ژیاننامە:
حەسەن ئیبراهیم لە گوندی "خوشکان" لەدایکبووە کە بەشێک بووە لە "گۆڕەتوو-مێرگەسۆر" لە شاری هەولێر. مامی سەلیم خان لە ساڵی ١٩١٤ لەگەڵ شێخ عەبدولسەلام بارزانی زیندانی کراوە؛ چارەنووسی سەلیم خان تا ئەمڕۆش نادیارە. بەهۆی هێرشی ڕژێمی بەعس بۆ سەر ماڵەکەی لە ساڵی ١٩٨٤، لەگەڵ کوڕەکەی ئیبراهیم بریندار بوون. ئیبراهیم تەمەنی ٩ ساڵ بوو و لەو هێرشەدا کوژرا. ئەو لە نێوان ١٣ و ١٤ی نیسان کۆچی دوایی کرد.
:تۆماری خزمەت
حەسەن ئیبراهیم بەشێک بووە لە شۆڕشی دووەمی بارزان و لە جەنگەکانیاندا شەڕی کردووە. بەهۆی بەشداریکردنی لە شۆڕشەکەدا، لە ١٩ی ئاب، دادگای "عورفی سەربازی" دەستی بەسەر هەموو کەلوپەلەکانیدا گرت.
لە ١١ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٥، و دوای تێکچوونی شۆڕشی دووەمی بارزان، حەسکۆ لەگەڵ مستەفا بارزانی و هاوڕێکانیان بەرەو کوردستانی ڕۆژهەڵات چوون. دوای دامەزراندنی پارتی دیموکراتی کوردستان (پارتی) لە مەهاباد، حەسکۆ لەگەڵ سوپای بارزانی لە ٣١ی ئازاری ١٩٤٦ بەرگرییان لە پارتەکە کرد.
دوای کەوتنی پارتی دیموکراتی کوردستان (پارتی) لە مەهاباد و گەڕانەوەی بارزانی لە کوردستانی ڕۆژهەڵاتەوە بۆ کوردستانی باشوور، حەسکۆ بەشداری لە شەڕەکانی "نەغەدە" و "شنۆ" لە کوردستانی ڕۆژهەڵات کرد. هەروەها، یەکێک بوو لەو پێشمەرگانەی کە لە ١٩/٤/١٩٤٧ بە ڕێگای "خواکوڕک و دەشتی باراز گراوا" لەسەر خاکی کوردستانی باکووردا ڕۆیشتن بۆ گەڕانەوە بۆ "شێروان" و "مزوری".
دوای گەڕانەوەیان، جەنەڕاڵ مستەفا بارزانی لە ١٥/٥/١٩٤٧ لە گوندی "ئەرگوش" کۆبوونەوەیەکی لەگەڵ هاوڕێکانی ئەنجامدا و سەرپەرشتی کردن لەسەر ئەوەی بمێننەوە یان بچن بۆ یەکێتی سۆڤیەت. لە کۆبوونەوەکەدا، هەمووان بڕیاریاندا بەجێبهێڵن و بچن بۆ یەکێتی سۆڤیەت. لە ٢٣ی ئایاری ١٩٤٧، حەسکۆ لەگەڵ جەنەڕاڵ مستەفا دەچێت بۆ یەکێتی سۆڤیەت و لە شەڕەکانی "گالی قتور" و پردی "ماکۆ" شەڕ دەکات. دوای زەحمەتییەکی زۆر، لە ١٨ی حوزەیرانی ١٩٤٧، حەسکۆ توانی گەشت بکات بۆ یەکێتی سۆڤیەت دوای تێپەڕبوون بە ڕووباری ئاراس کە لە نێوان سنوورەکانی ئێران و یەکێتی سۆڤیەتدا بوو.
دوای گەیشتنیان بۆ یەکێتی سۆڤیەت لە ١٩ی حوزەیرانی ١٩٤٧ لە شاری "ئاخچەوان" لە کۆماری ئازەربایجان، هەموو هاوڕێکان لە کۆمەڵگەیەکدا دانران کە بە تێلی دڕکاو دەوردرابوو. لەلایەن سەربازەکانەوە چاودێری دەکران و وەک بارمتەی جەنگ مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا کاتێک دەهاتە سەر خواردن و جلوبەرگ. دواتر، حکومەتی سۆڤیەت بڕیاریدا کە هاوڕێکان دابەش بکرێن بەسەر شوێنەکانی "ئەغدام"، "لاچین"، "ئایولاخ" و "کەلبەجەر" لە کۆماری ئازەربایجان. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٧، گواسترانەوە بۆ کەمپێکی سەربازی لەسەر دەریاچەی "خەزەر" لە پایتەختی کۆماری مەهاباد "باکۆ". لە ٢٣ی هەمان مانگ، جلوبەرگی سەربازییان پێدرا و لەلایەن ئەفسەرانی کۆمارەوە ڕۆژانە ٨ کاتژمێر مەشقیان پێکرا. لەسەر ئەوەش، هەندێک لەو هاوڕێیانەی کە بە زمانی کوردی خوێندەوار بوون، ڕۆژانە ٤ کاتژمێر زمانیان فێر دەکرد.
دوای مامەڵەی خراپی "جەعفەر باقیرۆڤ" لەگەڵ هاوڕێکان، لە ٢٩ی ئابی ١٩٤٩، بارزانی بڕیاریدا کەمپە سەربازییەکەی لە کۆماری مەهابادەوە بگوازێتەوە بۆ کۆمەڵگەی "چەرچوک" لە نزیک شاری "ئاشکەند" کە پایتەختی ئۆزبەکستان بوو؛ لەوێ بەردەوام بوون لە مەشقە سەربازییەکانیان.
لە ئازاری ١٩٤٩، هاوڕێکان دابەشکران بەسەر گوندەکانی یەکێتی سۆڤیەت و لەو کێڵگانەی کە هاووڵاتیان لە حکومەتەکان بە کرێ دەیانگرتن و دواتر پارەکەیان دەدایەوە. هاوڕێکان لەو شوێنانە کاریان دەکرد.
دوای چەندین نامە بۆ ستالین لەلایەن جەنەڕاڵ بارزانییەوە، نامەیەک لە کۆتاییدا دەگاتە دەست ستالین کە تێیدا باس لەو زەحمەتییانە دەکات کە هاوڕێکان پێیدا تێپەڕ دەبن. ستالین دەستبەجێ پارتێک دروست دەکات بۆ لێکۆڵینەوە لە هاوڕێکانی بارزانی؛ پارتەکە دەگاتە ئەو بڕیارەی کە هەمووان دەبێت لە شاری "ڤریڤسکی" کۆببنەوە. هەمووان لە تشرینی دووەمی ١٩٥١ گەشت دەکەن بۆ شارەکە.
دوای شۆڕشی ١٤ی تەمموزی ١٩٥٨ لە عێراق و گەڕانەوەی جەنەڕاڵ مستەفا بارزانی لە ٢٥ی شوباتی ١٩٥٩، بارزانی و هاوڕێکانی لێبوردنی گشتییان بۆ دەرچوو. (من ئەو بەشە ئاڵۆزانەی تێکم وەرنەگێڕاوە کە تێیدا باس لە "مادەی ٣ و ٧" دەکات بۆ ئەوەی وەرگێڕانەکە تێک نەچێت. پێم وانییە بتوانم "مادەکان" بنووسم بەبێ ئەوەی دەقەکە بۆ خوێندنەوە ناخۆش بکەم).
لە ١٩٥٨، کۆماری عێراق لەلایەن عەبدولکەریم قاسمەوە دامەزرا. لە ١٦ی نیسانی ١٩٥٩، حەسکۆ لەگەڵ هاوڕێکانی بە کەشتی "گرۆزیا" لە ڕێگای بەنداوی "بەسرە" گەڕانەوە بۆ کوردستان.
حەسکۆ بەشداری لە شۆڕشی "ئەیلوول" کرد. لە ساڵی ١٩٨٤، وەک پەنابەرێک، چوو بۆ کۆماری ئیسلامیی ئێران. حەسکۆ هەروەها بەشداری لە شۆڕشی "گوڵان" کردووە. لە ساڵی ١٩٩٧ گەڕایەوە کوردستان.
سەرچاوەکان:
-
حه‌مید گه‌ردی، پوخته‌ی مێژوونامه، چاپی یه‌كه‌م، (هه‌ولێر - ده‌زگای چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ی ئاراس - چاپخانه‌ی وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده - ٢٠٠٤ز).
-
حیدر فاروق السامرائي، ضیاء جعفر ودوره السیاسي و الاقتصادي في العراق، (لندن – دارالحكمة - ٢٠١٦م).
-
شه‌عبان عه‌لی شه‌عبان، هه‌ندێك زانیاری سیاسی و مێژووی، چاپی سێیه‌م، (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی ڕۆژهه‌ڵات - ٢٠١٣ز).
-
شه‌وكه‌ت شێخ یه‌زدین، یۆبیلی زێڕینی پێشمه‌رگه، چاپی یه‌كه‌م، (پیرمام - چاپخانه خه‌بات - ١٩٩٦ز).
-
صالح یوسف صوفي، كرۆنۆلۆژیا كوردستانێ و جیهانێ، چاپا ئێكێ، به‌رگێ دووێ، (دهۆك - چاپخانا پارێزگه‌ها دهۆكێ - ٢٠١٣ز).
-
صالح یوسف صوفي، كرۆنۆلۆژیا كوردستانێ و جیهانێ، چاپا ئێكێ، به‌رگێ سێ، (دهۆك - چاپخانا پارێزگه‌ها دهۆكێ - ٢٠١٣ز).
-
عه‌بدولڕه‌حمان مه‌لا حه‌بیب ئه‌بوبه‌كر، عه‌شیره‌تی بارزان له نێوان ١٩٣١- ١٩٩١، چاپی یه‌كه‌م، (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی وه‌زاره‌تی رۆشنبیری – ٢٠٠١ز).
-
عه‌بدوڵڵا غه‌فور، فه‌رهه‌نگی جوگرافیای هه‌ولێر، (هه‌ولێر - چاپخانه‌ی حاجی هاشم - ٢٠١٥ز)
-
كاروان محه‌مه‌د مه‌جید، بارزانییه‌كان له مه‌هاباده‌وه بۆ سۆڤێت، چاپی یه‌كه‌م، (سلێمانی - چاپخانه‌ی په‌یوه‌ند - ٢٠١١ز).
-
لە یادداشتی فەرماندەی شەهید حەسۆ میرخان ژاژۆکی، ٦٢ رۆژ لەگەڵ بارزانی دا چوونی بارزانییەکان بۆ یەکێتی سۆڤێت، چاپی یەکەم (هەولێر - چاپخانەی رۆشنبیری - ١٩٩٧ز).
-
لیث عبدالمحسن جواد الزبیدي، ثورة ١٤ تموز ١٩٥٨ في العراق، (بغداد - دارالرشید للنشر - ١٩٧٩م).
-
مەسعود بارزانی، بارزانی و بزوتنەوەی رزگاریخوازی کورد ١٩٣١- ١٩٥٨، (دهۆک - چاپخانەی خەبات - ١٩٩٨ز).
-
نەجەف قولی پسیان، لە مەهابادی خوێناوییەوە هەتا لێوارەکانی ئاراس، و. شەوکەت شێخ یەزدین، چاپی یەکەم، (پیرمام - یۆبیلی زێڕینی پارتی دیموکراتی کوردستان - ١٩٩٦ز).
-
ئـ.د.ئـ، فایلی ژمارە AI-10، لیستی هەڤاڵانی مستەفا بارزانی بۆ یەکێتی سۆڤێت، بەڵگەنامە لەلایەن سەگڤان هاڵۆ پێشکەش کراوە، ٢٠١٦ز.
-
ئـ.د.ئـ، فایلی ژمارە AN-81، ژیاننامەی حەسەن ئیبراهیم عەبدوڵا ناسراوە بە حەسکۆ ئیبراهیم لەلایەن سامی عەبدی پێشکەش کراوە، ٦ تەموزی ٢٠١٩ز.
-
ئـ.د.ئـ، فایلی ژمارە HB-74، پارتی دیموکراتی کوردستان، بارەگای بارزانی، لێژنەی باڵای ناوچەی بەرزان، فۆرمی حەسەن ئیبراهیم عەبدوڵا شینە، پیرمام، ١ تشرینی دووەمی ٢٠١٨ز.