
- کاروان محمد مجید، بارزانی‌ها از مهاباد تا شوروی، چاپ اول، (سلیمانیه - چاپخانه په یوند - ٢٠١١م).
- از یادداشت فرمانده شهید حسو میرخان ژاژوکی، ٦٢ روز همراه با بارزانی، سفر بارزانی‌ها به اتحاد جماهیر شوروی، چاپ اول (اربیل - چاپخانه روشنبری - ١٩٩٧م).
- لیث عبدالمحسن جواد الزبیدی، ثورة ١٤ تموز ١٩٥٨ فی العراق، (بغداد - دارالرشید للنشر - ١٩٧٩م).
- مسعود بارزانی، بارزانی و جنبش آزادی‌خواهی کرد ١٩٣١-١٩٥٨، (دهوک - چاپخانه خبات - ١٩٩٨م).
- نجف‌قلی پسیان، از مهاباد خونین تا کرانه‌های ارس، ترجمه شوکت شیخ یزدین، چاپ اول، (پیرمام - یوبیل طلایی حزب دموکرات کردستان - ١٩٩٦م).