سعید بارزانی، در سال ١٩٢٦ در روستای ریژان از توابع ناحیه گورتو در شهرستان میرگه‌سور در استان اربیل به دنیا آمد. ولی بیگ سعید پدرش در ٨ اوت ١٩٤٥ در داخل پاسگاه پلیس میرگه‌سور شهید شد. او در اتحاد جماهیر شوروی تحصیل کرده و در سال ١٩٥٥ مدرک کارشناسی خود را در رشته کشاورزی از دانشگاه وورونژ و سیاست در اتحاد جماهیر شوروی دریافت کرده است. سال ١٩٧٥ پس از شکست انقلاب سپتامبر به عنوان پناهنده راهی پادشاهی ایران شد و در شهر کرج ساکن شد. سال ١٩٩١ به کردستان بازگشت و در پیرمام سکنی گزید.
او به زبان‌های کردی، عربی، ترکی، فارسی و روسی آشنا بود. در ٨ دسامبر ٢٠١٦ در صلاح‌الدین درگذشت و در گورستان گرکی جه‌وی واقع در منطقه بارزان به خاک سپرده شد.
کارنامه مبارزاتیسال ١٩٤٥ به صفوف انقلاب دوم بارزان پیوست و سرگُل (فرمانده دسته) پیشمرگه‌های روستای ریژان و دوری بود و در جنگ‌ها شرکت کرد. در ١٩ اوت ١٩٤٥ به دستور دادگاه عرفی نظامی عراق، تمام اموال منقول و غیرمنقول وی مصادره شد.
پس از شکست انقلاب دوم بارزان در ١١ اکتبر ١٩٤٥ راهی شرق کردستان شد. در ٣١ مارس ١٩٤٦ در نیروی بارزانی وابسته به ارتش جمهوری دموکراتیک کردستان در مهاباد پیشمرگه شد و به او درجه افسری اعطا گردید. وی در جنگ‌های میاندوآب، بوکان، مرگور و ترگور شرکت کرد. در ٢٩ آوریل ١٩٤٦ در جنگ قاراو در منطقه سقز و در ٣ مه در جنگ ملقرنی شرکت کرد و پس از شکست جمهوری دموکراتیک کردستان در ٢٣ فوریه ١٩٤٧ در جنگ سیلوه در شرق کردستان شرکت نمود.
در ١٩ آوریل ١٩٤٧ تصمیم گرفت که تحت فرماندهی ژنرال مصطفی بارزانی به مقاومت ادامه دهد. او سرپرستی نیرویی را در روستای ارگوش بر عهده داشت. در ٢٣ مه ١٩٤٧ در مسیر حرکت به سوی اتحاد جماهیر شوروی شرکت کرد و مسئول دسته بود. در ٢٨ مه ١٩٤٧ به درخواست میرحاج احمد در جلسه روستای جیرمی شرکت کرد. در ٨ ژوئن ١٩٤٧ به دستور ملامصطفی بارزانی نیروی خود را به اطراف روستای آغ‌داش در شرق کردستان برد. از ٩ ژوئن ١٩٤٧ تا ١١ ژوئن ١٩٤٧ در جنگ‌های گلی قطور و پل ماکو شرکت کرده است.
پس از سختی و خستگی بسیار، در ١٨ ژوئن ١٩٤٧ از رودخانه ارس که در مرز بین ایران و اتحاد جماهیر شوروی قرار دارد، به سوی شوروی عبور کرد.
پس از رسیدن به اتحاد جماهیر شوروی، در ١٩ ژوئن ١٩٤٧ همراه با تمام هم‌رزمانش در شهر نخجوان در جمهوری آذربایجان به مدت چهل روز در مجتمعی سرباز که با سیم خاردار محصور شده بود، نگهداری شدند و توسط گروهی از سربازان نگهبانی می‌شدند و از نظر غذا، پوشاک و تردد مانند اسیران جنگی با آن‌ها رفتار شد. سپس به دستور دولت شوروی بین مناطق آغدام، لاچین، آیولاخ و کلبجر در جمهوری آذربایجان تقسیم شدند. در ١٠ دسامبر ١٩٤٧ به پادگانی در کنار دریای خزر در باکو، پایتخت جمهوری آذربایجان منتقل شدند و در ٢٣ همان ماه لباس نظامی به آن‌ها داده شد و به سرپرستی افسران جمهوری آذربایجان روزانه هشت ساعت آموزش نظامی دیدند. در همان حال، روزانه به مدت چهار ساعت توسط برخی از هم‌رزمانشان که سواد داشتند، به آن‌ها درس یادگیری زبان کردی داده می‌شد.
پس از رفتار بد جعفر باقروف با هم‌رزمان، تصمیم گرفته شد که اردوگاه نظامی در ٢٩ اوت ١٩٤٨ از جمهوری آذربایجان به مجتمع چرچوک در نزدیکی تاشکند، پایتخت جمهوری ازبکستان منتقل شود و در آنجا به آموزش نظامی ادامه دادند.
در ماه مارس ١٩٤٩ همراه با هم‌رزمانش به صورت دسته و گروه با هواپیما به جزیره مونیاک در وسط دریاچه آرال منتقل شد.
پس از تلاش بسیار و فرستادن چندین نامه از سوی ژنرال بارزانی به استالین، سرانجام نامه‌ای به دست استالین می‌رسد که در آن بارزانی از دردهای هم‌رزمان خود می‌گوید و او نیز بلافاصله دستور تشکیل کمیته‌ای را برای بررسی وضعیت هم‌رزمان بارزانی می‌دهد و سرانجام تصمیم کمیته بر این می‌شود که همه آن‌ها در شهر وریویسکی جمع شوند، به همین دلیل نامبرده در ماه نوامبر ١٩٥١ به شهر وریویسکی در شوروی می‌رود.
در سال ١٩٥٨ جمهوری عراق به ریاست عبدالکریم قاسم تأسیس می‌شود، نامبرده در ١٦ آوریل ١٩٥٩ همراه با هم‌رزمانش با کشتی گروزیا از طریق بندر بصره در جنوب جمهوری عراق به کردستان بازگشت.
سال ١٩٦١ شرکت انقلاب سپتامبر کرد، همچنین در جنگ‌های پیرس و گلی زنتای شرکت کرد. سال ١٩٦٧ به مدت سه سال به عنوان نماینده ملامصطفی بارزانی سرپرستی ناحیه سیدکان را بر عهده داشت. سال ١٩٧٩ شرکت در انقلاب گولان کرد و فرمانده نیروی سیدکان بود. در ١٦ اوت ١٩٩٦ در چارچوب جشن‌های یوبیل طلایی به خاطر مبارزه و مقاومت در انقلاب دوم بارزان، جمهوری دموکراتیک کردستان، مسیر به سوی اتحاد جماهیر شوروی، انقلاب سپتامبر و انقلاب گولان از سوی رئیس مسعود بارزانی مدال بارزانی نامیرا به وی اعطا شد. یک بار در گربیش مجروح شده است.
منابع:- آرشیو هیئت دائرةالمعارف حزب دموکرات کردستان.
- مصاحبه مجله متین، هم‌سنگر بارزانی نامیرا عزیز قاضی خاطرات خود را بازگو می‌کند، بخش اول، مجله متین، شاخه یک حزب دموکرات کردستان - یه‌کگرتو، شماره ٤٧، دوره سوم، دهوک، چاپخانه هاوار، ژانویه ١٩٩٥م.
- مصاحبه مجله متین، هم‌سنگر بارزانی نامیرا عزیز قاضی خاطرات خود را بازگو می‌کند، بخش دوم، مجله متین، شاخه یک حزب دموکرات کردستان - یه‌کگرتو، شماره ٤٨، دوره سوم، دهوک، چاپخانه هاوار، دسامبر ١٩٩٦م.
- حامد گوهری، مدال بارزانی بالاترین نشان افتخار، جلد اول، (اربیل - چاپخانه حاجی هاشم - ٢٠١٥م).
- حیدر فاروق السامرائي، ضیاء جعفر ودوره السیاسي و الاقتصادي في العراق، (لندن – دارالحكمة - ٢٠١٦م).
- زرار سلیمان بیگ درگه‌لی، خاطراتم در سال‌های ١٩٤٣-١٩٧٧، (سلیمانیه - چاپخانه ره‌هه‌ند - ٢٠٠٢م).
- صفا جاف، شورش ملی و قومی ایلول و هیبت اسعد خوشه‌وی، (اربیل – چاپخانه مناره - ٢٠٠٧م).
- سفر یوسف میرخان، در ٦٤مین سالگرد تاسیس جمهوری کردستان در مهاباد، روزنامه خه‌بات، ارگان حزب دموکرات کردستان، شماره ٣٣٧٩، اربیل، ٢١ ژانویه ٢٠١٠م.
- سفر یوسف میرخان ژاژوکی، فرمانده مبارز و همرزم بارزانی فقید سعید ولی بگ سعید به کاروان ابدی پیوست، روزنامه خه‌بات، ارگان حزب دموکرات کردستان، شماره ٥١٦٨، اربیل، ٨ دسامبر ٢٠١٦م.
- شعبان علی شعبان، برخی اطلاعات سیاسی و تاریخی، چاپ سوم، (اربیل - چاپخانه روژهه‌لات - ٢٠١٣م).
- عمر فاروقی، سردار دانا زندگی و مبارزات مرحوم ملا مصطفی بارزانی، چاپ دوم، (اربیل - چاپخانه وزارت آموزش و پرورش - ٢٠٠٢م).
- عبدالرحمن ملا حبیب ابوبکر، عشیره بارزان در میان ١٩٣١ - ١٩٩١، چاپ اول، (اربیل - چاپخانه وزارت فرهنگ - ٢٠٠١م).
- عبدالله غفور، فرهنگ جغرافیای اربیل، (اربیل - انتشارات آکادمی کردی - چاپخانه حاجی هاشم - ٢٠١٥م).
- عبدالله احمد رسول پشده‌ری، پیوست یادداشت‌هایم در شورش ایلول، جلد دوم، (سلیمانیه - چاپخانه شهید آزاد هورامی - ٢٠٠٧).
- کاروان محمد مجید، بارزانی‌ها از مهاباد تا شوروی، چاپ اول، (سلیمانیه - چاپخانه په‌یوه‌ند - ٢٠١١م).
- مجله هه‌تاو، شماره ١٥٤، سال ششم، اربیل، چاپخانه کردستان، جمعه، ١٥ آوریل ١٩٥٩.
- در چارچوب جشن‌های یوبیل طلایی، رئیس مسعود بارزانی مدال بارزانی را به مبارزان و مادران شهید اعطا می‌کند، مجله گولان، ارگان حزب دموکرات کردستان، شماره ٨٤، اربیل، ١ سپتامبر ١٩٩٦م.
- در یادداشت فرمانده شهید حسو میرخان ژاژوکی، ٦٢ روز همراه با بارزانی؛ رفتن بارزانی‌ها به اتحاد جماهیر شوروی، چاپ اول (اربیل - چاپخانه روشنبیری - ١٩٩٧م).
- لیث عبدالمحسن جواد الزبیدی، ثورة ١٤ تموز ١٩٥٨ في العراق، (بغداد - دارالرشید للنشر - ١٩٧٩م).
- م. احمد محمد چیچو، برای تاریخ در یادداشت محمد چیچو پیندرویی، چاپ اول، (اربیل - چاپخانه شهاب - ٢٠١٠م).
- مسعود بارزانی، بارزانی و جنبش آزادی‌خواهی کرد ١٩٣١ - ١٩٥٨، (دهوک - چاپخانه خه‌بات - ١٩٩٨م).
- مسعود بارزانی، بارزانی و جنبش آزادی‌خواهی کرد ١٩٣١ - ١٩٥٨، جلد اول، (اربیل - چاپخانه نادیار - ٢٠١٢م).
- نجف قلی پسیان، از مهاباد خونین تا کرانه‌های ارس، مترجم: شوکت شیخ یزدین، چاپ اول، (پیرمام - یوبیل طلایی حزب دموکرات کردستان - ١٩٩٦م).