Sertiz Dağı, Zozik Dağı'nın kuzeyinde ve Hasan Beg Dağı'nın güneyinde, deniz seviyesinden 1850 metre yükseklikte yer almaktadır. Irak askeri haritasında Tatan Dağı olarak adlandırılır ve kuzeyden Bişe Geçidi'ne bakar. Eylül Devrimi liderliği, dağın Irak ordusunun eline geçmesini önlemeyi her zaman hedeflemiştir. Çünkü Bişe Geçidi'nden geçen stratejik yol, Bradost ve Barzan bölgelerini devrim liderliğinin karargahı olan Balkayti bölgesine bağlayan önemli bir kapıydı.

Eylül Devrimi'nin başında, 29 Mayıs 1962 tarihinde, Molla Mustafa Barzani, Kürt devriminin lideri, 500'ten fazla Peşmerge ile birlikte ilk kez Bişe köyüne geldi ve orada iki gece kaldılar, köy halkı tarafından sıcak bir şekilde karşılandılar, ardından bir gece daha Bişe Geçidi'nde kalarak Balkayti bölgesinin diğer kesimlerine gitmek üzere ayrıldılar.

Irak ordusunun Kork Dağı yamaçlarını kontrol etmesinin ardından, Revanduz, Diyana Ovası ve Badliyan gibi çoğu bölge işgal tehlikesiyle karşı karşıya kaldı, bu nedenle devrimin Askeri Ofisi; devrim liderliği ve diğerlerine yönelik tehdidi azaltmak amacıyla bir savunma hattı oluşturarak Peşmerge mevzilerini stratejik tepelerde güçlendirmek için (Helgord, Zemnako, Zaho, Kawa, Sefin, Azmar) güçlerinden her birine Sertiz Dağı'na bir tabur göndermeleri talimatını verdi. Bu birlikler, 1974 Ağustos ayında belirtilen yere ulaştılar.

Irak ordusu Zozik Dağı'nı eleştirmeyi başardığında Sertiz Dağı'nı ele geçirmek için hazırlanmaya başladı ve ilerleyişi dağın eteğindeki Sitkan köyüne ulaştı, savunma mevzisindeki Peşmerge güçleri cephe komutanlarına Irak ordusunun mevzilerine doğru ilerlediğini bildirdi. Haber ulaşır ulaşmaz Peşmerge komutanları, Irak ordusunun ilerleyişini durdurmak için bir plan yapmak üzere Bişe köyünde toplandılar. Bu amaçla, Hamid Efendi piyade komutanı olarak ve Ömer Osman da devrim topçusu komutanı olarak, Irak ordusuna saldırıp ilerleyişlerini bozguna uğratmak ve bölgeden kovmakla görevlendirildiler.

başladı Sertiz Dağı Destanı topçu birliklerinin devrim topçusu Irak ordusuna ateşiyle, onlar da buna karşılık 7 Ekim 1974 tarihinde Sertiz Dağı'nın güneybatısındaki Ömer Ağa Geçidi'ni yoğun bir şekilde bombaladı, Irak hükümeti Sertiz Dağı'na saldırmak için bir plan başlattı, saldırı ordunun topçuları ve Grad silahlarıyla dağın tamamının yoğun bombardımanıyla başladı. Hava kuvvetlerine ait uçaklar, napalm ve fosfor bombalarıyla tüm dağı yaktı ve ardından kontrolü ele geçirmeyi başardı.

Ancak bir hafta sonra, dinlenip karşı saldırıya hazırlandıktan sonra; Hama Şamirani komutasındaki Xebat güçlerinden bir tabur ve Nuri Hama Ali komutasındaki Zemnako güçlerinden bir taburdan oluşan Kürdistan Peşmerge güçleri, Irak ordusuna saldırıp dağın tamamını ele geçirmeyi ve 200'den fazla ölü ve çok sayıda yaralının olduğu Irak ordusuna ağır kayıplar verdirmeyi başardı. Peşmerge güçlerinden ise bir kişi şehit düştü ve 6 kişi yaralandı. Ertesi gün Irak ordusu dağa tekrar saldırdı ve kontrolü geri aldı, dört stratejik Irak askeri mevzisini barındıran Sertiz Dağı'ndaki iki aylık çatışmalardan sonra, dağ bazen Peşmergelerin bazen de Irak ordusunun elindeydi, Peşmerge güçleri askeri güç ve muharebe silahları açısından eşitsizlik nedeniyle dağdan çekilme kararı aldı.

Peşmerge'nin Sertiz Dağı'ndan çekilmesinden üç gün sonra, devrimin Askeri Ofisi'nden muharebe cephesindeki Peşmerge güçleri komutanına, karşı saldırı başlatılması ve Irak ordusu askerlerinin mevzilendiği dört stratejik noktanın ele geçirilmesi için bir mesaj ulaştı.

Bu saldırıya, her biri 30 Peşmerge'den oluşan birkaç taburdan meydana gelen Helgord, Balk ve Azmar güçlerinden 200'dan fazla Peşmerge, Hamid Efendi komutasında katıldı, Peşmerge saldırısı 15 Kasım 1974 günü saat 17:00'te Irak ordusu noktalarına yönelik 7:00'den 16:30 dakikaya kadar süren yoğun topçu ateşiyle başladı, ardından Kürdistan Peşmerge güçleri sağlam bir askeri planla Irak ordusunun askeri mevzilerine saldırdı. Yarım saat içinde Sertiz Dağı'nı tekrar ele geçirmeyi başardılar ve Irak ordusuna ağır kayıplar verdirerek savaşta birçok kişiyi öldürüp yaraladılar, Peşmerge'nin ele geçirdiği birçok ganimetin yanı sıra, bunlar arasında 45 Kalaşnikof tüfek, 140 el bombası, 7 tabanca, 2 telsiz cihazı, 38 işaret fişeği tabancası ve 4 makineli tüfek bulunuyordu.

Sertiz Dağı, Irak ordusu için o kadar önemliydi ki, Kürdistan Peşmerge güçlerinden aldığı tüm art arda gelen yenilgilere rağmen orayı işgal etmekte ısrarcıydı. Ertesi gün, 16 Kasım 1974, dört stratejik mevziye tekrar saldırdılar ve Irak ordusunun özel bir taburu ile tekrar dört stratejik yere ulaşmayı başardılar, ancak 20 Kasım 1974 günü güneş batarken, Peşmerge güçleri cephelerine saldırı düzenleyerek mevzilerini ele geçirdi, ancak Peşmergelerin yorgunluğu, art arda gelen saldırıların şiddeti ve ordunun sürekli bombardımanı nedeniyle Peşmerge güçleri orada kalmayı başaramadı, o gece cepheleri terk ettiler ve Irak ordusu dağı tekrar kontrol altına aldı.

Irak ordusunun Sertiz Dağı'na yönelik tüm saldırılarında, Sitkan köyünden dağa tırmandılar. Zozik Dağı'nın Sertiz Dağı'nın altındaki kuzey tepelerinden birinde, Haromer adıyla, destek gücünün makineli tüfeği konuşlanmıştı, bu güç Sertiz Dağı'ndaki Peşmerge operasyonlarını destekliyordu.

Sertiz Dağı'nın zirvesini Kürdistan Peşmerge güçlerinin elinde tutmanın özel bir önemi vardı. Bu kez, bu savaş kolunun komutanlarına Barzani karargahından Sertiz Dağı'nın Peşmerge'nin elinde olması gerektiğine dair bir mesaj ulaştı. Mesajın içeriği, Helgord güçlerinin dağı ele geçirmesi ve ardından yerine Zaho güçlerinden Seyid Abuş taburunun yerleşmesi gerektiğini vurguluyordu. Barzani liderliğinin emirlerini yerine getirmek için, hem Helgord hem de Azmar güçleri dağın zirvesine saldırmayı başardı ve kısa sürede Irak ordusu ve ajanlar (Cahşlar) mevzilerini boşaltmaya zorlandı, Sertiz Dağı tekrar kontrol altına alındı ve mesajda belirtildiği gibi Seyid Abuş taburu oraya yerleşti. Ancak bu kez, Irak ordusu Peşmerge saldırıları karşısında ağır bir yenilgiye uğradı. Peşmergelere verilen tüm zararların intikamını almak için geriye hiçbir şeyi kalmamıştı, sadece Sertiz Dağı'ndaki Peşmerge mevzilerine yoğun bombardıman yapmaktan başka. Bu bombardıman Peşmerge güçlerine büyük zarar verdi ve Helgord gücünde 18 Peşmerge şehit oldu, 14 yaralı verdi, Zaho gücünde 11 şehit ve 4 yaralı, Zemnako gücünde ise bir şehit ve 2 yaralı oldu.

Bu bölgede uğradığı art arda yenilgiler nedeniyle ve soğuk mevsimin başlaması ve kar yağışıyla birlikte Irak ordusu zayıfladı ve Peşmerge'ye karşı direnemedi ve Sertiz Dağı'na tekrar saldıramadı.

Kaynaklar:

  1. Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Özgürlük Hareketi, Eylül Devrimi 1961-1975, üçüncü cilt, ikinci bölüm.

  2. Senger İbrahim Hoşnav, Eylül Devrimi'nin Askeri Olayları 1970-1975, birinci baskı, Erbil.

  3. Gazi Adil Gerdi, Barzani'nin Hizmetinde Bir Peşmerge ... Hacı Bêroxî, birinci cilt, ikinci baskı, 2020.

  4. İsmail Gündejori, Balekayeti'de Eylül Devrimi, Rojhilat Matbaası, 2018.

  5. Görüşme: Gorgis Yelda Terhan, Eylül Devrimi Peşmergesi, Ansiklopedi arşivi.

  6. Görüşme, Kadir Hasan Sitkani, Eylül Devrimi Peşmergesi, 31/12/2022.