شمسالدین محمد عثمان، معروف به وکیل شمسالدین مفتی و امیر قاسمی، در سال ١٩٥٣ دبیر اتحادیه دانشجویان کردستان (کنگره اول) بوده، در سال ١٩٥٨ در کادر اول کمیته شاخه دو، کارگزار شاخه بوده، در سال ١٩٥٩ مسئول کمیته شاخه دو بوده، در سال ١٩٥٩ توسط نمایندگان کنگره به عنوان عضو کمیته عالی نظارت و بازرسی حزب دموکرات کردستان ـ عراق (کنگره چهارم) انتخاب شده است، در سال ١٩٧٤ برای دومین بار به صفوف نیروی پیشمرگه پیوسته است، در ٥ سپتامبر ٢٠١٢ بر اثر بیماری در شهر لندن درگذشته است.
زندگینامهشمسالدین محمد عثمان، معروف به وکیل شمسالدین مفتی و امیر قاسمی، در شهر اربیل متولد شده، از خانواده مفتی اربیل است، نیاکانش ملازاده بوده‌اند و از منطقه مکریان و نزدیک شهر مهاباد به سوی اربیل مهاجرت کرده‌اند، در سال ١٩٥٧ دانشکده حقوق دانشگاه بغداد را به پایان رسانده است، در اوایل سال ١٩٧٤ توسط رهبری انقلاب ایلول به عنوان امینِ امین‌گری کشاورزی منصوب شده است، در سال ١٩٧٥ پس از شکست انقلاب ایلول به عنوان پناهنده رو به پادشاهی ایران آورده است.
در سال ١٩٧٦ پادشاهی ایران را ترک کرده و رو به جمهوری عربی سوریه آورده است، در سال ١٩٧٧ حق پناهندگی سیاسی توسط پادشاهی بریتانیا به او داده شده است، در روزهای ٢٣ تا ٢٨ دسامبر ١٩٩٢ توسط جبهه کردستان به عنوان عضو کمیته پانزده نفره تدوین پیش‌نویس قانون شورای ملی کردستان انتخاب شد، در سال ١٩٩٢ عضو کمیته سیزده نفره قضات و حقوقدانان برای نظارت بر روند انتخابات دوره اول شورای ملی کردستان بوده است، در ٥ سپتامبر ٢٠١٢ بر اثر بیماری در شهر لندن درگذشته است. به زبان‌های کردی، عربی، فارسی و انگلیسی مسلط بوده است.
کارنامه مبارزاتیدر روزهای ١٣ تا ٢٤ نوامبر ١٩٥٢ مشارکت فعالانه در تظاهرات دانشجویان بغداد علیه رژیم پادشاهی عراق داشته است، در سال ١٩٥٣ دبیر اتحادیه دانشجویان کردستان (کنگره اول) بوده، به‌طور پنهانی سرپرستی برگزاری جشن نوروز اتحادیه دانشجویان کردستان در اربیل را بر عهده داشته است، در سال ١٩٥٦ در جشن نوروز اتحادیه دانشجویان کردستان در روستای کسنزان از توابع استان اربیل شرکت کرده است، در ٣ ژانویه ١٩٥٨ در انتخابات هیئت جدید باشگاه سرکه‌وتنی کوردان در شهر بغداد شرکت کرده است، در ٢١ مارس ١٩٥٨ در جشن نوروز اربیل شرکت کرده است، در ٢٧ ژوئیه ١٩٥٨ به همراه هیئت کردی به منظور تبریک به ارتش عراق برای سرنگونی رژیم پادشاهی عراق از وزارت دفاع عراق بازدید کرده است.
در ٧ اوت ١٩٥٨ به عنوان هیئت اربیل در شهر کرکوک از شیخ احمد شیخ محمد شیخ عبدالسلام (١٨٩٢ـ١٩٦٩) معروف به شیخ احمد بارزانی و همراهانش استقبال کرده تا به سوی شهر اربیل آن‌ها را همراهی کند، در سال ١٩٥٨ در کادر اول کمیته شاخه دو در زمان مسئولیت مهندس علی عبدالله امین (١٩٢٦ـ٢٠١٧) به عنوان کارگزار کمیته شاخه منصوب شده است، در سال ١٩٥٩ با همکاری وکیل عمر مصطفی محمدامین (١٩٢٣ـ١٩٩٢) معروف به عمر دبابه، سرپرستی روند انتخابات کنفرانس‌های اربیل را برای تعیین نمایندگان کنگره چهارم حزب دموکرات کردستان ـ عراق بر عهده گرفته است، در ماه ژوئن ١٩٥٩ عضو کمیته اربیل جنبش صلح‌طلبان بوده و از سرپرستان انتخابات هیئت اجرایی شهرداری اربیل بوده است، در سال ١٩٥٩ توسط نمایندگان کنگره به عنوان عضو کمیته عالی نظارت و بازرسی حزب دموکرات کردستان ـ عراق (کنگره چهارم) انتخاب شده است، در سال ١٩٥٩ در کادر دوم کمیته شاخه دو به عنوان مسئول کمیته شاخه دو منصوب شده است، در سال ١٩٥٩ تحت فرماندهی رئیس مصطفی بارزانی (١٩٠٣ـ ١٩٧٩) فرماندهی داوطلبان اربیلِ حزب دموکرات کردستان ـ عراق را برای سرکوب شورش شیخ رشید لولان در منطقه سیدکان از توابع استان اربیل بر عهده گرفته است.
در ١ ژوئیه ١٩٥٩ به همراه رئیس مصطفی بارزانی از مقر حزب دموکرات متحد کردستان در شهر بغداد بازدید کرده که این امر یک روز پس از تعلیق جناح وکیل حمزه عبدالله عمر (١٩١٥ـ ١٩٩٨) از صفوف حزب دموکرات متحد کردستان بوده است، در ١٩ فوریه ١٩٦٠ به نمایندگی از وکلای اربیل تلگراف تبریک و اعطای مجوز به حزب دموکرات کردستان را برای زعیم رکن عبدالکریم قاسم (١٩١٤ـ١٩٦٣) ارسال می‌کند، در ٢١ فوریه ١٩٦٠ طبق ماده ١٣ از قانون انجمن‌های عراق از استاندار اربیل درخواست می‌کند تا مجوز رسمی برای بازگشایی مقر کمیته شاخه دو حزب دموکرات کردستان ـ عراق در شهر اربیل صادر کند، در ٢٨ ژوئن ١٩٥٩ به نمایندگی از حزب دموکرات کردستان ـ متحد در جبهه اتحاد ملی، تلگراف حمایتی برای ژنرال رکن عبدالکریم قاسم، نخست‌وزیر عراق ارسال کرده است، در سال ١٩٦٠ برای مدت کوتاهی در شهر اربیل زندانی شده و رئیس مصطفی بارزانی برای آزادی او تلاش کرده است، در سال ١٩٦٠ عضو هیئت مؤسس حزب دموکرات کردستان ـ عراق برای مرحله علنی بوده است، در سال ١٩٦٠ عضو کمیته اربیل صلح‌طلبان عراق بوده است، در سال ١٩٦٠ در کادر سوم کمیته شاخه دو در زمان مسئولیت جلال عبدالرحمن امین (١٩٢٨ـ ١٩٨٧) به عنوان کارگزار کمیته شاخه منصوب شده است، در سال ١٩٦٠ نماینده کنگره پنجم حزب دموکرات کردستان در شهر بغداد بوده است.
در نوامبر ١٩٦٠ عضو کمیته سازماندهی انقلابی و مسئول اربیل بوده است، سال ١٩٦١ عضو کمیته انقلابی حزب دموکرات کردستان در منطقه اربیل بوده، در ماه اوت ١٩٦٠ به همراه جمعی از وکلای شهر اربیل در نامه‌ای سرگشاده به تمامی روزنامه‌های عراق نسبت به مقالاتی که در روزنامه بغداد به چاپ رسیده بود اعتراض کردند که در آن کُردها را ملت ندانسته و با نام عرب خطاب کرده بودند و به همین دلیل مقامات عراقی از او رنجیدند، در اواسط سال ١٩٦٠ به اتهام قتل صدیق میران حکم بازداشت وی از سوی استاندار اربیل صادر می‌شود و خود را تسلیم نمی‌کند و در محله سیتاقان شهر اربیل در خانه عریف عثمان یوسف پنهان می‌شود، سال ١٩٦١ به عنوان فرمانده نخستین واحد مسلح انقلاب ایلول در اربیل، در ٧ سپتامبر ١٩٦١ مسئول دسته پلیس‌های فراری بوده در پیش انقلاب ایلول، در تاریخ ٢٠ اوت ١٩٦١ با همکاری عبدالله اسماعیل احمد (١٩٣٧ - ٢٠٠٠) معروف به ملاموتور و دسته‌ای از پیشمرگه‌ها به مقر جاش‌های روستای اسینداره از توابع استان اربیل حمله کرده و آنجا را تصرف می‌کنند، در تاریخ ١٥ سپتامبر ١٩٦١ در جبهه سرکپکان رانیه از توابع استان سلیمانی پیشمرگه بوده، سال‌های (١٩٦١ - ١٩٦٤) در کادر چهارم کمیته شاخه دو در دوره مسئولیت محمد حاجی طاهر و سرپرستی علی عبدالله به عنوان کادر کمیته شاخه تعیین شده است.
مشارکت در جنگ‌های روزهای ١١ تا ٢٨ اکتبر ١٩٦١ علیه نیروی زمینی ارتش عراق و نیروی جاش قبایل طرفدار حکومت عراق و پس از اتمام مهمات در ٢٩ اکتبر ١٩٦١ دستور عقب‌نشینی به پیشمرگه‌ها می‌دهد، سال‌های (١٩٦٣ - ١٩٧٣) نماینده انقلاب ایلول در شهر تهران بوده و با نام مستعار امیر قاسمی فعالیت کرده است، سال ١٩٦٤ از سوی جناح دفتر سیاسی به نشست فراگیر ماوت دعوت می‌شود، اما چون این اقدام را بر خلاف آیین‌نامه می‌داند شرکت نمی‌کند و در نهایت از رهبر مصطفی بارزانی حمایت می‌کند، سال ١٩٦٤ عضو کمیته قانون اساسی وابسته به دفتر اجرایی (المكتب التنفیذي) در شورای رهبری انقلاب در کردستان عراق بوده است، سال ١٩٦٩ کار خود را به عنوان نماینده حزب دموکرات کردستان در تهران رها کرده و به شهر بغداد بازگشته است، سال ١٩٦٩ همکاری ژنرال تیمور بختیار بوده علیه مقامات پادشاهی ایران، سال ١٩٧٤ برای بار دوم به صفوف نیروی پیشمرگه پیوسته است، سال ١٩٧٧ در جمع هیئت مؤسسان کمیته آماده‌سازی حزب دموکرات کردستان بوده، سال ١٩٧٧ به نیروهای پیشمرگه اتحادیه میهنی کردستان پیوسته است، در ١٤ دسامبر ١٩٧٨ با دستوری از شورای رهبری انقلاب حق وکالت به وی داده شده است.
منابع:- جمشید حیدری، پاسخی به بروان حمدی و دکتر مارف خزنه‌دار، مجله خبات دانشجویان، ارگان اتحادیه دانشجویان کردستان، شماره ٦٩، اربیل، مارس ٢٠٠٧ م، ص ٢٠.
- مصاحبه: آزاد عبدالواحد، درو کردن روزهای زیور خطاب، (اربیل - انتشارات روژهلات - ٢٠١٩ م)، ص ص ٢٤، ٦١، ٩٩، ١٠٧، ١٣٠.
- اسماعیل شوکر رسول، شکریه چیاوک نخستین معلم زن کُرد در اربیل، مجله شاووشکا، مرکز شاووشکا برای فعالیت‌های فرهنگی، شماره ٤، اربیل، انتشارات وزارت آموزش، ٢٠٠٢ م، ص ٤٤.
- محمد سعید کورده، جاری جاران، (اربیل - انتشارات هیوی - ٢٠١٩ م)، ص ص ٢٥٣ - ٢٥٩، ٢٦٠ - ٢٦٦.
- شوان محمدامین طه خوشناو، اربیل در میان سال‌های (١٩٥٨ - ١٩٦٣) پژوهشی در وضعیت سیاسی، (اربیل - انتشارات روژهلات - ٢٠١٢ م)، ص ص ١٦٠ - ١٦١، ١٧٣، ١٩٥، ١٩٧، ٢١٣، ٢١٦، ٢٢٧، ٢٣٩، ٢٥٦، ٢٥٨ - ٢٥٩، ٢٦٢، ٢٧١، ٢٧٤.
- شوان محمدامین طه خوشناو، اربیل در میان سال‌های ١٩٦٣ - ١٩٧٠ پژوهشی تاریخی در وضعیت سیاسی، (اربیل - انتشارات دانشگاه صلاح‌الدین - ٢٠١٦ م)، ص ص ١٨، ٣٢ - ٣٣، ١٠٩، ١٥٨.
- عبدالرحمن شرفکندی، چیشتی مجیو، (پاریس - ١٩٩٧ م)، ص ٥٦١.
- جمال نبز، خاطرات روزهایی که دیگر باز نمی‌گردند، (سلیمانی - انتشارات شوان - ٢٠١٧ م)، ص ص ٣٤٠، ٣٦٧، ٣٧٥، ٤٠٢ - ٤٠٣، ٥٠٠.
- سلیمان مصطفی حسن، کُرد و نخستین تجربه، (اربیل - انتشارات کارو - ٢٠١٧ م)، ص ٤٠.
- توفیق ملا صدیق، خاطرات روزهای حزبی و پیشمرگایتی و تبعید شدنم، چاپ دوم، (اربیل - انتشارات شهاب - ١٩٩٦ م)، ص ص ٢٣، ٢٦.
- آماده‌سازی: صلاح رشید، مام جلال دیدار عمر از جوانی تا کاخ ریاست جمهوری، جلد دوم، (سلیمانی - انتشارات کارو - ٢٠١٧ م)، ص ٤٧.
- نجاه یاسین نجار، شهید مامون دباغ، مجله شهرداری، ریاست شهرداری اربیل، شماره ٢١، اربیل، دسامبر ٢٠١٣ م، ص ص ١٦ - ١٧.
- جرجیس فتح الله المحامي، العراق في عهد قاسم آراء وخواطر ١٩٥٨ - ١٩٨٨، الجزء الثاني، (السوید - دار نبز للطباعة والنشر - ١٩٨٩ م)، ص ٧٢٨.
- جمشید حیدری، پاسخی به بروان حمدی و دکتر مارف خزنه‌دار، مجله خبات دانشجویان، ارگان اتحادیه دانشجویان کردستان، شماره ٦٩، اربیل، مارس ٢٠٠٧ م، ص ٢٠.
- بارزانی همیشه می‌گفت به شاه ایران باور ندارم، روزنامه بارزان نیوز، شماره ١٨١، اربیل، یکشنبه، ١٩ سپتامبر ٢٠١٠ م، ص ٥.
- حبیب محمد كریم، تأریخ الحزب الدیمقراطي الكوردستاني العراق (في محطات رئیسیة) ١٩٤٦ - ١٩٩٣، (دهوك - مطبعة خه‌بات - ١٩٩٨ م)، ص ص ٦١، ٦٧.
- حسن لطیف الزبیدي، موسوعة الأحزاب العراقیة، (بیروت - مؤسسة العارف للمطبوعات - ٢٠٠٧ م)، ص ٣٣٩.
- حسو هورمي، لمحات من حیاة الأمیر تحسین سعید علي بك، (أربیل - مطبعة روژهلات - ٢٠١٧ م)، ص ص ١٣٤، ١٤١.
- روژین چلبی منیر، زاخو ١٤ تیرماه ١٩٥٨ - ٦ مارس ١٩٧٥، (بدون مکان - مرکز زاخو برای پژوهش‌های کُردی - ٢٠١٨ م)، ص ١٢١.
- بکر شاکر کاروانی، علی فتاح دزه‌ای شاعر و نویسنده و مبارز، (اربیل - وزارت فرهنگ - ٢٠٠٤ م)، ص ٢٦.
- میهڤان محمد حسین، موقف بریطانیا من القضیة الكردیة في العراق ١٩٧٥ - ١٩٨٠، (بدون مكان - مركز زاخو للدراسات الكردیة - ٢٠١٨ م)، ص ٣٥٢.
- درخشان شیخ جلال حفیظ‌زاد، خلاصه‌ای از جنبش آزادی‌خواهی زنان کردستان و برخی از خاطراتم، (سلیمانی - انتشارات شوان - ٢٠١٠ م)، ص ١٤٧.
- سامي شورش، تنوع الكرد في العراق، (أربیل - دار آراس للطباعة والنشر - مطبعة وزارة التربیة - ٢٠٠٠ م)، ص ص ٢٤ - ٢٥، ٢٧.
- شیرزاد زکریا محمد، شورای فرماندهی انقلاب در کردستان عراق ١٩٦٤ - ١٩٧٠، پژوهشی تاریخی سیاسی عمومی، (دهوک - دانشگاه دهوک - مرکز مطالعات کردی و حفظ اسناد - ٢٠١٠م)، ص ٨٠.
- عادل مراد، تلاشی جدی برای نگارش بخشی از تاریخ مدرن کرد عراق، قسمت ششم، روزنامه الاتحاد، روزنامه مرکزی اتحادیه میهنی کردستان، شماره ٣٧٨، سال هشتم، سلیمانیه، جمعه، ١٤ ژوئیه ٢٠٠٠م، ص ٥.
- عدنان مفتی، شمسالدین مفتی رهبر و پیشوا ١٩٣٣ - ٢٠١٢، چاپ دوم، (اربیل - بدرخان - چاپخانه شهاب - ٢٠١٣ز)، صص ١٦، ٢٧، ٤٤، ٥٦، ١٠٦.
- عیسی پژمان، اسرار قتل و زندگی شگفت‌انگیز سپهبد تیمور بختیار، (پاریس - بنگاه انتشارات ژن - ١٩٩١م)، صص ٢٤٠، ٢٥٢، ٢٥٤.
- منصور تاراجی، نخستین روزنامه‌نگار و عکاس ایرانی در ستاد پیشمرگان بارزانی، روزنامه اطلاعات، شماره ١٤٤٥٦، قسمت نهم، تهران، یکشنبه، ٢٣ تیر ١٣٥٣ ه.ش، ص ١١.
- فرهاد عونی، در صفحه‌ای دیگر از انقلاب بزرگ سپتامبر، مجله گولان عربی، شماره ٢٨، اربیل، چاپخانه وزارت فرهنگ، ٢٢ سپتامبر ١٩٩٨م، ص ٣٩.
- فرهاد عونی، چگونه اوضاع به ازسرگیری نبرد در کردستان در بهار سال ١٩٧٤ منجر شد؟، مجله گولان عربی، مؤسسه رسانه‌ای گولان، شماره ٢٨، اربیل، ٢٥ سپتامبر ١٩٩٨م، ص ٤٠.
- فرید اساسرد، دانشنامه اتحادیه میهنی کردستان، چاپ دوم، (سلیمانیه - آکادمی هوشیاری و کادرسازی - ٢٠١٥ز)، صص ٨٦١ - ٨٦٣، ٨٦٩.
- مصوبه شورای فرماندهی انقلاب شماره ١٦١٥، روزنامه وقایع عراق، وزارت دادگستری، شماره ٢٦٩٠، سال بیست و یکم، بغداد، دوشنبه، ١ ژانویه ١٩٧٩م، ص ٣.
- کاف کردستانی، بارزانی مصطفی چنان‌که هست، روزنامه برایتی، ارگان حزب دموکرات کردستان - یکپارچه، شماره ١٨٨٥، اربیل، دوشنبه، ٢٨ فوریه ١٩٩٤ز، ص ٣.
- شاخه دو، شاخه دو در نیم قرن مبارزه، (اربیل - چاپخانه آراس - ٢٠١٠ز)، ص ٣٨.
- مارف خزنه‌دار، روزگار من شکل‌گیری ١٩٤٩ - ١٩٦٠، جلد دوم، (اربیل - چاپخانه حاجی هاشم - ٢٠٠٩ز)، ص ٢٦٠.
- ملا مصطفی بارزانی و همراهانش گزارش‌هایی به وزیر کشور درباره تأسیس حزب ارائه می‌دهند، روزنامه خبات (مبارزه)، شماره ١٤١، چاپخانه الرای العام، بغداد، یکشنبه، ٩ ژانویه ١٩٦٠م، صص ١، ٨.
- ملا فاروق شوانی، همه کرد، جلد اول، (اربیل - چاپخانه روشنبیر - ١٩٩٧ز)، صص ١١٧، ٢٢٩.
- مهدی محمد قادر، نقش کردها در جنبش صلح‌خواهانه در عراق (١٩٥٠ - ١٩٦٣ )، (اربیل - خانه موکریان برای چاپ و نشر - چاپخانه موکریانی - ٢٠١٥ز)، ص ٥٢.
- میهوان محمد حسین، موضع بریتانیا در قبال مسئله کردی در عراق ١٩٧٥ - ١٩٨٠، (زاخو - مرکز مطالعات کردی زاخو - ٢٠١٨م)، ص ٣١٧.
- نوشیروان مصطفی امین، از ساحل دانوب تا خری ناوزنگ، (بی‌جا - ١٩٩٧ز)، ص ٣٣٨.
- هاوکار کریم حمه شریف، انقلاب سپتامبر، (اربیل - چاپخانه دانشگاه صلاح‌الدین - ٢٠١٢ز)، صص ٤٥ - ٤٦.
- خاطرات قدیمی نوروز در یک گفتگو، مجله خبات دانش‌آموزان، ارگان اتحادیه دانش‌آموزان کردستان، شماره ٤٤ و ٤٥، اربیل، آوریل ٢٠٠١ز، ص ٤١.
- علی سنجاری، مسئله کردی و حزب بعث عربی سوسیالیست در عراق، بخش سوم، (دهوک - چاپخانه خانی - ٢٠١٢م)، ص ٣٣٥.